Kurtulmuş, "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" kanun teklifini kabul eden tüm siyasi parti gruplarına teşekkür etti. Geçtiğimiz yıl gerçekleştirilen komisyon çalışmalarıyla kapıyı çaldıklarını belirten Kurtulmuş, "Şimdi de bu kanunla beraber kapı açıldı" dedi. Türkiye’nin önünde sadece kanunun kabul edilmesinin değil örgütün silah bırakmasından sonra yeni bir dönemin inşa edileceğini söyleyen Kurtulmuş, "Cumhurbaşkanımızın siyasi iradesi bu sürecin ilerlemesinde etkili oldu. Ayrıca Sayın Devlet Bahçeli de destek verdi. Bu nedenle tüm siyasi partilere teşekkür ediyoruz. Bu süreç aynı zamanda Türkiye modelidir. Bu tüm Türkiye’nin başarısıdır. Hayırlı olsun” ifadelerini kullandı.

Gazetecilerin sorularını da yanıtlayan Kurtulmuş, "Kanunun kabul edilmesi, siyasi partilerin sürece toplumsal destek verdiğini de gösterdi. Eğer halk destek vermeseydi siyasi partiler de bu kadar sahip çıkmazdı. Bu başarı tarihi bir başarıdır" ifadelerini kullandı.

CHP’nin adayı Seda Dilber, Etimesgut Belediye Başkan Vekili seçildi.

AK Parti döneminde Kürt sorununun çözümü için adımlar atıldığını öne süren Yayman, "Eskiden Kürtçe dışında diğer diller yasaktı. AK Parti döneminde Kürtçenin önü açıldı, gazete ve dergiler yayınlanmaya başladı. Kürtçe televizyon kanalı açıldı. Bugün genel kurula gelen yasa 86 milyon içindir. Artık paradigma değişti ve geleceği birlikte inşa etme zamanı geldi. Provokasyonlara karşı ve dilimize dikkat etmeliyiz. Artık çözüm zamanıdır. Herkes çözüm sürecine destek vermelidir. Büyük bir çözümün başlangıcındayız” ifadelerini kullandı.

Kurul birinci madde üzerine talep edilen şahsi söz talepleri ve soru cevap işlemi ile devam ediyor.

Meclis Genel Kurulu'nda görüşülen "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" kanun teklifi'nin maddelerine geçilmesi kararı 28’e karşı 269 oyla kabul edildi. Meclis’te yasanın maddeleri görüşülecek.

Kürt sorununu Türkiye’nin “en ağır, en yakıcı, en uzun sorunlarından birini” olarak tanımlayan Özel, "Öncelikle bu kanun teklifini buraya getirenler, açık açık yazmasalar, konuşmaya cesaret etmeseler de meselenin adını doğru telaffuz etmek durumundayız. Bugün Kürt meselesini konuşmak üzere buradayız” dedi.

'ŞİDDETLE DEĞİL SİYASETLE ÇÖZÜLMELİ’

Kürt meselesine hiçbir zaman seçim takvimine bakarak yaklaşmadıklarına işaret eden Özel, "Anketlere göre konuşmadık. Konjonktür değişince söz ve tavır değiştirmedik. İşine geldiğinde ‘Çözüm’ diyen, işine gelmediğinde bütün Kürtleri terörist ilan edenlerden olmadık. Tarihsel tutarlılık içinde hep aynı yerde, hep doğru yerde durduk. Dün ne söylediysek bugün de aynısını söylüyoruz. Bu mesele şiddetle değil, siyasetle çözülmelidir" diye konuştu.

Sürecin her zaman içerisinde olduklarını ve Kürt meselesinden kopmadıklarına dikkat çeken Özel, "Ülkenin hayrına olmayan hiçbir işin altına imza atmadık. Komisyon raporuna katkı verdik, imzamızı koyduk. Sürecin başında durumumuzu şöyle özetlemiştik. ‘Destekleyeceğiz, katkı sunacağı ve denetleyeceğiz.’ Her aşamasında yapıcı olmaya gayret gösterdiğimiz bu süreçte, başta ortaya koyduğumuz ilkelerden hiç sapmadık. Çünkü bizim tutumumuz günlük değil, tarihseldir; konjektörel değil, ilkeseldir. Siyaset ilkeyle yapılır. Biz işine gelince ‘çözüm’, işine gelmeyince ‘terörist’ diyen, bir süreci önce masaya koyup sonra buzdolabına kaldıran, Dolmabahçe’de görüştükleri rahmetli Sırrı Süreyya Önder‘i hapse atıp sonra arkasından timsah gözyaşı dökenlerden hiç olmadık" ifadelerini kullandı.

'İKTİDAR TOPLUMSAL MUTABAKAT FIRSATINI HEBA ETTİ'

İktidarın süreci büyük bir özensizlikle yönettiğinin altını çizen Özel, "Müzakereleri kapalı kapılar ardında yürütmüştür. Bu toplumsal meseleyi ikili müzakere ortamına sıkıştırmıştır. Toplumsal mutabakat fırsatını kendi eliyle heba etmiştir" diye de ekledi.

'HAYIR DEMEMİZ İÇİN...'

