Sur'da yok olan anıtsal değerlerimiz-3

Sur'da dört yıl önce yaşanan çatışmalar sırasında aralarında anıtsal değerde bulunan ve tescillenen birçok yapı tahrip edildi. 16.2 hektara sahip olan Fatihpaşa mahallesinin yapılan tespitlere göre 15 hektarlık alanı yıkıldı. Yıkılan alanın yüzde 92'sini yapısal alanla oluşturuyordu.

13:47:32 | 2019-02-10
-- Adversting 5 --

Ahmet SÜMBÜL

DİYARBAKIR - Sur'da dört yıl önce yaşanan çatışmalar sırasında aralarında anıtsal değerde bulunan ve tescillenen birçok yapı tahrip edildi. Çatışmaların sona ermesinden sonra kısmen tahrip edilen ya da çatışma alanı dışında kalan yapılar da iş makineleriyle yıkılıp yerle bir edildi. 16.2 hektara sahip olan Fatihpaşa mahallesinin yapılan tespitlere göre 15 hektarlık alanı yıkıldı. Yıkılan alanın yüzde 92'sini yapısal alanla oluşturuyordu.

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Bıyıklı Mehmet Paşa Sokak. No: 104

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Rukiye Kormalı

Yapının ayrıntılı tanımı: Yapı, düzgün kesme bazalt taştan inşa edilmiş ve zemin+1 kattan oluşmaktadır.

Yapıya, basık kemerli, ahşap kanatlı kapıdan bir koridora geçilmektedir. Koridorun doğusunda basık kemerli bir kapı ve penceresi olan bir mekan yer almaktadır. Buradan güneyde yer alan, bursa kemerli bir eyvana geçilmektedir. Koridorun sonunda bir kapıyla avluya çıkılmaktadır. Üst kata, koridorun batısındaki betonarme merdivenle geçilmektedir. Burada dilimli kemerli bir eyvan, eyvanın kuzeyinde ve güneyinde birer mekan bulunmaktadır. Kuzeydeki mekanın avluya açılan dilimli kemerli iki pencere mevcuttur. Kuzeydeki mekanın kuzey duvarında sokağa bakan iki pencereye sahip bir cumba bulunmaktadır. Kuzeydeki mekanın doğu duvarında alçıdan kabartma bezekli, mihrap formunda bir niş mevcuttur.

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. İç Kurşunlu Sokak. No:9

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Şükrü Arık

Yapının ayrıntılı tanımı: Yapı, bazalt taştan inşa edilmiş, doğu-batı uzantılı, zemin + 1 katlıdır. Yapının orijinal dokusu, yapılan müdahaleler ve eklentilerle büyük oranda bozulmuştur.

Yapıya, doğuya bakan büyük basit bir kapıdan geçilmektedir. Yapının sadece güney kanadı orijinaldir, diğer bölümler betonarmeye dönüştürülmüştür. Avlunun zemini bazalt taş döşelidir. Avluda bir havuz bulunmaktadır. Güney kanadın zemin katında iki gözlü bir eyvan ve eyvanın batısında, basık kemer ve kemerin üzerinde dilimli çiçek motifli küçükbir pencereye sahip bir mekan yer almaktadır. Bu mekanda, kapının iki yanında eyvana açılan birer pencere, avluya açılan yuvarlak kemerli dört pencere bulunmaktadır. Avluya açılan pencerelerden biri kapatılmıştır.

Mekanın iç kısmı betonarmeye dönüştürülmüştür. Eyvanın doğusundaki yuvarlak kemerli kapıdan üst kata geçiş veren bir merdiven bulunmaktadır. Zemin katın doğusunda, basık kemerli mutfak yer almaktadır. Mutfağının sağında ve solunda, yuvarlak kemerli birer pencere, güney duvarında ise ocak nişi mevcuttur. Birinci kat, zemin kat planını tekrarlar niteliktedir.

Sahibi bilinmeyen yapı

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. İç Kurşunlu Sokak. No: 7 yanı

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Bilinmiyor

Yanının ayrıntılı tanımı: Yapının üst örtüsü tamamiyle çökmüş ve yapı harabe durumdadır. Ancak taşıyıcı öğeler ayaktadır. Yapı, dışarıdan görülebildiği kadarıyla bodrum + zemin katlıdır. Dilimli kemer kavsaralı pencere açıklıklarına ve yuvarlak kemerli bir eyvana sahiptir. Mekan duvarlarında nişler görülmektedir.

Eski Fatihpaşa Karakolu

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Karakol Sokak. No: 4

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Maliye Hazinesi

Yapının ayrıntılı tanımı: Siyah bazalt ve beyaz kireç taştan inşa edilmiş olan yapı, küçük bir avlu ve avlunun batısına ve güneyine konumlanmış iki cepheden oluşmaktadır. Bodrum+zemin+1 katlıdır. Yapı uzun yıllar Karakol olarak kullanılmıştır. 

Yapının birinci katın orjinal kapısı avluya bakmakta ve bu kata merdivenle çıkılmaktadır. kapının üzerinde Ermenice bir kitabe ulunmaktadır.

Mekanın içi betonarmeye dönüştürülmüştür. Güney cephenin birinci katında, iki sivri kemerli bir eyvan ve bu eyvanın arkasında sivri kemer kavsara içinde basık kemer açıklıklı kapıdan bir mekana geçilmektedir. Mekanın eyvana bakan kısmında lentolu, lale bezekli lokma parmaklıklı dört pencere bulunmaktadır. Ancak odanın ana kapısı kapatılmış pencerelerden ikisi kapıya çevrilerek iki mekan haline dönüştürülmüştür. Mekanların içinde sivri kemerli küçük nişler, mekanın güney duvarının bir kısmında lacivert turkuaz mavisi, beyaz, mor renklerden oluşan lale ve karanfil bezekli çiniler bulunmaktadır. Mekanın doğu duvarındaki yonca dilimli niş balkona dönüştürülmüştür.

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Kurşunlu Sokak. No: 10

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Sadık Seyyar

Yapının ayrıntılı tanımı: Yapı, bazalt taştan inşa edilmiş, bodrum + zemin kattan oluşmaktadır. Yapıda, betonarme eklentiler yer almaktadır. Doğu cephe üst katı betonarmeye çevrilmiştir.

Yapıya, doğuya bakan basık kemerli kapıyla girilmektedir. Kapı, mutfağa açılmaktadır. Mutfak güney duvarında yuvarlak kemerli ocak nişi yer almaktadır. Batısında ise geniş yuvarlak kemerli girişe sahip bir mekan bulunmaktadır. Bu mekan, yuvarlak kemerli iki pencere ve bursa kemerli bir kapıyla avluya açılmaktadır. Bu mekanın üst katına, kuzey duvarına yaslanmış betonarme bir merdivenle çıkılmakta, ancak üst katın orijinalliği tamamen bozulmuş ve betonarmeye çevrilmiştir. Yapının doğu

cephesi zemin katında, güneyde, basamaklarla çıkılan sivri kemerli, iki gözlü bir eyvan ve eyvanın gerisinde bir mekan yer almaktadır. Mekanın pencere açıklıkları kapatılmıştır. Avluda bir kuyu bulunmakta ve avlu zemini, bazalt taş döşelidir.

154 yıllık anıtsal yapı

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Kurşunlu Sokak. No:12

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Memet Gürbüzer

Yapının ayrıntılı tanımı: Düzgün kesme bazalt taş malzemeden inşa edilen yapı güney ve kuzey kanattan oluşmaktadır. Güney kanat bodrum + zemin + 1, kuzey kanadı ise zemin + 1 kattan oluşmaktadır. Doğuya bakan basık kemerli bir kapıdan yapının avlusuna geçilmektedir.

Avlunun güneyinde ve kuzeyinde olmak üzere iki cepheden oluşmaktadır. Avlu zemini betonarmeye çevrilmiş ve içinde iki kuyu ve kapatılmış bir havuz izi bulunmaktadır. Tavan ahşap kirişli, zemini betonarmedir.  Eyvan kemerlerinin arasında 1891 tarihi yer almaktadır.

Ahşap kirişli tavanı, kalem işi bitkisel motiflerle bezenmiştir. Mekanın avluya bakan altı adet penceresi mevcuttur. Yapının kuzey kanadı, zemin+1 katlıdır. Zemin katın batı köşesinde, sivri kemerli bir mutfak yer almaktadır. Mutfak yanında basık kemer girişli iki mekan bulunmaktadır. Bunlardan mutfak duvarına bitişik olanı betonarmeye dönüştürülmüştür. Diğer mekanın kapısının üstünde çerçeve içine alınmış 1865 tarihli kitabe mevcuttur.

