Sur'da yok olan anıtsal değerlerimiz-4

Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri kapsamında Türkiye Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından tescillenen ve 'anıtsal' yapı olarak kayıtlara geçen Fatihpaşa mahallesindeki konutların tamamına yakınından bir iz kalmadı artık.

14:08:22 | 2019-02-11
-- Adversting 5 --

Ahmet SÜMBÜL

DİYARBAKIR - Avrupa Konseyi Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Envanteri kapsamında Türkiye Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından tescillenen ve 'anıtsal' yapı olarak kayıtlara geçen Fatihpaşa mahallesindeki konutların tamamına yakınından bir iz kalmadı artık. Yıkılan konutların tamamının tarihçesi, geçtiğimiz yüzyıla dayanıyor. Yok edilmeden önce, yapıların üzerinde bulunan kitabelerde, tamamına yakını konut olarak kullanılan yapıların tarihçeleri yazılıydı. Fatihpaşa mahallesinde artık tarihe karışan ve 'anıtsal' olarak tescillenen konutların bir kısmı şunlar:

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Şaloğlu Sokak. No:36

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Selahattin Yavuz, Mustafa Yavuz

Yapının ayrıntılı tanımı: Kesme bazalt taştan inşa edilmiştir. Kuzeyde avluya açılan ana kapı, doğuda ahır olarak kullanılan iki mekan, güneyinde iki bodrum+zemin kat mevcuttur. Batı kanat ise bodrum+zemin katlıdır.

Yapıya, lentolu bir kapıdan girilmektedir. Avlunun doğusunda, moloz taşlarla yapılmış iki mekan mevcuttur. Avlunun güney kanadında, biri doğuda diğeri batıda olmak üzere iki bodrumu bulunmaktadır.

Bodrumun avluya açılan dört pencere açıklığı, betonla kapatılmıştır. Bu kanadın zemin katında, sivri kemerli bir eyvan, eyvanın doğusunda ve batısında birer mekan bulunmaktadır. Eyvanın güney duvarında, yonca kemerli büyük bir niş yer almaktadır. Eyvan ile doğuda yer alan mekan arasındaki duvar, bağdadi tekniğiyle yapılmıştır. Mekanın kapı ve pencereleri orijinal ahşap pervazlıdır. Mekanın avluya açılan yuvarlak kemerli dört penceresi örülerek kapatılmıştır. Batıdaki mekanın yuvarlak kemerli ve sonradan kapatılmış üç penceresi bulunmaktadır. Eyvanın dışında, kemer yanlarında, kare çerçeve içerisine alınmış iki sıra Arapça kitabe bulunmaktadır. Mekanın avluya açılan yonca kemerli dokuz pencere açıklığı bulunmaktadır. Mekanın tavanı ahşap kirişlidir. Batı kanadın güneyinde basık kemerli, kemer üzerinde çiçek motifli küçük bir açıklık ve bunun üzerinde iki satır Arapça kitabe bulunan bir mekan yer almaktadır. Mekanın güney duvarında yonca kemerli büyük bir niş, nişin sağ, sol ve altında küçük nişler mevcuttur. Avlunun güney kanadına yakın bir yerde, üzerine tulumba olan bir kuyu bulunmaktadır.

Bazalt taş döşeli avlulu ev

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Yağcı Sokak. No:7-9

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Kesra Balta, Melahat Anuştekin

Yapının ayrıntılı tanımı:

Yapı, kesme bazalt taştan inşa edilmiş, zemin+1 katlıdır. Sonradan araya çekilen bir duvarla ikiye bölünmüştür.

Güneye bakan lentolu kapıdan sivri kemerli bir eyvana geçilmektedir.Eyvanın sivri kemeri duvarla örülmüş ve bu duvarda açılan bir kapıyla yapının avlusuna geçilmektedir. Avlu zemini bazalt taş döşelidir. Yapının zemin katının doğusunda sivri kemerli bir niş ve sivri kemerli bir eyvan mevcuttur. Eyvan kemerinin içi kapatılarak mekana dönüştürülmüştür. Mekanların tavan ve zeminleri betonarmedir. Avlunun kuzey kanadında kabaltı biçiminde kemerli bir geçit yer almaktadır. Bu kabaltının batısında, betonarme bir mekan eklenmiştir. Bu mekanın altında, bodrum bulunmakta, ancak kapatılmıştır. Kabaltı formundaki yapının doğusunda betonarme iki mekan daha mevcuttur. Avlunun doğu duvarında sivri kemerli nişler mevcuttur. Yapı orijinalinde tektir.