"Bu teklife 'hayır' deme hakkı en çok olan siyasi parti kimdir?" diyen Özel, devamla şu ifadeleri kullandı: "Sokağa sorduğunuzda hiç şüphe yok ki cevap bugün karşınızda bulunan Yeni Parti grubudur. Çünkü süreç devam ederken en ağır saldırılara uğrayan bizleriz. Cumhurbaşkanı adayı tutuklanan, yol arkadaşları hapsedilen, partisine yargı eliyle butlan atanan biziz. Günlerdir bu teklife ‘hayır’ dememiz için binlerce öneri, eleştiri, hatta tepki alan bizleriz. Ama hepinize şunu hatırlatıyorum. Yarın bu ülkeyi yönetecek olan da biziz ve bu millete olan bağlılığımızla, bu ülkeye olan sevgimizle, toplumsal barışa olan inancımızla sorumluluk alan da biziz. Kolaya kaçmayan, devlet ciddiyetiyle karar veren; bu ülkenin 10 yıl, 20 yıl, 30 yıl sonrasını düşünme sorumluluğunu yüreğinde hisseden de bizleriz.

CAN ATALAY İÇİN ADIM, DEMİRTAŞ İÇİN AÇIK HUKUK YOK

'Önümüzdeki teklifin içeriği de hazırlanış biçimi kadar sorunlu’ demiştim. Bu kanun teklifinde hepimizin altına imza attığı Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporunun sadece altıncı maddesi var. O kısmı da sorunlu, özensiz, problemli, kapsamı tartışmalı, uygulaması, yetkilendirmesi tartışmalı bir şekilde hayata geçirilmiş. Uzun tutukluluklara, gizli tanık düzenine, siyasallaşmış yargıya karşı tek bir demokratik adım yok. Hatay’ın seçilmiş milletvekili Can Atalay için bir adım yok, bir adım atmaya da görünen vakitli bir niyet yok. Selahattin Demirtaş için açık bir hukuk yok.

BARIŞIN ÖNÜNDE DURMAYACAĞIZ

Bu yasaya ‘hayır’ deme hakkına en çok sahip olan Yeni Parti kendi hakkını, milletin barış hakkının önüne koymayacaktır. Barışın önünde durmayacağız. Korku olmadan, ayrımcılık olmadan, yan yana, gönül gönüle, ortak geleceği inşa etmek için barışın önünü açacağız. Biz ölüm değil, hayat olsun diye; korku değil, umut olsun diye bu sorumluluğu alacağız.

ÇÖZÜM SORUMLULUĞUNU BİZ ÜSTLENECEĞİZ

Bugün silah faslının kapanması için bir kapı aralanıyor. Biz o kapıyı kapatan taraf olmayacağız. Ama asıl büyük mücadele şimdi başlayacak. Demokrasi mücadelesi, adalet mücadelesi, eşit yurttaşlık mücadelesi, kalkınma ve refah mücadelesi. Biz komisyon raporuna imza koyduk. Koyduğumuz imzayı namusumuz biliyoruz. Raporun silah bırakma ve hukuki geçişi düzenleyen altıncı bölümüne de demokratikleşme sorumluluğunu ortaya koyan yedinci bölümüne de imza attık. Biz imzamızın gereğini yapacağız. Ama Cumhur İttifakı’nın da yedinci bölümün altında imzası vardır. Şimdi o bölümü unutturma, erteleme gayretlerini dikkatle takip ediyoruz. Bugünden sonra demokratikleşmeyi Meclis’e getireceğiz. AK Parti’nin yapmak istemediğini demokratlar olarak biz yapacağız. Onların kaçtığı çözüm sorumluluğunu biz üstleneceğiz. Onların kurmadığı toplumsal mutabakatı biz arayacağız. Çünkü biz yalnızca çatışmasızlığa değil, demokratik barışa talibiz. Yalnızca silahların susmasına değil, sözün özgürleşmesine talibiz. Biz ortak geleceğimizin adalet ve refahla kurulmasına talibiz."

CHP Diyarbakır İl Başkanı Av. Sertaç Eke, çerçeve yasanın TBMM’de görüşüldüğü saatlerde Güneydoğu Ekspres Gazetesi’ne yaptığı özel açıklamada, milletvekillerinin yalnızca seçildikleri bölgenin hassasiyetlerine göre değil, Türkiye’nin ortak geleceğini gözeterek hareket etmesi gerektiğini söyledi. Eke, “Siyaset, toplumu izlemek değil, gerektiğinde topluma yol göstermektir” dedi.

Çerçeve yasanın Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşüldüğü kritik saatlerde CHP Diyarbakır İl Başkanı Av. Sertaç Eke’den dikkat çeken bir siyasi değerlendirme geldi. Güneydoğu Ekspres Gazetesi’ne özel açıklamalarda bulunan Eke, siyasetin yalnızca toplumdaki mevcut eğilimleri takip etmekten ibaret olmadığını belirterek, siyasetçilerin gerektiğinde topluma yön verebilecek cesareti göstermesi gerektiğini vurguladı.

“TEK ÖLÇÜ BÖLGESEL EĞİLİMLER OLAMAZ”

Milletvekillerinin seçildikleri bölgenin hassasiyetlerini gözetmesinin doğal ve önemli bir sorumluluk olduğunu ifade eden Eke, ancak Türkiye’nin geleceğini ilgilendiren tarihi meselelerde yalnızca bölgesel kanaatlerin esas alınmasının doğru olmayacağını söyledi.

Eke, “Siyaset, yalnızca bulunduğu bölgenin nabzını tutmak değil; gerektiğinde topluma yön verebilme cesaretini göstermektir. Temsil makamında bulunan milletvekillerinin elbette seçildikleri bölgenin hassasiyetlerini gözetme sorumluluğu vardır. Ancak devletin, hukukun ve demokrasinin geleceğini ilgilendiren tarihi meselelerde tek ölçü bölgesel eğilimler olamaz” dedi.

“MİLLETVEKİLİ SADECE KENDİ BÖLGESİNİN SESİ DEĞİLDİR”

Milletvekilliğinin yalnızca seçildiği bölgenin taleplerini Meclis’e taşımak anlamına gelmediğini belirten Eke, milletvekillerinin aynı zamanda Türkiye’nin ortak vicdanını temsil ettiğini dile getirdi.

Eke, “Eğer her milletvekili yalnızca seçildiği ilin hakim kanaatine göre hareket edecekse, o zaman ortak bir millet iradesinden, evrensel hukuk ilkelerinden ve siyasi liderlikten söz etmek mümkün değildir. Siyaset, çoğu zaman toplumun mevcut eğilimlerini takip etmekten çok, doğru olduğuna inanılan ilkeleri kararlılıkla savunabilme iradesidir” ifadelerini kullandı.

“İlkelerimiz coğrafyaya göre değişmez”
CHP’nin siyasal geleneğinin temelinde hukuk devleti, demokrasi ve sosyal adalet anlayışının bulunduğunu kaydeden Eke, siyasi ilkelerin kentlere ve bölgelere göre değişmemesi gerektiğini söyledi.

Eke şöyle konuştu:

“Cumhuriyet Halk Partisi’nin siyasal geleneği de tam olarak bunu ifade eder. Partimiz, günübirlik hesapların değil; hukuk devletinin, demokrasinin, sosyal adaletin ve Cumhuriyet değerlerinin partisidir. İlkelerimiz coğrafyaya göre değişmez. Demokrasi, adalet ve hukuk Diyarbakır’da da aynıdır, Edirne’de de aynıdır, İzmir’de de aynıdır, Kars’ta da aynıdır.”

“TARİH CESUR SİYASETÇİLERİ YAZAR”

Siyasetçilerin özellikle kritik dönemlerde kamuoyu baskısı ve kısa vadeli siyasi hesaplar yerine ilkeleri doğrultusunda hareket etmesi gerektiğini savunan Eke, tarihsel süreçlerde cesaret gösteren siyasetçilerin iz bıraktığını söyledi.
Eke, “Milletvekilliği yalnızca bir bölgenin sesi olmak değil, aynı zamanda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde milletin ortak vicdanını temsil etmektir. Tarih, kamuoyu araştırmalarına göre hareket edenleri değil; zor zamanlarda doğru bildiğini söyleyebilen cesur siyasetçileri yazar” dedi.

“İHTİYACIMIZ OLAN POPÜLİZM DEĞİL”

Türkiye’nin bugün popülist söylemlerden ziyade ilkeli ve sorumluluk sahibi bir siyaset anlayışına ihtiyaç duyduğunu belirten Eke, siyasetçilerin yalnızca bugünü değil, ülkenin geleceğini de düşünmesi gerektiğini ifade etti.

Eke, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:

“Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey, popülizm değil; ilkelere bağlı, öngörülü ve sorumluluk sahibi bir siyaset anlayışıdır. Çünkü gerçek siyaset, toplumu izlemek değil, gerektiğinde topluma yol göstermektir.”

AK Parti Diyarbakır İl Başkanlığı, partinin kuruluşunun 25. yıl dönümü dolayısıyla Öğretmenevi’nde basın açıklaması gerçekleştirdi. Programa İl Başkanı Hamit Sümer ile parti teşkilatı üyeleri katıldı.

AK Parti Diyarbakır’da 25. yılını kutladıhttps://t.co/NgZx96exEo pic.twitter.com/gwFdIWbVsb

— Güneydoğu Ekspres (@ekspreshaber_) August 10, 2026

Basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Sümer, AK Parti’nin 14 Ağustos 2001’de “Türkiye’de artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” anlayışıyla kurulduğunu belirterek, partinin kuruluş döneminde Türkiye’nin siyasi ve ekonomik açıdan zorlu bir süreçten geçtiğini ifade etti.

AK Parti’nin kuruluşundan 15 ay sonra, 3 Kasım 2002 seçimlerinde tek başına iktidara geldiğini hatırlatan Sümer, Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde Türkiye’nin kalkınma, demokratikleşme ve altyapı alanlarında önemli bir dönüşüm yaşadığını söyledi.

Sümer konuşmasında sürece değinerek, “Devletin kararlı tutumu, güvenlik güçlerinin mücadelesi ve milletin birlik ve beraberliği sayesinde Türkiye’nin yaklaşık 40 yıldır mücadele ettiği terör sorununda önemli bir aşamaya gelindi” dedi.

AK Parti döneminde demokratikleşme ve temel haklar alanında da adımlar atıldığını dile getiren Sümer, vesayet anlayışının geriletildiğini, başörtülü kadınların eğitim ve çalışma hayatında karşılaştığı engellerin kaldırıldığını ve üniversiteye girişteki katsayı uygulamasına son verildiğini dile getirdi.

“AK PARTİ’NİN KAÇ ÜYESİ VAR”

AK Parti’nin üye sayısına ilişkin de açıklamalarda bulunan Sümer, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın resmi verilerine göre partinin 11 milyon 709 bin 913 üyesinin bulunduğunu belirtti.

Sümer, açıklamasının sonunda vatandaşları AK Parti’nin 25 yıllık siyasi geçmişinin yıl dönümü etkinliklerine katılmaya davet ederek, “İlk günkü aşkla, ilk günkü heyecanla ve aynı kararlılıkla yolumuza devam ediyoruz” mesajını verdi.

"TBMM SÜRECİN MERKEZİ OLMAKTAN ÇIKARILIYOR"

YENİ Parti’nin ek görüşünde, kanun teklifinin TBMM’yi çözümün ana muhatabı ve merkezi olmaktan çıkardığı, iktidarın siyasi etkisine açık bürokratik mekanizmaların ön plana çıkarıldığı, hukuk mantığı bakımından çelişkili bir yapıya sahip olduğu ileri sürüldü.
Ek görüşte, TBMM’nin süreçte aktif bir yönetici ve karar alıcı rol üstlenmek yerine, bünyesinde oluşturulacak "İzleme Komisyonu" üzerinden pasif bir izleyici konumuna getirildiği belirtildi. Yasama organının Kürt sorunu ve demokratikleşme bakımından üstlenmesi gereken tarihi sorumluluğun, iktidarın siyasi etkisine açık bürokratik karar alma mekanizmalarının gölgesinde bırakıldığı savunuldu.
Ek görüşte, "Kürt Sorununun çözümüne dair Milli Dayanışma, Kardeşlik Ve Demokrasi Komisyonu Raporu'nun 6. Bölümünde ortaya konulan maddelerin kapalı kapılar ardında hazırlanmış, eksik, hukuken sorunlu bir içerikle ve Meclis’e sunulmadan önce milletvekillerine izah edilmeden yasalaştırılmaya çalışılması, bu teklifin tartışmalı hale getirmiştir. Komisyon sürecinde ortaya koymuş olduğumuz 'Analar ağlamasın, sıvasız evlerin duvarında şehit feryadı yankılanmasın' yönündeki ısrarımızın takipçisiyiz. Ne var ki topluma verdiğimiz bu sözün kalıcı biçimde hayata geçmesinin yolu, sadece terör örgütünün silah bırakmasından, belli şartlarda ceza ertelemesinin başlatılmasından, savcıların önüne bir kurulun onayının çıkarılmasından, bu süreçte görev alacak kişilerin cezasızlık zırhına büründürülmesinden geçemez" değerlendirmesine yer verildi.
Komisyon raporunun 6’ncı bölümünde uzlaşıyla oluşturulan önerilerin yalnızca bir bölümünün kanun teklifine alınmasının, raporun diyalog zeminine, demokratik uzlaşıya ve Türkiye’nin demokratik hukuk devleti olma hedefine aykırı olduğu ifade edildi. Son bir yılda hukuki düzenleme gerektirmeden atılabilecek demokrasi adımlarının da atılmadığı, aksine demokrasinin ve hukuk devletinin daha da geriye gittiği savunuldu.

"TBMM ETKİSİZ HALE GETİRİLDİ"

Ek görüşte, TBMM’nin 2018 yılındaki rejim değişikliğinin ardından giderek etkisizleştirildiği, kanun tekliflerinin yasalaşma sürecinde bürokrasinin yasama organından daha etkili hale geldiği öne sürüldü. 28’inci Dönem’de çıkarılan 138 yasada Komisyonlarda çok sınırlı değişiklik yapıldığı, muhalefetin yapıcı önergeleri ve uyarılarının dikkate alınmadığı belirtilen ek görüşte, ayrıca bazı kanunlara teklif imzacılarının dahi bilmediği son dakika eklemeleri yapıldığına işaret edildi.
Ek görüşte, 28’inci Dönem’de çıkarılan 138 yasanın 74’ünün uluslararası anlaşmaların uygun bulunmasına ilişkin kanunlardan, 64’ünün ise farklı içerikteki kanunlardan oluştuğu belirtilerek, toplumun çözüm beklediği çok sayıda konuda henüz adım atılmadığı savunuldu. 2023 Haziran-2026 Temmuz döneminde Komisyonlarda görüşülmeyi bekleyen kanun teklifi sayısının 3 bin 519 olduğunu bildirildi.
Ek görüşün devamında, teklifin hazırlanma sürecinin de yasama iradesi ve uzlaşma arayışından uzak olduğu savunuldu. Teklifin güvenlik bürokrasisinin kapalı kapılar ardındaki hazırlığını yansıttığı ileri sürülürken, 2018 yılından bu yana milletvekillerinin verdikleri her 100 soru önergesinden yalnızca 13’ünün yasal süresi içinde cevaplandığı belirtildi. Ayrıca 28’inci Dönem’de kurulan 11 araştırma komisyonundan 9’unun çalışmalarını tamamlayarak rapor hazırladığı ancak bu raporların hiçbirinin henüz Genel Kurulda görüşülüp oylanmadığı ifade edildi.

"KÜRT SORUNU DEMOKRATİKLEŞME VE HUKUK DEVLETİNDEN BAĞIMSIZ ELE ALINAMAZ"

Ek görüşte, Kürt sorununun Türkiye’deki demokratik uygulamalar, hukuk devletinin işlevsizleştirilmesi ve ekonomik sorunlardan bağımsız değerlendirilemeyeceği belirtildi. Kürt sorununun, özgürlüklerin üniter devlet yapısı ve laik Cumhuriyet ilkesi içinde genişletilmesinden bağımsız düşünülemeyeceği savunularak, hukuk devleti ve demokratikleşmeden uzaklaşılan her dönemin sorunun çözümü açısından kayıp olduğu ifade edildi.
Ek görüşte, etnik sorunlar, kimlik talepleri, inanca saygı, özgür yurttaşlık, kalkınma ve refahtan eşit pay alma gibi taleplerin, hukuk devleti ve demokrasinin önündeki ortak engeller kaldırılmadan çözülemeyeceği belirtildi.
Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporunun 6’ncı ve 7’nci bölümlerindeki ortak önerilerin yasal ve bürokratik adımlarla hayata geçirilmesi istenen ek görüşte, bunların topluma şeffaf biçimde anlatılması gerektiği vurgulandı.

“TEKLİF GÜVENLİK EKSENİNE SIKIŞTIRILMIŞ”

Komisyon raporunun 6’ncı bölümünde uzlaşıyla sıralanan maddelerin kapalı kapılar ardında hazırlanmış, eksik ve hukuken sorunlu bir içerikle Meclis’e sunulmadan önce milletvekillerine yeterince izah edilmeden yasalaştırılmaya çalışılmasının teklifi tartışmalı hale getirdiğinin altı çizilen ek görüşte, toplumsal barışın yalnızca terör örgütünün silah bırakması, belirli şartlarda ceza ertelemesinin başlatılması veya süreçte görev alacak kişilere cezasızlık güvencesi verilmesiyle sağlanamayacağı belirtildi.
Sürecin güvenlikçi anlayışın ötesine geçirilerek Türkiye’de demokratikleşme ve hukuk devleti önündeki engellerin kaldırılması gerektiği ifade edilen ek görüşte, Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporunun 7’nci bölümünde yer alan "demokratikleşme" önerilerinin tamamının eksiksiz şekilde hayata geçirilmesi ve kanun teklifine eklenmesi istendi.

YEREL YÖNETİMLER VE SEÇİM SİSTEMİNE İLİŞKİN ELEŞTİRİLER

YENİ Parti’nin ek görüşünde, yerel demokrasinin ciddi tehdit altında olduğu vurgulandı. 33 CHP’li belediye başkanının görevden uzaklaştırıldığı, 83 belediye başkanının çeşitli baskılar altında seçildiği partiden istifa ederek AK Parti’ye geçtiği ve toplam 13 belediyeye kayyum atandığı kaydedilen ek görüşte, belediye başkanlarının kanunda yer alan sebeplerle görevden uzaklaştırılması durumunda, yeni belediye başkanının yalnızca belediye meclisi tarafından seçilmesini sağlayacak düzenleme yapılması istendi.
Ek görüşte, seçimlerin denetimi konusunda adli yargının seçim sonuçlarına müdahalesinin tamamen engellenmesi, Yüksek Seçim Kurulu ile il ve ilçe seçim kurullarının anayasal yetkilerinin tartışmasız hale getirilmesi ve seçim uyuşmazlıklarında görevli merciin YSK olduğunun açıkça belirtilmesi istendi.
Ek görüşteki "Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu Raporunda Yer Alan Tespitleri Hayata Geçirmeye Yönelik Olarak Diğer Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Öneriler" başlıklı bölümde seçim yargısı, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, TRT yayınları, kayyum uygulamaları, ceza hukuku ve siber güvenlik alanlarına ilişkin düzenlemeler yapılması gerektiği vurgulandı.

SEÇİM YARGISINA İLİŞKİN DÜZENLEME ÖNERİSİ

Anayasa'da öngörülen seçim yargısına yetkisiz mahkemelerin müdahalesinin önlenmesine yönelik düzenleme yapılması önerilen ek görüşte, bu kapsamda, seçimlerin genel yönetimi ve denetiminin Yüksek Seçim Kurulu'na ait olduğu belirtilerek, seçim kurullarının görev alanına ilişkin düzenlemelerin yeniden ele alınması istendi.

TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI GENİŞLETİLSİN

Ek görüşte, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nda değişiklik yapılması, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanımını sınırlayan hükümlerin yeniden değerlendirilmesi ve hakkın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun şekilde güvence altına alınması talep edildi. Ayrıca şiddet içermeyen hiçbir fiilin “terör suçu” olarak nitelendirilmemesi ve ifade özgürlüğü kapsamında kalan eylemlerin cezalandırılmaması gerektiği belirtildi.

DURUŞMALARIN TRT’DEN YAYINLANMASI ÖNERİSİ

Duruşmaların TRT’den yayınlanmasına yönelik düzenleme yapılması önerilen ek görüşte, sanık, mağdur veya tanıkların rızasıyla kovuşturma evresindeki duruşmaların TRT tarafından yayınlanabilmesi, ayrıca internet ortamında yayınların erişilebilirliği ve teknik altyapıya ilişkin düzenlemelere gidilmesi önerildi.
Ek görüşte, kamuda görev yapan kişilerin atama ve yükselmelerinde objektif kriterlerin esas alınması gerektiği belirtilerek, kamu hizmetlerinde liyakat ve eşitlik ilkelerinin gözetilmesi istendi.

TCK’NIN 216’NCI MADDESİ İÇİN DEĞİŞİKLİK

Türk Ceza Kanunu’nun 216’ncı maddesinde düzenlenen “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” suçuna ilişkin hükümlerin yeniden düzenlenmesi gerektiği vurgulanan ek görüşte, ifade özgürlüğünün ve farklı düşüncelerin açıklanmasının cezalandırılmasına yol açabilecek uygulamaların önlenmesinin önemli olduğu kaydedildi.

"HALKI YANILTICI BİLGİYİ ALENEN YAYMA" SUÇU YENİDEN DÜZENLENSİN

Ek görüşte, TCK’nın 217/A maddesinde düzenlenen “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçuna ilişkin düzenlemenin de değiştirilmesi istendi. Dezenformasyonla mücadele amacı taşıdığı belirtilen hükmün, demokratik işleyiş ve sosyal medya kullanımı bakımından çeşitli sorunlara yol açabildiğine işaret edildi.

ÖRGÜT PROPAGANDASI VE YARDIM SUÇU İÇİN DEĞİŞİKLİK ÖNERİSİ

Ek görüşte, TCK’nın 220/8’inci maddesinde düzenlenen örgüt propagandası ve yardım suçuna ilişkin hükümlerin de yeniden düzenlenmesi, bu kapsamda, ifade özgürlüğü ile suç ve ceza arasındaki dengenin gözetilmesi gerektiği belirtildi.

“CUMHURBAŞKANINA HAKARET” SUÇU KALDIRILSIN

Ek görüşte, TCK’nın 299’uncu maddesinde düzenlenen “Cumhurbaşkanına hakaret” suçunun kaldırılması önerilirken, düzenlemenin ifade özgürlüğü, eleştiri hakkı ve siyasal tartışmalar açısından sorun oluşturduğu savunuldu.

İDARE VE GÖZLEM KURULLARININ KARARLARINA DENETİM

Cezaevlerinde bulunan hükümlülerin durumlarına ilişkin kararların objektif kriterlere bağlanması ve idare ve gözlem kurullarının kararlarının yargısal denetime tabi tutulması önerilen ek görüşte, kişilerin ceza ve infaz süreçlerinde farklı uygulamalara maruz kalmaması için hukuki güvencelerin güçlendirilmesi gerektiği belirtildi.

Ek görüşte, "terör" nedeniyle görevden alınan belediye başkanlarının yerine İçişleri Bakanlığı tarafından kayyum atanmasına ilişkin uygulamanın da yeniden düzenlenmesi önerildi. Seçilmiş belediye başkanlarının görevden uzaklaştırılması ve yerlerine kayyum atanmasının seçmen iradesi ve yerel demokrasi açısından ele alınması gerektiği değerlendirildi.

"TBMM'Yİ PASİF KILAN YAKLAŞIM YERİNDE DEĞİL"

Ek görüşte, 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu’nda yer alan ve eleştiri özgürlüğü ile gazetecilik faaliyetleri bakımından sorun oluşturduğu belirtilen düzenlemenin de kaldırılması talep edildi.

Adalet Komisyonu'nda teklifin görüşmeleri sırasında YENİ Parti adına sunulan önergelere de yer verilen ek görüşte, "Demokrasi, tek bir alana veya dar bir tanıma indirgenemeyecek kadar çok boyutlu bir kavramdır. Kapsamlı bir demokrasi paketiyle desteklenmeyen ve toplumsal tabanda derinleştirilmeyen çözüm süreçleri, önünde karşılıklı güvensizlik zeminine dayanmayacağı mahkumdur. Süreci yalnızca terör örgütü ile güvenlik bürokrasisi arasındaki dar bir alana sıkıştıran, sürekli koşullara bağlayıp takvimini belirsizleştiren, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni pasif kılan ve yargı mekanizmasının önünde onarıcı kurallar çıkaran bir yaklaşım yerinde değildir. Böyle bir tutum, toplumsal barış ve çatışmasızlık ortamını kalıcı kılmak yerine; süreci 'acaba'lara, 'fakat'lara, 'belki'lere ve MGK kararlarının açıklanacağı tarihlere emanet etmek anlamına gelmektedir. Kalıcı huzur ve adalet ancak bu güvensiz zemini aşmış, Meclis iradesiyle desteklenen çok boyutlu bir demokratikleşme anlayışının hakim kılınmasıyla mümkündür" değerlendirmesi yapıldı.

Özgür Özel’in CHP’den ayrılarak kurduğu Yeni Parti, Türkiye genelindeki teşkilatlanma çalışmalarını sürdürürken, Diyarbakır il teşkilatının yönetim kadrosu da netleşti.

Yeni Parti’nin Diyarbakır’daki Kurucu İl Başkanı Av. Mehmet Berk oldu. Berk’in başkanlığında oluşturulan il yönetiminde farklı isimler yer alırken, yeni kadro kent siyasetinde de merak uyandırdı.

İL YÖNETİMİNDE 26 İSİM

Yeni Parti Diyarbakır İl Başkanlığı tarafından oluşturulan yönetim kurulunda şu isimler yer aldı:

Veysel Şakar, Çelebi Kahraman, Ferit Demir, Lokman Öztürk, İbrahim Eğin, Şaban Kocakaya, Ramazan Aksal, Meriç Girgir, Mekiye Aktarlı, Turgut Kılıç, Serdar Aydın, Cihan Alpay, Gizem Sırma, Tuncay Aydın, Cenk Ekdi, Fatma Gökalp, Tuba Layık, Gökhan Akarsu, Mehmet Selim Merdanoğlu, Mustafa Akıncı, Nihat Aydoğdu, Ramazan Doğan, Mehmet Suat Gül, Umut Abdulkerim Ocak, Abdullah Şuayp Alyamaç ve Yusuf Satı.

Yeni yönetimde farklı çevrelerden isimlerin bir araya gelmesi dikkat çekerken, teşkilatın Diyarbakır siyasetine nasıl bir yön vereceği önümüzdeki dönemde merak konusu oldu.

DİSİPLİN KURULU DA BELLİ OLDU

Partinin Diyarbakır İl Disiplin Kurulu Başkanlığına ise Mahmut Şevketoğlu getirildi.

Disiplin Kurulu'nda Sertan Yentürk, Salih Ertokuş, Ali Kahraman, Önder Bayri ve Emel Sayın görev aldı.

İL BİNASI NEREDE OLACAK?

Yeni Parti’nin Diyarbakır teşkilatının yönetim kadrosu belli olurken, kentte en çok merak edilen konulardan biri ise partinin il binasının nerede olacağı oldu. Teşkilatın yönetim kadrosu kamuoyuna açıklanmasına rağmen, Yeni Parti Diyarbakır İl Başkanlığı’nın faaliyetlerini yürüteceği adres henüz açıklanmadı. Partinin il binasının nerede konumlanacağı ve teşkilatın kentteki siyasi çalışmalarına ne zaman başlayacağı önümüzdeki günlerde netlik kazanacak.

DİYARBAKIR SİYASETİNDE YENİ AKTÖR

Yeni Parti’nin Diyarbakır yapılanmasıyla birlikte kent siyasetinde yeni bir aktör daha sahneye çıkmış oldu. Kurucu İl Başkanı Av. Mehmet Berk ve yönetim kurulunda yer alan isimlerin önümüzdeki süreçte yapacağı çalışmalar, partinin Diyarbakır’daki siyasi ağırlığını belirleyecek.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Anadolu Ajansı’nın Editör Masası programında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı "tarihi" olarak nitelendiren Fidan, anlaşmanın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde uzun süredir yürütülen bölgesel dış politika vizyonunun önemli hedeflerinden biri olduğunu söyledi.

Anlaşmaya ilişkin hazırlıkların uzun süredir devam ettiğini belirten Fidan, "Bunları tam 2 yıl 8 aydır ben ortaklarımızla, imza attığımız ortaklarla ve diğer bölge ülkeleriyle kesintisiz konuşuyorum" dedi.

Bölge ülkelerinin kendi güvenliklerini ve ekonomik geleceklerini daha kurumsal yapılar üzerinden garanti altına almaları gerektiğini ifade eden Fidan, dışarıdan gelen güçlerin bölgedeki sorunları çözmek yerine daha ağır hale getirdiğini ifade etti.

Anlaşmanın imzacı ülkelere yükümlülük getirdiğini belirten Fidan, bir ülkenin saldırıya uğraması durumunda ihtiyaç duyduğu desteği kendisinin tanımlayacağını söyledi.

Fidan, bu desteğin istihbarat, lojistik ve mühimmattan askerî birliklerin gönderilmesine kadar farklı aşamalarda olabileceğini ifade etti.

Anlaşma kapsamında Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşacak siyasi ve askerî bir komite kurulacağını belirten Fidan, alınan kararların uygulanmasını takip edecek bir genel sekreterlik oluşturulacağını kaydetti.

GENEL SEKRETERLİK SUUDİ ARABİSTAN’DA OLACAK

Kurulması planlanan genel sekreterliğin merkezinin Suudi Arabistan’da olacağını belirten Fidan, ortak tatbikatlar, eğitim faaliyetleri, istihbarat paylaşımı, lojistik ve savunma sanayisi iş birliğinin de ittifakın çalışma alanları arasında bulunacağını söyledi.

Üç ülkenin ittifakın "çekirdek ülkeleri" olduğunu belirten Fidan, başka ülkelerin de yapıya katılmak istediğini, bir sonraki aşamada Mısır’ın da ittifaka dahil olacağına inandığını ifade etti.

"KALICI İSTİKRAR İÇİN ÖNEMLİ BİR ADIM"

Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın vizyonunun ittifakı üç ülkeyle sınırlı tutmamak olduğunu belirterek, "Gerekirse bütün ülkeleri bu çatının altında toplamamız var" dedi.
"Yazıya bağladığımız bir ortak tehdit yok. Suudi Arabistan, Pakistan, Türkiye’nin dış politika tavırlarına baktığınızda yayılmacı politikaları olan ülkeler değil. Kendi sınırları içerisinde kendi dertleriyle, kalkınmalarıyla meşguller. Bize saldırmayan hiçbir ülke hedefimizde değil. İster bölge içinden ister dışından saldırıya uğramadığı sürece bu ittifakın herhangi bir ülkeyle alıp veremediği olamaz. Hiçbir şekilde farklı coğrafyaları, farklı öncelikleri birbiriyle çatışır halde tutacak değiliz. Sekreteryanın merkezi Suudi Arabistan’da olacak, o şekilde kararlaştırdık.
Adını vermek istemiyorum, başka ülkeler var katılmak isteyen. Tatbikatlar olacak, eğitimler olacak. Bunlar zaten ortak askeri ittifakların doğasındaki hususlar. Bunları yapmadan ortak çalışabilirliği, ortak hareket edilebilirliği ortaya koyamazsınız. Genel şu anda söylenen Mekke İttifakı. Bir sonraki aşamada Mısır’ın da ittifakın arasında bulunacağına inanıyorum. Cumhurbaşkanımızın vizyonunda bizim 3 ülkeyle sınırlı kalmamamız, büyümemiz, gerekirse bütün ülkeleri bu çatının altında toplamamız var. Bu bölgeye kalıcı istikrarı getirecek en önemli adım. Bu bölge, son yüz yıldır Osmanlı'nın çekilmesinden beri istikrarsızlıkla anılan bir bölge."