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Paşa Hamamı Sokak. No:1

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Ramazan Durgun

Yapının ayrıntılı tanımı: Konut düzgün kesme bazalt taştan inşa edilmiş. Girişi batıdan verilmiş kare planlı avlunun, kuzeyinde ve güneyinde mekanlar yer almaktadır. Doğu-batı doğrultuda uzanan yapının kuzey cephesi zemin +1, güney cephesi ise bodrum+zemin+1 kattan oluşmaktadır.

Kuzey cephenin zemin katında üç mekan bulunmaktadır. Bunlardan batıda yer alan mekan tamamen betonarmeye dönüşmüş ve dükkan olarak kullanılmaktadır. Buradan ortadaki mekana bir kemer açıklığı geçişi verilmiş, ancak kemer örülerek kapatılmıştır. Doğudaki mekan sivri kemerle ikiye bölünmüş ve içinde basık kemerli bir ocak bulunmaktadır. Avlunun batı duvarına bitişik olarak yükselen bazalt taş merdivenle bu cephenin birinci katına çıkılmaktadır. Bu kattada üç mekan yer almaktadır. Batıdaki mekanın sokağa bakan bir cumbası bulunmaktadır. Tavanı ahşap kirişlidir. Ortadaki mekanda da bir cumba bulunmaktadır. Mekanın doğusunda ve güneyinde üç adet, kapısının doğusunda ise bir adet niş bulunmaktadır. Yapının güney cephesinin bodrum katının, iki girişi bulunmaktadır. Bodrum araya duvar çekilerek ikiye bölünmüştür. Zemin kata, avludan üç basamaklı bir merdivenden sonra basık kemerli bir kapı ile geçilir. Kapının doğusunda dilimli kemerli dört adet, batısında ise basık kemerli iki adet büyük pencere açıklığı bulunmaktadır. Kapının batı tarafında kapı ile pencere arasında kaş kemerli bir niş yer almaktadır.

Mekanın duvarlarında bezemeler mevcut olup boya ile kapatılmıştır. Zemin katın batıdaki mekanına basık kemerli bir kapıyla giriş sağlanmaktadır. Kapının iki tarafında yonca kemerli nişler bulunmaktadır. Kapının tam karşısında ahşap bezemeleri olan kare bir niş, kuzey duvarında ise adet yonca kemerli iki adet niş yer almaktadır. Mekanın duvarlarında nişler bulunmaktadır.

1320 tarih kitabeli anıtsal konut

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Şaloğlu Sokak. No:28

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Selahattin Yavuz, Mustafa Yavuz

Yapının ayrıntılı tanımı: Konut düzgün kesme bazalt taştan inşa edilmiştir. Açık avlunun güneyine ve doğusuna konumlanan zemin +1 kattan oluşmaktadır. Yapıya eklenen betonarme eklentilerden dolayı orijinal doku tahrip edilmiştir.

Mekanın avluya bakan yonca kemerli iki penceresi vardır. Eyvanın güneyinde yine gezemeğeaçılan yonca kemer kapılı mekanın avluya bakan yonca kemerli iki penceresi bulunmaktadır. Mekanların zeminleri betonarme, tavanları ise ahşap kirişlidir. Eyvanın kemer açıklığı ahşapla kapatılmıştır. Eyvan kemerinin üzerinde 1320 tarihli bir kitabe mevcuttur. Eyvanın kuzeyinde yer alan mekanın sokağa bakan bir cumbası bulunmaktadır.

Mekanın orijinal ahşap kanatlı basık kemerli dört penceresi bulunmaktadır. Cephenin batı köşesinde yer alan bazalt merdivenle birinci kata çıkılmaktadır. Bu kısımda lale bezekli basık kemerli girişe sahip bir mekan yer almaktadır. Kapı üzerinde çiçek motifli bir açıklık ve bunun üzerinde de bir kitabe bulunmaktadır. Mekanın avluya bakan yonca kemerli dört penceresi mevcuttur. Kemer aralarında cas

malzemeden geometrik bezemeli rozetler ve kemerlerin üzerinde, stilize hayvan başı şeklinde konsolların arasında geometrik bezemeler yer almaktadır. Avlunun ortada bir kuyu mevcuttur. (Sürecek)

-- Adversting 6 --

 




ETİKET :   Sur anıtsal değerlerimiz

Tümü