Bir zamanlar kadınların elinden düşürmediği Öreke (teşî) tarihin unutulanları arasında yerini almaya hazırlanıyor...

Kürt kadınlarının tarih boyunca koyun yününden ip elde etmek için kullandığı teşî (öreke), tekstil fabrikalarının artmasıyla, iplik eğirme ve dokuma makinelerinin yaygınlaşması sonucu, önemini yitirip yıllara ve teknolojiye yenik düşen aletler arasındaki yerini aldı.

Geçmişte Kürt kadınların özlemlerini, umutlarını, öfkelerini ilmek ilmek işlediği; kilim, halı, yastık, çorap, yelek, heybe, çanta ve birçok örgü işinde yünü eğirmede kullanılan teşî, artık bölge köylerinde çok nadiren rastlanır duruma düştü. Ağaçtan yapılan teşî doğal yünün eğirtilerek düzgün ve kesintisiz bir ipliğe dönüşmesini sağlayan en eski araçlardan biri olarak biliniyor.

Teknolojiye yenik düştü

Bir halkın, köklü geçmişinin ürünü olan el sanatları, o halkın maddi kültür varlığının belgesi, kanıtı niteliğindedir. İnsanlığın çağlar boyunca yaratıp ürettiği bu ürünleri ve üretme biçimini gelişim ve değişim içinde geleceğe aktarılırken, bazı değerler de kaybolup gidiyor. Kürtlerin tarih boyunca kullandığı öreke (teşî), kadınların koyun yününü el sanatı ile ip haline dönüştürmek için kullandığı bir alettir. Genç kuşakların bilmediği, bilenlerin de unuttuğu bu el becerisi, tekstil fabrikalarının artmasıyla, iplik eğirtme ve dokuma makinelerinin yaygınlaşması sonucu, önemini yitirip yıllara ve teknolojiye yenik düşenler arasında yerini aldı.

Teşiyi kullanan kalmadı

Eskiden her evin kadınları ve genç kızları kullanırdı. Son 20 yıldır teşî'yi sadece çorap yapmak için yünü eğirtmede kullanılır. Teknolojinin gelişmesiyle insanların hazıra alıştırıldığını, tembelleştirildiğini ve işlevsiz pozisyona düşürüldüğünü gördük.

Her deseninde ayrı bir hikayesi olan kilimlerin yapımında kullanılan ipin de, öreke (teşi) ile uzun bir süre zarfında elde edilmiş. Yaz aylarında kırpılan koyunların yünü yıkanıp, kurutulduktan sonra zıbare kurulur, (köy kadınlarının bir araya gelmesi, imece) yün elle didilerek taraktan geçirilir ve kışa bırakılırdı. Sonbahar aylarının sonunda başlayan teşî rêstin (yün eğirtme) işlemi bahara kadar sürerdi ve koca koca yün ip yumakları yapılırdı. Sıra elde edilen yumaklara renk verme işlemine gelirdi. Paslı at nalı, xoneriz diye bir yabani bitkinin kökü ve siyah çamur ayranın içine konularak kaynatılır. Sonra yün ip içine atılarak, saatlerce kaynatıldıktan sonra çıkarılıp kurutulur ve artık örmeye hazır hale gelen ip çorap, kazak, halı, yastık ve daha birçok ürün için kullanılırdı.

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol