İslam ülkelerinde mimari yapılar üzerinde yer alan süslemeler bu sanatı bir bütün olarak kavrama yanlışlığının sonucu olarak, nerede ve ne zaman yapıldığına bakılmaksızın genel anlamda  “arabesk” adı altında tanımlanmıştır.

Rönesans döneminden itibaren İslam süslemelerini ifade etmek için kullanılan bu terim “Arap tarzı süsleme üslubu” anlamını taşımaktadır. Genel olarak çözümlenmesi güç, karmaşık düzenlemelere yönelik kullanılmıştır. Hangi boyutta olursa olsun, enine ve boyuna sonsuz bir genişleme prensibi taşıyan bu tarz süslemelerin İslam felsefesini güçlü biçimde yansıttığı düşünülmektedir. Anlamsız ve boşluk içinde olan hiçbir motifin bulunmadığı bu düzenlemelerde her unsur ait olduğu bütünle birleşmekte ve kaynaşmaktadır.

Karmaşık sistemler bütünü halinde karşımıza çıkan arabesk süslemeler, İslam süsleme sanatlarına her dönemde konu teşkil eden geometrik ve bitkisel unsurlardan yalnız biriyle oluşturulabildiği gibi bunların birleştirilerek, kullanıldığı uygulamalar da mevcuttur. Bazı kompozisyonlarda yazının da bu unsurlara katıldığı görülmektedir. 

İslam mimarisindeki süslemelerin, gösterdiği çeşitliliğe rağmen genel olarak “arabesk”  tabiri ile tanımlanması bir çelişki olarak kabul edilmektedir. Girift süsleme anlamıyla ön plana çıkan arabesk terimi, İslam süslemeleri başlığı altında toplanabilecek önemli bir malzeme repertuarı oluşturmaktadır. S. Mülayim’in de vurguladığı gibi “Bu süslemeler bağlı olduğu zaman ve coğrafya kesitine göre lokalize edilmeli, bunun yanında işlediği tema bakımından da gruplandırılmalıdır”.

 İslam mimarisinde arabesk olarak isimlendirilen bu süslemeler konuları açısından genel anlamda geometrik, bitkisel, yazı olmak üzere üç grup altında incelenebilir.  Zaman zaman figürler de bir grup oluşturacak nitelikte karşımıza çıkmaktadır. 

 Arabesk farklı tarzlarda ele alınan bir desen çalışması olarak görülmemelidir. Bu süslemeler sadece iki boyutlu soyut bir model değil, aynı zamanda İslam inancının estetik kurallarıyla uyumlu yapısal bir oluşumdur. Arabesk, zaman ve mekânın ötesinde sonsuzluk izlenimi uyandırarak izleyicileri İlah’a yönlendirir. Böylece süsleme inancın kuvvetlendiricisi ve hatırlatıcısı işlevini yüklenir.  Her istikamette sonsuzluğa doğru hareket, geriye dönüşler, tekrarlar ve hamlelerle bu süslemeler ebediyeti telkin ederek makro kozmosun ritmik düzenini simgeler.

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol