Sur'da yok olan anıtsal değerlerimiz-2

Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri kapsamında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından daha önce yapılan bir çalışmada Diyarbakır'ın Kültür Envanteri çıkarıldı.

13:04:28 | 2019-02-08
-- Adversting 5 --

Ahmet Sümbül

Sur ilçesinde 4 yıl önce yaşanan çatışmaların ardından tahrip edilen, yıkılan ve molozları iş makineleriyle Dicle Üniversitesi kampüsü içindeki alana gömülen tarihi yapılardan bugün herhangi bir iz kalmamış durumda. Evlerle birlikte artık bazı mahalle, okul, sağlık merkezi, sokak ve meydanlardan da bir iz yok. Çatışmalardan etkilenmeyen yapıların bir kısmı da bu yıkımdan nasibini aldı ve izleri tarihe karıştı.

Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri kapsamında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından daha önce yapılan bir çalışmada Diyarbakır'ın Kültür Envanteri çıkarıldı.

Bu envanter çalışması kapsamında, Sur’da bulunan ve çoğu "anıtsal" olarak tescillenen yapılar da aralarında arkeolog, sanat tarihçisi ve mimarlardan oluşan bir heyet tarafından fotoğraflanarak kayıt altına alındı.

Sur'da Aralık 2015 ile Mart 2016 tarihleri arasında yaşanan çatışmalar sonrasında, kayıt altına alınan anıtsal yapıların kaçının zarar gördüğü, kaçının yok edildiği konusunda resmi bir açıklama yok. Sokağa çıkma yasağının halen devam ettiği Fatihpaşa, Cemal Yılmaz, Hasırlı, Savaş ve Dabanoğlu mahallelerine basın mensupları, sivil toplum kuruluş temsilcileri ve mülk sahiplerinin de girişine izin verilmediği için kaç yapının yerinde olduğu bilinmiyor. Ancak uydu fotoğrafları ve çıplak gözle yapılan gözlemlerde, bu 5 mahallede bulunan yapıların yüzde 95'inin yerinde olmadığı net olarak görülebiliyor.

Diyarbakır Kültür Envanteri olarak kayıt altına alınan ve Müze Müdürlüğü kayıtlarında bulunan ve çoğundan bir iz bile kalmayan 5 mahalledeki anıtsal değerdeki yapıların listesi şöyle:

- Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Altay Geçidi Sokak. No:8 

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Rıfat Uçar

- Yapının ayrıntılı tanımı: Bazalt taştan inşa edilmiş, doğu-batı uzantılı, dikdörtgen planlı, bodrum+zemin+1 katlıdır. Yapıya, kuzeye bakan basık kemerli bir kapıyla, avluya açılan Bursa

kemerli bir koridora geçiş sağlanır. Avlunun kuzeyinde, sonradan duvarlarla bölünmüş, yuvarlak kemerli, iki gözlü küçük bir eyvan yer almaktadır. Yapının batı cephesinin bodrum girişine, avludan basamaklarla inilmektedir. Mekanın avluya bakan dilimli kemer içerisine alınmış, dıştan lentolu, içerden basık kemerli dört penceresi mevcuttur.  Bodrum, basık kemerli bir girişe ve avluya bakan üç pencereye sahiptir. Zemin katta, sivri kemerli bir eyvan, eyvanın doğusunda bir mekan ve mekanın avluya bakan kısmında yuvarlak kemerli dört pencere açıklığı bulunmaktadır. Birinci kata, eyvanın içinde yer alan merdivenle geçilmektedir. Eyvanın zemini, orijinal, tavanı ise betonarmedir. Yapının kuzey kanadı tamamen yıkılmış durumdadır.

 

Tamamı kesme bazalt taştan inşa edilmişler

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Altay Sokak. No:21

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Galip Uzak

- Yapının ayrıntılı tanımı. Kesme bazalt taştan inşa edilmiş, doğu kanadı bodrum+zemin, kuzey kanadı zemin-1 katlıdır. Yapıya, batıya bakan lentolu bir kapıdan geçiş sağlanmaktadır. Kuzey ve doğu olmak üzere iki kanattan oluşan yapının, kuzey kanadında, sivri kemerli bir mutfak yer almaktadır.  Bodrum avluya iki pencere ile açılmaktadır. Zemin katta, yüksek sivri kemer girişli bir koridora geçilmektedir. Koridorun güney ve kuzeyinde birer mekan bulunmaktadır. Güneydeki mekanın, avluya açılan yuvarlak kemerli iki penceresi mevcuttur. Kuzeydeki mekana ise büyük, yuvarlak kemerli bir kapıdan geçilmektedir. Batı mekanın, ana avluya ve arka avluya açılan yuvarlak kemerli üçer penceresi bulunmaktadır.

 

- Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Altay Sokak. No:27  

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Müzeyyen Özçiftçi

- Yapının ayrıntılı tanımı: Kesme bazalt taştan inşa edilmiş, zemin-1 katlıdır. Orijinal doku avlunun sadece güne kanadında kalmıştır. Yapılan betonarme eklentiler yapının orijinal dokusuna zarar vermiştir. Yapıya, güneye bakan kapıdan geçiş sağlanmaktadır. Zemin katın doğusunda, lentolu bir kapıdan bir koridora girilmekte, koridorun sonunda yuvarlak kemerli bir mekan yer almaktadır. Giriş koridorunun sağ ve solunda, birer mekan daha yer almaktadır. Mekan, avluya bakan yuvarlak kemerli iki pencereye sahiptir. Avlunun batı duvarına yaslanan bazalt taş merdivenle birinci kattaki sivri kemerli eyvana geçilmektedir. Eyvan kemerlerini üzeri ve arasında bitkisel bezemeler mevcuttur. Avlu zemini bazalt taş döşenmiştir.

 

1909 tarihli eyvan

- Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Altay Sokak. No:43  

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Bahri Kayaksız

- Yapının genel tanımı: Yapı, düzgün kesme bazalt taştan inşa edilmiştir. Yapının güney kanadı, bodrum+zemin+1 katlı, batı kanadı bodrum+zemin katlı, kuzey kanadı ise zemin katlıdır. Doğu-batı uzantılıdır. Yapılan müdahaleler ve onarımlar yapının orijinal dokusuna zarar vermiştir.

Basık kemerli, kemer üzengisi lale bezekli kapıdan, yuvarlak kemerli giriş eyvanına girilmektedir. Avlu zemini bazalt taş döşelidir. Mekan, üç pencereli, ahşap kirişli ve zemini beton ile döşenmiştir. Mekanın doğu duvarında, farklı ebatlarda ve işlevlerde üç niş bulunmaktadır. Bu kanadın birinci katına, avlunun doğu duvarına bitişik olarak yapılmış bazalt taş merdivenle çıkılmaktadır. Cephenin doğu köşesinde Bursa kemerli, üzerinde 1909 tarihi bulunan eyvan yer almaktadır.

 

Hicri 1292 tarihli kitabe mevcut

 

- Adres: Fatihpaşa Mah. Altay Sokak. No:4-6

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Mahmut Artış-Diyarbakır Barosu

- Yapının genel tanımı: Siyah bazalt ve beyaz kireç taşından inşa edilmiştir. Yapı, doğu, batı ve güney olmak üzere üç kanattan oluşmaktadır. Doğu kanadı zemin+1 katlı, batı ve güney kanatları bodrum + zemin katlıdır. Basık kemerli kapıdan, çift kemerli bir eyvana geçilmektedir.  Avlu zemini, bazalt taş döşelidir. Avluda, eyvanın önünde, sekizgen bir havuz ve küçük bir bahçe bulunmaktadır.  Kapının kavsarası içinde 1292 tarihli iki satırlık Arapça kitabe bulunmaktadır. Bu kapının açıldığı mekan, sivri ve kaş kemerli nişlerle hareketlendirilmiştir. Yapının güney kanadında, sivri kemerli, iki gözlü bir eyvan ve altında üç pencereli bir bodrum bulunmaktadır.

 

Eyvan kemerlerinde Hicri 1321 tarihi

 

- Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Bıyıklı Mehmet Paşa Sokak. No:136

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanım: Konut

- Mülk sahibi: Nihat Mutlu

- Yapının genel durumu: Yapı, düzgün kesme bazalt taştan inşa edilmiştir. Zemin+1 kattan oluşmaktadır. Basık kemerli kapıdan bir koridora geçiş sağlanmaktadır. Mekanın avluya bakan dört basık kemerli penceresi bulunmaktadır. Mekan betonarmeye çevrilmiştir. Tavanı ahşap kirişlidir.