Yok edilmeden önce tahrip edilmişti

Adres:Fatihpaşa Mahallesi. Yağcı Sokak. No: 6-4-4/A

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Abdullah Menteş, Hacı Muhammet

Yapının ayrıntılı tanımı:

Bazalt taştan inşa edilen yapı, bölünmüş ve harabe durumdadır. 6,4 ve 4/A Nolu yapılar orijinalde tek bir yapı olup sonradan yapılan müdahalelerle bölünmüştür. Yapılan eklentiler ve özüne uygun olmayan müdahaleler konutun orijinal dokusunu tahrip etmiştir. Yapının terk edilen bölümü harabe durumdadır. Bazı kapı ve pencereler briketle kapatılmıştır.

Bursa kemerli 1349 tarihli eyvan

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Yılmaz Sokak. No:4

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Halim Fidan

Yapının ayrıntılı tanımı:

Düzgün kesme bazalt taştan inşa edilmiş olan yapı, avlunun etrafında, doğu ve güney olmak üzere iki cepheden oluşmaktadır. Doğu cephe zemin + 1 katlı, güney cephe ise zemin katlıdır. Avluda yer alan kareye yakın planlı havuz sonradan kapatılmıştır.

Avlu bazalt taş döşeli olup kuzeyinde ve doğusunda orijinal yapı cepheleri yer almaktadır. Yapının doğu cephesi zemin katının kuzeyinde, giriş eyvanı ve betonarme bir mutfak yapısı bulunmaktadır. Mutfakta yalnızca ocak nişi orijinalliğini koruyarak günümüze gelebilmiştir. Cephenin birinci katına, cephe ortasında yer alan bazalt taş merdivenle çıkılmaktadır. Bu katta üzerinde 1349 tarihi bulunan bursa kemerli bir eyvan ve eyvanın iki yanında birer mekan bulunmaktadır. Mekan kapıları, işlemeli ahşap pervazlı, gezemek ve merdiven korkulukları bitkisel bezeklidir. Yapının güney cephesi zemin katı, iki basamak yüksekliğinde, yanlarda duvara ortada bazalt bir sütuna dayanan, iki gözlü, sivri kemerli bir eyvan ve iki yanında merdivenle çıkılan birer mekan bulunmaktadır. Eyvan kemerlerinin arasında, sütun üzerinde, erkek bazalt taşından yapılma bir boğa başı yer almaktadır. Doğudaki mekanın merdivenleri ahşaptır. Mekanın duvarları, bağdadi tekniğinde yapılmış, avluya ve eyvana bakan iki penceresi bulunmaktadır. Eyvanın batısındaki mekan, avluya bakan duvarı dışında tamamiyle betonarmeye dönüşmüştür. Mekanın tavanı ahşap kirişli, avluya bakan yuvarlak kemerli iki penceresi mevcuttur.

Ticaret ve Sanayi Odası Evi

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Yenikapı Sokak. No:89

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası

Yapının ayrıntılı tanımı:

Yapı, dişi bazalt taştan yapılmıştır. Kare bir avlunun kuzey, güney ve doğusuna konumlanmış

üç kanattan oluşmaktadır. Kuzey ve güney kanadı zemin + 1, doğu kanadı ise bodrum + zemin katlıdır. Yapı, 2005 yılında restore edilmiştir. Yapının iç mekanları betonarmeye çevrilerek orijinal dokudan uzaklaştırılmıştır.

Avlu zemini bazalt taş döşelidir. Yapı, kare planlı avlunun kuzey, güney ve doğusuna konumlanmış mekanlardan oluşmaktadır. Avlunun güneyinde, sütun üzerinde yükselen sivri kemerli, iki gözlü bir eyvan yer almaktadır. Eyvanda dikdörtgen formlu bir havuz ile doğu duvarında üç adet basık kemerli pencere açıklığı mevcuttur. Eyvanın gerisinde gizli bir geçitte yer alan merdivenlerle üst kata çıkılmaktadır. Üst kat, sonradan orijinal dokuya uygun olarak yapılmıştır. Mekanın batı duvarında, eyvana açılan üç pencere açıklığı bulunmaktadır. Mekanın tavanı, bazalt taş döşeli ve tavanı destekleyen üç yuvarlak kemer yer almaktadır. Zemini betonarmeye dönüştürülmüştür. Zemin katta bulunan mekana üç basamaklı bir merdivenle çıkılmaktadır. Mekanın kuzey duvarında, ortada dilimli kemerli büyük bir niş ve bu nişin sağ, sol ve alt kısmında daha küçük nişlere yer verilmiştir. Mekanın zemini ve tavanı betonarmeye dönüştürülmüştür.

1907 tarihli anıtsal konut

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Yılmaz Sokak. No: 12

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Davut Unca

Yapının ayrıntılı tanımı:

Yapı, bazalt taştan inşa edilmiş, zemin+1 kattan oluşmaktadır.

Kuzeye bakan basık kemerli bir kapıdan avluya geçiş sağlanır. Avlu zemini orijinalinde. Avlunun doğusunda, küçük bir havuz, güneyinde ise zemin +1 katlı yapı cephesi yer almaktadır. Cephenin zemin katında, girişleri avludan lentolu olarak verilmiş iki mekan bulunmaktadır. Mekanların, avluya bakan ikişer penceresi mevcuttur. İki mekan arasında, yuvarlak kemerli açıklığa sahip bir koridor bulunmaktadır. Koridorların içinde üst kata çıkış sağlayan bir merdiven yer almaktadır. Üst katta, ortada, avluya açılan yarım daire formlu bir balkonu olan bir eyvan ve eyvanın iki yanında birer mekan yer almaktadır. Eyvanın balkona açılan yuvarlak kemeri ahşap kapı ile kapatılmıştır. Eyvanın batısındaki mekanda, avluya bakan basık kemerli dört adet pencere açıklığından biri kapatılmıştır.

Kesme bazalt taştan inşa edilmişti

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Altay Sokak. No:17-15

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Remziye Durmuş

Yapının ayrıntılı tanımı: Yapı, kesme bazalt taştan inşa edilmiş, bodrum + zemin katlıdır.

Avluya batıya bakan basık kemerli kapıdan girilmektedir. Avlu zemini betonarmedir. Kuzey kanadın bodrumuna güneydoğu köşeden girilmektedir.

Bodrumun avluya bakan üç pencere açıklığı bulunmaktadır. Zemin katta, basık kemerli kapıdan bir koridora geçilmektedir. Koridorun sağında ve solunda birer betonarme mekan yer almaktadır. Mekanların düz lentolu ikişer penceresi bulunmaktadır. Avlunun doğusundaki yuvarlak kemerli mutfağın güney duvarında yuvarlak kemerli bir ocak nişi mevcuttur. Mutfağın giriş kemeri kapatılmıştır. Doğu kanadın üst katına, cephe duvarına bitişik bazalt bir merdivenle çıkılmaktadır. Bu katta, avluya bakan bir pencereye sahip bir mekan yer almaktadır. Güney kanadın bodrum girişi güneybatı köşeden sağlanmaktadır. Avluya bakan bir penceresi mevcuttur.

Adres: Fatihpaşa Mahallesi. Kurşunlu Sokak. No: 6

Koruma derecesi: Anıtsal

Orijinal kullanımı: Konut

Mülk sahibi: Eyüp Güler, Abdullah Güler

Yapının ayrıntılı tanımı:

Yapı, bazalt taştan inşa edilmiş, zemin+1 katlıdır. Yapılan müdahaleler sonucu, yapının orijinal dokusu bozulmuştur.

Doğuya bakan lentolu bir kapıyla yapının avlusuna geçiş sağlanmaktadır.

Avlu, bazalt taş döşeli ve orijinaldir. Güney cephenin zemin katında, betonarmeye dönüşmüş iki mekan yer almaktadır. Birinci kata  merdivenle çıkış sağlanmaktadır. Bu katta, sivri kemerli bir eyvan ve eyvanın sağ ve solunda betonarmeye dönüştürülmüş iki mekan yer almaktadır.

Doğu mekanın avluya bakan yuvarlak kemerli iki penceresi bulunmaktadır. Yapının batı cephe zemin katında, sivri kemerli, içi kısmında betonarme eklentiler yapılmış bir mekan yer almaktadır. Bu mekanın güneyinde, avluya bakan büyük sivri kemerli bir mekan bulunmaktadır. Muhtemelen eyvan olan bu kısım sonradan kapatılmıştır. Bunun altında kemerlerle bölünmüş, kapıları kapatılmış bir bodrum bulunmaktadır.

(Sürecek)

-- Adversting 6 --

 




ETİKET :   Sur anıtsal değerlerimiz

Tümü