Geometrik süslemeler, bütünlük ve düzenin söz konusu olduğu İslam’daki kozmos anlayışı ile de örtüşmektedir. Ahenk, düzen ve adaletin hâkim olduğu bu kozmosta yaşamın tüm etkinlikleri ve öğeleri birbiriyle uyum içindedir. Her şey Yaratıcı’nın belirlediği karşılıklı ilişkilerin geçerli olduğu bir sistemde kendi üzerine düşeni yapmaktadır.

İslam mimarisinde süslemeye konu teşkil eden yazı, İslam kültürünü simgeleyen bir damga olarak üzerinde yer aldığı yapıya İslami karakter kazandıran unsurların başında gelmektedir.

İslam sanatında yazı görsel anlatımın manasını açıklayan ilaveler olmaktan çıkıp, amaçsız bir sembol olarak kullanılmak yerine; estetik ve ikonografik bir kullanıma yönelmiştir. İslam’a göre sanatın gayesi insanları Yaratıcı’yı düşünmeye ve hatırlamaya yöneltmektir. Bunun için Kuran’ın farklı mesajlar içeren ayetleri ve Peygamber sözleri en ideal yoldur.

 Mimari üzerine yerleştirilen yazıların içeriğini Kuran ve Hadis’ten yapılan alıntıların yanı sıra, yapıya ilişkin önemli bilgiler oluşturmaktadır. Bu yönüyle süslemenin ötesinde mesaj ve bilgilendirme işlevi taşıyan kitabelerdeki yazılar özellikle Erken İslam olarak nitelendirilen Emevi ve Abbasi dönemlerinde sanata kazandırılan tek yenilik olarak kabul edilmektedir. 

İslam sanatının tekil ve belirleyici yönünü vurgulayan hat sanatı, bu dönemlerden başlayarak, mimarinin özel anlamını tanımlayan niteliği ve biçimsel özellikleriyle İslam sanatına özgü kesin bir güç kazanmıştır.  Harflerin enine boyuna uzatılarak ya da kısaltılarak değişik şekil ve formlarda bir araya getirilmesi ile tasavvur edilebilen her türde yazılar oluşturulmuştur. Böylece hat sanatı İslam sanatının en ilginç estetik oluşumlarından biri haline gelmiştir.

 Hat sanatının mimarideki önemli konumu, tasvir yasağının tabii sonuçlarından biri olarak kabul edilmektedir. Figürden uzak olma eğiliminde olan sanatçı, yazıyı asli fonksiyonu dışında ayrı bir ifade vasıtası olarak geliştirmiştir.

 Bitkisel süslemeler değişik tarihi ve coğrafi şartların yanı sıra, etkileşim içinde olunan kültürlere göre de farklılıklar taşımaktadır. İslam öncesi sanat geleneklerinin de bu farklılığın oluşmasında etkili olduğu söylenebilir. 

 İslam sanatında bitkisel motif kullanımının Geç Antik ve Sasani kökenli olabileceği gibi Orta Asya ve Budist kökenli olma ihtimalinin de bulunduğu belirtilmektedir.

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol