Kadim kentin kadim halkı: Süryaniler -4

Paskalya bayramı Hz. İsa'nın dirilişi nedeniyle Hıristiyanlık dünyasında her sene ilkbahar aylarında kutlanır. Bu bayram öncesi Süryaniler kilise kuralları içinde belirlenen sürelerde oruçlarını tutarlar. Bu süre 50 gündür. Bu süre içinde Süryaniler hiç bir hayvansal gıda kullanmazlar. Sabahtan akşama kadar hiç bir şey yemezler. Paskalya Bayramı genellikle yumurta bayramı olarak bilinir. Bir hafta süreyle kutlanan bayramda, insanlar genellikle süt, yoğurt ve yumurta ile yapılan yiyeceklerle beslenirler.

12:26:55 | 2019-01-10
-- Adversting 5 --

Ahmet SÜMBÜL

DİYARBAKIR - Süryani topluluğunda din adamları, ruhban kilisenin ruhani hizmetlerini ifa etmeye, vaftiz, kurban, nikah ve insanları din yoluna davet etmeye yetkili kılınmışlardır. Saygınlığı ve otoritesi olan dini liderler, kiliseye üye olanların manevi babasıdır. Süryani Kadim Ortodoks cemaatinin ibadet uygulamalarında, namaz önemli bir yer tutar. Süryanilerin ibadet uygulamalarının, batılı Hıristiyan kiliselerinde uygulanan ritüellerden farklıdır. En önemlisi ise namazdır.

Namaz, dua ve secde diye iki bölümden oluşur. Namaz öncesinde saygılı bir şekilde kiliseye girilir ve haç (istavroz) çıkarılır. Mihrabın sağında ve solunda yer alan sehpaların çevresinde kollar bağlı olarak ayakta durulur. Sırası geldikçe, tek sıra halinde yanlara açılarak secde uygulaması yapılır.

Hafta içi günlük dua kitabı olarak bilinen Şhimo kitabı, dualar ve ilahiler okunur. Süryani Kilisesi’nde uygulanan ritüeller, yani dua ve kutsal sırların icra edilişi, Hıristiyanlığın başlangıç dönemlerine dayandırılır. Kilisede okunan duaların ilki Mezmurlardır. Dördüncü yüzyılın sonlarına doğru din adamları, ayin ve ibadetlerde özel makamları olan ölçülü manzum ilahiler kullanılmaya başlanmıştır.Yedinci yüzyılın sonlarına doğru Süryani Kilisesi ritüelleri tam bir düzene girinceye kadar, manzum ilahilerin yanında bazı gerekli dualar nesir halinde yazılmaya devam etmiştir. Bu ritüellere daha sonraki kuşaklar tarafından eklemeler yapılmıştır. Kilise ritüelleri Süryani edebiyatı tarihinde çok önemli bir yer tutmaktadır.

Oruç ve perhiz

Oruç ve perhiz, Süryani Ortodoks inanç sisteminde önemli bir yer tutar. Yıl boyunca ifa edilen oruç ve perhiz uygulaması Büyük Oruç, Noel Orucu, Ninova Orucu, Havariler Orucu, Meryem Ana Orucu diye adlandırılır.

Vaftiz (Mahmuditho veya Hmodo) olacak kişi, önce tövbe eder, çocuk küçük yaşta vaftiz edileceğinden, her çocuğun mutlaka bir vaftiz babası (kirve) bulunur. Çocuk adına tövbe eden, ant içen,  duaya iştirak eden, kirvedir. Kilise veya manastırların içinde bulunan yarım küre şeklindeki,

vaftiz kuyusu (gurno), yarı ılıtılmış suyla doldurulur. Vaftizi uygulayacak ruhani, gerekli duaları okuduktan sonra çocuk üç kez suya dualar eşliğinde batırılıp çıkarılır. Sudan alınan çocuğun vücudu, kutsanmış yağ (saf zeytinyağı) ve murunla (vaftiz yağı) yağlanır.

Süryanilerde kirvelik

Vaftiz olan çocuğa, onun korumasında olması amacıyla, bir azizin adı verilir. Vaftiz edilen çocuk erkek ise kilisenin mihrabına getirilerek Tanrıya adanır, ancak, vaftiz edilen, kız çocuğu ise, mihrabın içine alınmaz. Vaftiz, ancak, kilisede ve ruhani tarafından icra edilebilir. Vaftizin gerek şartlarından birisi de, karibo (kirve) bulundurma zorunluluğudur. Kirvelik, kan hısımlığına bağlı, akrabalığın da ötesinde, manevi ve oldukça derin anlamlara sahip bir yakınlığı ifade eder. Vaftizle başlayan bu yakınlık, hayatın tüm önemli dönemeçlerinde devam eden kutsal bir yakınlıktır.

Kirveler arası evlilik yasaklanmış

Süryanilerde, vaftiz ile gerçekleşen kirvelikte, evlilik kesinlikle yasaktır. Kirvelik, aileler arasında da devam eder. Bir kişi, kirvesi olduğu çocuğun ailesindeki diğer çocukların da kirvesi olabilir. Zorunlu haller dışında, ana-babanın kendi çocuklarına kirvelik yapması yasaklanmıştır. Vaftizden sonra çocuğun babası, davetlilere yemek ikram eder. Hazır bulunan davetliler çocuğa hediyeler takdim eder.  Müslümanlarda uygulanan kirvelik ile Süryani cemaatindeki kirvelik tamamen farklı anlam ve uygulamaları ifade eder.

Diyarbakır’da Süryaniler, komşuluk ilişkisi içinde bulundukları Müslümanlarla özellikle kirvelik ilişkisi kurmuşlardır. Bu kirvelik, Süryanilerin Müslüman’ın çocuğuna kirve olması şeklinde gerçekleşir. Müslüman’ın, bir Süryani’nin kirvesi (vaftiz babası) olması uygulaması hiç yoktur.

Dini ve geleneksel bayramları

Süryanilerde bayramlar, Rabbani ve Rabbani olmayan bayramlar olmak üzere ikiye ayrılır. Rabbani bayramlar, Hz. İsa'nın doğumunda ölümüne kadar olan olayları konu edinir. Hz. İsa ile ilgili bayramlar, onun yeniden yaşanmasını ifade etmekte ve onun hayatını yeniden yaşayarak kendi kurtuluşlarına kavuşacaklarına olan inançtır.

Rabbani olmayan bayramlar ise kilise tarihinde önemli kişi ve olayları anma şeklinde kutlanan bayramlar ya da şölenlerdir. Bu bayramların kutlanmasının amacı, genellikle onlara saygılarını göstermek, onları sevgi ile anmak ve hayat tarzlarını kendileri için örnek alınmasını taşıyor.

Süryaniler, Rabbani bayramlarda günlük işlerini terk etmek ve kilisede düzenlenen ayine katılmak zorundadırlar. Rabbani olmayan bayramlarda ise ayine katılma zorunluluğu yoktur.

Paskalya bayramı

Paskalya bayramı Hz. İsa'nın dirilişi nedeniyle Hıristiyanlık dünyasında her sene ilkbahar aylarında kutlanır. Bu bayram öncesi Süryaniler kilise kuralları içinde belirlenen sürelerde oruçlarını tutarlar. Bu süre 50 gündür. Bu süre içinde Süryaniler hiç bir hayvansal gıda kullanmazlar. Sabahtan akşama kadar hiç bir şey yemezler.

Paskalya bayramının özelliklerinden biri de, bugün nedeniyle hazırlanan özel yiyeceklerdir. Bu yiyeceklerin en bilinenleri renk renk boyanmış yumurtalar, Süryanilerin "Küliçe" dedikleri paskalya çöreği, sütlaç ve lebeni yemeğidir. Paskalya Bayramı genellikle yumurta bayramı olarak bilinir. Bir hafta süreyle kutlanan bayramda, insanlar genellikle süt, yoğurt ve yumurta ile yapılan yiyeceklerle beslenirler.

Suboro bayramı

Paskalya öncesi oruca denk gelen Meryem Ana'nın Müjdelenme Bayramı, Süryaniler arasında Suboro olarak bilinir. Meryem Ana'nın Hz. İsa'ya gebe kalacağını bildiren müjdelemenin bir anısı olarak, her yıl 25 Mart'ta kutlanan bu bayrama Süryani Kilisesinin geleneğinde "Suboro" denilmektedir. 

Suboro bayramının Turabdin'de iki gelenek yapısı var: Bunun bir göstergesi olarak, bayram akşamı biri beyaz, diğeri kırmızı iki ipin örülmesiyle renkli bir sicim oluşturulur. Sicimin beyazlığı Hz.İsa'nın tanrısallığına, kırmızılığı ise insanlığına işaret etmektedir. 

 

Geleneksel olarak, her yıl Suboro gecesinde evin eski mayası yeni maya ile değiştirilir. Bayram sabahı erkenden, o hamurdan "Buğro" diye adlandırılan ayin ekmeği yapılır. Ekmeğin bir kısmı, aile fertlerine ve akrabalara verilirken bazıları da bereket amacıyla yıl boyu evlere, tarla ve bağlara bırakılır. Arta kalanlar ise hayvanlara yedirilir.

Rozuno (Hamur) geleneği

Ev halkı için hamurdan hazırlanan ve içlerinden bir tanesine madeni para konan Rozuno'lar yapılır. Madeni para saklı Rozuno'yu alan kişinin o yıl şanslı ve bereketli olacağına inanılır. Yapılan Rozuno'lar bereket niyetine tarlalara, bağlara bırakılır ve hayvanlara verilir.

HanoKritho şöleni

HanoKritho; binlerce yıldır Mezopotamya'da yaşayan Süryanilerin gelenekselleşmiş folklorik özellikli bir şölenidir. Süryaniler  her yıl 50 günlük büyük oruca başlamadan önceki son Pazar günü bu geleneği uygularlar.

HanoKritho bir kadın figürü, bir kadın maketidir. Bu kadın maketi köydeki kızlar tarafından hazırlanır. Hazırlanan bu maketle birlikte köyün gençleri hep birlikte köy evlerini teker teker ziyaret ederler. Grup halinde evleri gezen gençler, ev sahipleri tarafından bereketi temsil eden yağmura izafeten üstlerine su serpilerek karşılanırlar. Gençler bu evlerden bulgur, kavurma ve yumurta toplarlar. Toplanan bu erzak köyün kilisesinde bir araya getirilir. Bütün köy sakinlerinin kilise avlusuna gelmesiyle birlikte, toplanan erzaktan geleneksel yemek hazırlanır. Bu yemek kavurmalı ve yumurtalı bulgurdur. Yemekler yenir, oyunlar oynanır. Bir tabak yumurtalı ve kavurmalı bulgurda HanoKritho için ayrılır ve taşların arasına saklanır. Daha sonra gençler bu tabağı bulmaya çalışırlar. Ve tabağı bulan genç, bu tabaktaki yemeği de yer. Bunun akabinde gençler maket olarak hazırlanan HanoKritho'yu parçalarlar. Bu gelenek, hazırlanan yemeklerin bir kısmının muhtaçlara dağıtılması ile son bulur.

Yaldo (Noel Bayramı)

Noel Bayramı, Hıristiyan dünyasının 25 Aralık'ta, Hz.İsa'nın doğuşunu kutladığı bir gündür. Süryaniler bugünü kendi dillerinde Yaldo diye isimlendirirler ve bu bayramı kutlamadan önce 10 gün boyunca , içinde hayvansal gıda bulunan yemeklerden sakınmak yoluyla oruç tutarlar.

Noel'den sonraki ikinci Pazar, "Epifani", "kutsal masumları anma" ve "Üç Müneccimin İsa'yı ziyareti" bayramları kutlanmaktadır.  Antakya Ortodoks Kilisesi, bu bayrama "Mesih İsa'nın Vaftiz Bayramı" da demektedir. İsa'nın doğumu ile alakalı olarak yapılan en önemli bayramlardan biridir. Bu bayram Doğu Kiliselerinde Noel'den sonra 6 Ocak'ta kutlanmaktadır.

Süryanilerde 12 Nisan

Süryani halkına göre 1 Nisan Bayramı mitolojik olarak şöyle ifade ediliyor: "Kötülük Tanrıları, güzel olan her şeye saldırıyor ve yok ediyorlardı. Yaşam bir cehenneme dönüşmüştü. Tanrı Akuti, kötülük tanrıları ile savaştı ve onları yendi. Akuti, zafer sonrası insanlara, hayvanlara ve bitkilere yaşamaları için dünyayı yeniden yaratarak armağan etti. Bu olay 1 Nisan günü meydana geldi. O nedenle 1 Nisan dünyanın yeniden doğuş günüdür." Bu efsane, Sümer mitolojisinde de yer almakta.

Süryaniler de, binlerce yıldır 1 Nisan gününü "Yeniden Doğuş Bayramı" olarak kutluyor. 12 gün boyunca, büyük coşkularla, barış, kardeşlik, dayanışma esas alınırken, kırgınlıklar ve dargınlıklar gündeme dahi getirilmez. Bugün, aynı zamanda Süryani halkı için önemli bir değere sahip olan ve direnişin sembolü olan AgaPetros'un da öldüğü gündür.

Halk oyunları

Süryani kültürüne ait en az bilinen öğelerden birisi de halk oyunlarıdır. Süryaniler halk oyunları konusunda zengin bir kültüre ve mirasa sahiptirler. Süryaniler tarafından en çok bilinen ve oynanan oyunlar Bagiye, Gemmo, Gehhane ve Hassade'dir. Mezopotamya'da oynanan halk oyunlarının bir çoğunda Süryanilerin izleri bulunuyor. (Sürecek)

 

-- Adversting 6 --

 




ETİKET :   Kadim kentin kadim halkı Süryaniler

Tümü