Bu mekanın doğusunda avluya bakan yuvarlak kemerli bir koridor, koridorun kuzeyinde basık kemerli bir mekan yeralmaktadır. Tavanı ahşap olup koridor ve mekanlar betonarmeye çevrilmiştir. Avlunun güney kanadında iki sivri kemerli bir eyvan bulunmaktadır. Eyvanın kemerleri arasında bir kitabe bulunmaktadır. Bu kitabe 1321 tarihlidir. Eyvan arkasında üç pencereli bir mekanyeralır. Mekanların iç kısımlarına girilememiştir. Eyvan tavanı ahşap kirişlidir. Avluda eyvan önünde bir dikdörtgen havuz yeralır.Avlu zemini orijinaldir.

 

117 yıllık yapı

 

- Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Bıyıklı Mehmet Paşa Sokak. No:138

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Kadriye Mamuk

- Yapının genel durumu: Yapı, bazalt taştan inşa edilmiştir. Avlu etrafında iki kanattan oluşan yapının, kuzey kanadı, zemin +1 katlı, güney kanadı ise bodrum +zemin katlıdır.

Doğu batı uzantılı yapının, girişi kuzeyden sağlanmaktadır. Yapıya, basık kemer açıklıklı kapıdan, bir koridorla avluya geçiş sağlanır. Avlunun, kuzeyi ve güneyi orijinal yapı cepheleri, doğusunda ve batısında betonarme düz duvar ile çevrilidir. Avlu zemini, bazalt taş döşelidir. Yapının güney cephebodrum katının, doğuda ve batıda olmak üzere iki ayrı girişi bulunmaktadır.Bodrum, kuzey-güney doğrultuda uzanmaktadır. Avluya açılan lentolu üç pencere açıklığına sahip bodrumun tavanı, doğu-batı doğrultuda uzanan, bazalt taştan kemerlerle desteklenmiştir. Bu cephenin

zemin katında, yanlarda duvara, ortada sütuna dayanan iki gözlü, sivri kemer açıklıklı bir eyvan ve eyvanın arkasında bir mekan yer almaktadır. Eyvanın kemerleri arasında, 1902 tarihi mevcuttur. Mekanın zemini betonarme, tavanı ise ahşap kirişlidir.

 

Tüm yapıların zemini taştan ve orijinal

 

- Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Bıyıklı Mehmet Paşa Sokak. No:154

- Koruma derecesi: Anıtsal

- Orijinal kullanımı: Konut

- Mülk sahibi: Salih Bilek

- Yapının genel durumu: Yapı, bazalt taş ve kalker taşından inşa edilmiştir. İki kanattan oluşan yapının kuzey kanadı zemin+1, güney kanadı bodrum+zemin katlıdır.

Kuzeye bakan yuvarlak kemerli, ahşap kanatlı kapıdan bir koridora geçilmektedir. Bursa kemerli bu koridordan avluya giriş sağlanmaktadır. Avlu betonarme duvarla iki bölünmüştür. Yapı, avlunun

kuzey ve güneyine konumlanmış iki kanattan oluşmaktadır. Avlu zemini orijinaldir. Kuzey kanadın batısında sivri kemerli mutfak yapısı ve bir mekan yer almaktadır. Eyvanın sağ ve solunda, üzerinde lale bezekli basık kemerli girişe sahip birer mekan yer almaktadır. Avluya bakan altı penceresi vardır. Zemin katta, ortada iki sütuna oturan üç sivri kemer açıklıklı büyük bir eyvan yer almaktadır. Giriş kapısının üzeri geometrik ve bitkisel bezeklidir. Eyvanın batısında basık kemerli girişe sahip bir mekan yer almaktadır. Avluya bakan iki penceresi bulunmaktadır. Pencereler bitkisel bezekli, ahşap kanatlıdır. Avluda, eyvanın önünde bir platform içinde sekizgen formlu bir havuz kapatılmıştır. (Sürecek)

-- Adversting 6 --

 




ETİKET :   Sur anıtsal değerlerimiz

Tümü