Kars’ın Arpaçay ilçesinde kurulan Doğu Kapı Kültür, sinema salonu, kütüphane ve podcast stüdyosunu aynı çatı altında buluşturarak faaliyetlerine başladı. Türkiye-Ermenistan sınırında yer alan merkez, kültürel üretim, hafıza çalışmaları ve kamusal buluşmalar için yeni bir alan oluşturmayı hedefliyor.

‘Sınırlar – Hafıza – İnsan’ mottosuyla çalışmalarını sürdüren Doğu Kapı Kültür, düzenli film gösterimleri, podcast yayınları, sözlü tarih çalışmaları, medya ve hikâye anlatıcılığı eğitimleri ile kültür-sanat etkinliklerine ev sahipliği yapacak.

Merkezin kurucusu ve yönetmen Kurtuluş Baştimar, kuruluş amacını şu sözlerle anlattı:

“Bulunduğumuz coğrafya çoğu zaman yalnızca sınırlarla anılıyor. Oysa burada yaşayan insanların hikâyeleri, hafızaları ve kültürel birikimleri de var. Doğu Kapı Kültür’ü, kültürel üretimin yalnızca büyük şehirlerde değil, sınır bölgelerinde de mümkün olduğunu göstermek ve yeni karşılaşma alanları yaratmak amacıyla kurduk.”

Doğu Kapı Kültür, ‘İlk Ses’ adlı podcast serisiyle sanat, kültür, hafıza, medya ve toplumsal meseleleri ele alan söyleşiler yayımlamayı planlarken, ‘Karanlıkta Buluşuruz’ programıyla köylerde ve yaylalarda film gösterimleri gerçekleştirecek.
Önümüzdeki dönemde özellikle gençlerin kültürel üretim süreçlerine katılımını artırmayı hedefleyen merkez; bağımsız medya, haber üretimi, podcast yayıncılığı, senaryo yazımı, sinema ve film yapımı, sözlü tarih, dijital hikâye anlatıcılığı ve kültürel hafıza alanlarında eğitimler, atölyeler ve üretim programları düzenleyecek.
Doğu Kapı Kültür, ayrıca Türkiye, Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan başta olmak üzere Kafkasya’daki kültür kurumları, araştırmacılar, sanatçılar ve bağımsız medya çalışanlarıyla ortak projeler geliştirerek sınır ötesi kültürel diyalog ve iş birliği ağlarını güçlendirmeyi amaçlıyor.

Öte yandan Meteoroloji tarafından yapılan son değerlendirmelerde, Kars genelinde havanın parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışlı geçeceği bildirildi. Yetkililer, özellikle öğle saatlerinden sonra etkisini artırması beklenen kuvvetli yağışlar nedeniyle vatandaşların sel, su baskını, yıldırım ve ulaşımda yaşanabilecek aksamalara karşı dikkatli ve tedbirli olmaları konusunda uyarıda bulundu.

Yaprak Taşçı’yı ilçe girişinde ailesi ve Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) ilçe yöneticileri karşıladı.

Kalkankale (Tignis) köyü sınırları içerisinde yer alan ve halk arasında "Kız Kalesi" olarak bilinen tarihi yapı, Karahan Çayı'nın batısında Ermenistan sınırına yaklaşık 3 kilometre uzaklıkta yüksek bir tepe üzerine inşa edildi. Orta Çağ'da M.S. 10. yüzyılda yapıldığı değerlendirilen kale, bölgenin en önemli savunma yapıları arasında gösteriliyor. Horasan harcı ve düzgün kesme tüf taşından yapılan kale surları ile burçların büyük bölümü bugün yıkılmış durumda. Günümüze ulaşabilen temel duvar kalıntıları, yapının geçmişte üç ayrı sur sistemine sahip olduğunu ortaya koyuyor. Ancak bugün kaleden geriye yalnızca ayakta kalmayı başaran tek bir yüksek burç kaldı.

ANİ ÖREN YERİ İLE MİMARİ BENZERLİK TAŞIYOR

Tarihi kale, yalnızca askeri amaçlı bir yapı olmasıyla değil, mimari özellikleriyle de dikkat çekiyor. Kale, Ani Ören Yeri içerisindeki tarihi yapılarla benzer mimari özellikler taşımasıyla dikkat çekiyor. Bu yönüyle Kız Kalesi'nin Ani kültür havzasının önemli savunma noktalarından biri olduğu değerlendiriliyor. Bölgedeki tarihi mirasın önemli parçalarından biri olmasına rağmen kalede bugüne kadar kapsamlı bir restorasyon çalışması yapılmadı.

TURİZME KAZANDIRILSIN ÇAĞRISI

Doğu Anadolu'nun tarihi ve kültürel zenginlikleriyle öne çıkan Kars'ta özellikle son yıllarda kültür turizmine ilginin artmasıyla birlikte gözler yeniden tarihi yapılara çevrildi. Kız Kalesi'nin restore edilerek turizme kazandırılmasını isteyen Kalkankale Muhtarı Metin Okçu, "Köyümüzde bulunan Kız Kalesi, milattan önce 6000'li yıllarda yapılmış olan bir kaledir. Urartular tarafından yapılmış, tarihi net olarak bilinmemekle birlikte yöremiz açıcından turizme kazandırılması gereken bir tarihi eserdir. Biz defalarca Turizm Bakanlığı'na başvuruda bulunduk. Kalkankale'de bulunan Kız Kalesi bizim için önem arz etmektedir. Yetkililerden buranın restorasyonunu, yolunun yapılmasını ve turizme kazandırılmasını istiyoruz. Bunu değerlendirmek gerekiyor. Bugün yarın kapı açılırsa bizim için çok büyük önem arz edecektir" dedi.

Küçük Aküzüm köyünün muhtarı Teoman Gelekçi de Kız Kalesi'nin biran evvel restore edilmesini istedi. Gelekçi, "Buraya Kız Kalesi'ni görmeye geldik. Bu kale yıllarca ayakta kalmış, Kars Kalesi kadar, belki Kars Kalesi'nden de yüksektir. Ama turizme kazandırılmasını istiyoruz. Burası gezilecek bir yer, burayı turizme kazandırsalar iyi olur" diye konuştu.

Sınır hattında eşsiz bir manzaraya sahip olan kale, gerekli çalışmaların yapılması halinde hem yerli hem yabancı turistlerin uğrak noktalarından biri olabilecek potansiyele sahip. Ancak mevcut haliyle yapı, defineciler, doğal aşınma ve bakımsızlık nedeniyle her geçen gün biraz daha yok oluyor.

TESCİLLİ KÜLTÜR VARLIĞI AMA KORUMA YETERSİZ

Kız Kalesi'nin taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli olduğu biliniyor. Buna rağmen kalede güvenlik, çevre düzenlemesi, bilgilendirme tabelaları ve koruma önlemlerinin yetersiz olması dikkat çekiyor. Bölge sakinleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurumların kaleye sahip çıkması gerektiğini belirterek, "Bu eser sadece Kars'ın değil, Anadolu tarihinin ortak mirasıdır" çağrısında bulunuyor.

Bir zamanlar sınırları koruyan görkemli surlarıyla bölgeye hakim olan Kız Kalesi, bugün sessizliği ve yalnızlığıyla dikkat çekiyor. Yüzlerce yıllık geçmişiyle medeniyetlerin izini taşıyan tarihi yapı, restore edilmediği takdirde tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacak.

Kars İl Özel İdaresi ekipleri tarafından yürütülen çalışmalarda, dere yatağında biriken çamur, taş ve çeşitli atıklar iş makineleri yardımıyla temizleniyor. Suyun akışını engelleyen unsurların ortadan kaldırılmasıyla birlikte taşkın riskinin en aza indirilmesi hedefleniyor.

Öte yandan ekipler, Möküz Çayı çevresinde geçici set oluşturma çalışmalarını da sürdürüyor. İş makineleriyle dere kenarlarına çekilen setlerin, yağışların devam etmesi halinde suyun yerleşim alanlarına ulaşmasını engellemesi bekleniyor. Çalışmalar kapsamında dere yatakları genişletilirken, suyun kontrollü akışını sağlamak amacıyla yönlendirme düzenlemeleri de yapılıyor.

Yetkililer, bölgede çalışmaların aralıksız devam ettiğini belirterek, vatandaşları taşkın riskine karşı dikkatli olmaları konusunda uyarılarda bulundu.

ULAŞIM AKSADI

Karayolları 18. Bölge Müdürlüğüne bağlı ekipler kar küreme çalışması başlattı. Vatandaşlardan Enver Bağır, soğuk hava ve yağışların etkili olduğunu belirterek, "Akşamdan başlayan kar yağışı yoğun bir şekilde devam etti. Sabah kalktığımızda her taraf beyaza bürünmüştü. Küreklerimizi aldık, kapılarımızı temizliyoruz. Bu kış ağır geçti, büyük bir ümitle yazı bekliyoruz." dedi. Kentte etkili olan yoğun kar ulaşımda aksamalara neden oldu.

ARAÇLAR KARA SAPLANDI

Kentte etkili olan yoğun kar ulaşımda aksamalara neden oldu. Kars-Ardahan kara yolu Mezra köyü mevkisinde yoğun kar ve tipi nedeniyle bazı tırlar yolda kaldı. Kar kalınlığının 15 santimetreyi geçtiği bölgede bazı araçlar yolda kaldı, bazıları da yoldan çıkarak bariyerlere çarptı. Kars-Göle kara yolunda ise araçlar kara saplandı. Yoğun tipinin olduğu bölgede sürücüler ilerlemekte güçlük çekti. İhbar üzerine bölgeye Karayolları 18. Bölge Müdürlüğü ekipleri sevk edildi.

Ardahan'da da gece boyunca etkili olan kar yağışı, kent genelinde hayatı olumsuz etkiledi. Gece hava sıcaklığının sıfırın altında 4 dereceye kadar düştüğü kentte, soğuk hava etkisini sürdürdü.

Hava sıcaklığı mevsim normallerinin (2-4 derece) üzerinde seyredecek. Rüzgar güneydoğu yönlerden hafif, zaman zaman orta kuvvette esecek.

Gece en düşük hava sıcaklığı; Erzincan ve Ağrı’da 1, Iğdır’da 2 derece diğer illerde sıfırın altında olmak üzere Erzurum ve Kars’ta 4, Ardahan’da 6, Bayburt’ta 2 derece olarak kaydedildi.

Bulgaristan Pirdop'ta düzenlenen Balkan Kros Şampiyonası’nda U20 Erkeklerde Utku Göler 6 kilometrede Balkan 2’inci olurken, Büyük Bayanlarda ise Bahar Aatalay 8 kilometre de Balkan 3’üncüsü oldu.
Şampiyonaya Kars’ta hazırlanan ve şampiyonadan Kars’a madalya ile dönen milli atletler, başarılarının devam edeceği sözünü verdi.
Karslı atletleri Balan Kros Şampiyonası’ndan madalya ile dönmesi kentte de sevinçle karşılandı.

Kars’ın Sarıkamış ilçesinde bulunan Aras Nehri üzerinde kurulan Karakurt Barajı Gölü’nün sularının çekilmesi birlikte ortaya çıkan kuraklık havadan görüntülendi.

Drone ile çekilen görüntülerde suyun çıktığı seviye ve çekilmesinden sonra geldiği seviye dikkat çekti. (İHA)

Havaların soğuduğunu ifade eden vatandaşlar, “Artık geceleri eksi 4-5 dereceyi görmeye başladı. Araçlarımızın camları buz tuttu. Araçlarımızın camlarını günlük ya böyle temizleyeceğiz ya da üzerine battaniye örteceğiz” dedi.

Soğuk havanın etkili olduğu Kars’ta hava sıcaklığı gece eksi 5, gündüz saatlerinde ise eksi 4 dereceyi gördü. Soğuk havanının önümüzdeki günlerde de etkili olması bekleniyor.

Hava sıcaklığı ve kuraklık Kars’ı da vurdu. Karakurt Barajı’nın suları 20 metre çekilirken, eski Kars-Karakurt Erzurum karayolunun sular altında kalan ana yolu yeniden görünmeye başladı. Baraj gölü suları altına kalan ağaçlar ile birlikte eski yerleşim yeri de gün yüzüne çıkmaya başladı. Özellikle baraj sularının iz oluşturduğu bölgelerde kuraklığın ne kadar etkili olduğu gözler önüne serildi. 
Çevre sakinlerinden Timuçin Güney, kuraklık ve aşırı sıcaklardan dolayı suların hızla çekildiğini belirterek, “Bu duruma çok alışık değiliz. Böyle giderse sular daha da çekilecek gibi görünüyor” dedi. 

Asırlık tarihleriyle ayakta duran Baltık mimarisi taş yapılar, Kars turizmine de önemli katkı sağlıyor. Baltık mimarisi yapıların bulunduğu cadde ve sokaklar kente dışarıdan gelen yerli ve yabancı turistlerin ilk uğrak yeri oluyor. 
“Yerli ve yabancı turistlerin ilk durağı” 
Kars’ta Baltık mimarisinin bütün güzelliklerini bir arada görme imkanının olduğunu ifade eden Okan Avşar, “Kars merkezde taht düzü dediğimiz bölgedeyiz. Baltık mimarisinin en güzel örneklerini burada görebilirsiniz. Bu bölge yerli ve yabancı turistlerin Kars’a geldiğinde ilk durakları diyebiliriz. Burada Kars’ın Rus işgalinden sonra tekrar anavatana katılmasıyla birlikte Baltık mimarinin ne kadar önemli olduğunu, bir şehri ne kadar planlı ve düzgün yapılabildiğini ortaya koyan yerlerden bir tanesi” dedi. 
Özellikle 1706 yılında Rusya’nın kuzeyinde Baltık Denizi tarafında uygulanan bir mimari anlayışın uygulandığı Kars’ın şehir planı birbirini dik kesen ızgara planlı caddelerden oluşuyor. Caddelerin üzerine yapılan tarihi binalar da adeta Kars’a ayrı değer katıyor. 
Kars’ın geniş caddelerinin köşe başlarında bulunan Baltık mimarisi yapılar görenleri etkiliyor. Motiflerle süslenen taşlar, Kars’a değer katıyor. 

Üçler Mahallesi üzerinde bulunan kilise bir taraftan kazılırken, diğer taraftan da hayvan barınağı oldu. Tamamen yıkılmaya yüz tutan kilisenin koruma altına alınmasına dikkat çeken vatandaşlar, “Yazık Kars’ta birçok medeniye ait tarihi yapılar var. Buraları kimliği belirsiz kişiler tarafından yıkılıyor. Yetkilerin bu tarihi yapılara kalıcı önlem alması gerekiyor” dediler.

Öte yandan içerisi ve etrafı ise çukurlarla dolu olan kilise, adeta yıkılmamak için direniyor. Kilise biran evvel koruma altına alınmazsa yıkılarak kaybolacak.

(İHA)