"ÇERÇEVE YASA" DEĞERLENDİRMESİ

Fidan, "Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi"ne ilişkin de "Bu çerçeve yasanın çok iyi yazılmış, garanti altına alıcı hükümleri var. Örgüt kendi silahlarını bırakmadan, imkân ve kabiliyetlerinden vazgeçmeden bu yasanın hususlarından yararlanamayacak" değerlendirmesinde bulundu.

TEKLİFİN DETAYLARI

Teklife göre, örgütün fiili varlığına son verdiğinin ve kontrolü altında bulunan her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu tespitin teyidine dair Milli Güvenlik Kurulu Kararının Resmi Gazete'de yayımlanmış olması koşuluyla, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçundan mahkum olanlar ile 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen suçlar nedeniyle müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar hariç, düzenleme kapsamına giren suçlardan, toplam 15 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olan hükümlülerin cezalarının infazı 5 yıl süreyle, toplam 15 yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olan hükümlülerin cezalarının infazı 10 yıl süreyle infaz hakiminin kararıyla ertelenecek.
Teklif kapsamındaki faaliyetlerin uygulanmasının takibi ve değerlendirilmesi, düzenlemenin Resmi Gazete'de yayımlanmasını müteakiben Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Milli Savunma Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri'nden müteşekkil Kurul tarafından yapılacak.
Örgüt mensuplarının beraberinde getirdikleri yahut beyan ettikleri silah, mühimmat, araç, gereç, patlayıcı madde ve her türlü malzeme kayıt altına alınacak.

"Aktif siyaseti bırakması gerekiyor"

Deklarasyonu hazırlayan milletvekillerinin, yasa sürecinin tamamlanmasının ardından parti içindeki tartışmalara yeniden odaklanmayı planladığı aktarıldı.
Muhalif milletvekilleri arasında Kılıçdaroğlu'nun "onursal genel başkan" ilan edilmesi seçeneğinin de konuşulduğu belirtildi. Milletvekilleri, Kılıçdaroğlu'na saygılarının sürdüğünü ancak aktif siyaseti bırakması gerektiğini savunarak, onun liderliğinde girilecek bir seçimde CHP'nin oy kaybedeceğini öne sürdü.

"Kurultayda yeniden seçilemez"

Olağanüstü kurultay şartlarının oluşmadığını kabul eden milletvekilleri, olağan kurultay sürecinin hızlandırılmasını istedi. Kılıçdaroğlu'nun belirleyeceği delegelerle yapılacak bir kurultayda dahi yeniden genel başkan seçilemeyeceğini savunan muhalifler, Özgür Özel'in önceki kurultay zaferini örnek gösterdi.

Açık alanda gerçekleştirilen panele İmralı Sekretaryası’ndan Çetin Arkaş’ın yanı sıra çok sayıda Gençlik Meclisi üyesi katıldı.

Saygı duruşu ile başlayan panelde konuşan Çetin Arkaş, daha önce birçok halk toplantısına katıldıklarını ancak gençlerle bir araya gelmenin kendileri açısından ayrı bir heyecan yarattığını belirtti. Nusaybin’in Kürt özgürlük mücadelesi açısından tarihsel önemine değinen Arkaş, "Nisêbîn'de direnişin en önemli merkezlerinden birinde olmak benim için mutluluk verici. Buranın çok önemli bir tarihi var. Geçmişte çok büyük direnişlere, acılara, işkencelere ve ölümlere tanıklık etti. Bundan sonra umut ediyoruz ki bu süreç artık barışa vesile olsun, demokratik sürecin önemli kilometre taşlarından ve yeni sürecin önemli inşa merkezlerinden biri olsun” dedi. Nisêbîn’in sahip olduğu tarihsel birikimin yeni dönemin inşasında önemli bir rol oynayabileceğini dile getiren Arkaş, kentte yaşayan genç, kadın ve çocukların geçmişten bugüne yaşananların hafızasını taşıdığını ifade etti.

'GÜCÜNÜZ VE POTANSİYELİNİZ VAR'

Gençlere seslenen Arkaş, kentin kendi toplumsal ve siyasal birikimine vurgu yaparak, “Asla kendinizi yalnız ve zayıf hissetmeyin. Bugüne kadar başardınız, bundan sonra çok daha fazlasını başaracağınıza inanıyorum. Gücünüz var, o potansiyel sizde var. Zaman zaman dışarıdan arkadaşlar gelip fikirlerini burada paylaşsalar da asıl kök burada, Nusaybin’dedir. Çok sağlam bir köke sahiptir. Bu damar direniş damarıdır. Bunu koparabilmek, yerinden söküp atmak mümkün değildir” ifadelerini kullandı.

'ARTIK YENİ BİR SAYFA AÇILMALI'

Nusaybin’in yakın geçmişine de değinen Arkaş, öz yönetim sürecinin ardından kentte yaşanan değişimlere işaret etti. Geçmişte Newroz kutlamalarında yaşananlara değinen Arkaş, bir dönem “Newroz” kelimesine dahi tahammül edilmediğini ve insanların işkenceye maruz kaldığını, bugün ise binalara, sokaklara, parklara ve çocuklara Newroz isminin verildiğini belirtti. “Demek oluyor ki bunların hiçbiri yaşanmayabilirdi. Hiç bu acılara gerek kalmayabilirdi” diyen Arkaş, artık yeni bir sayfanın açılması gerektiğini söyledi.

‘KÜRTLERİN VE TÜRKLERİN ORTAK CUMHURİYETİ OLABİLİRDİ'

Kürt meselesinin tarihsel arka planına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Arkaş, Cumhuriyet’in kuruluş sürecine işaret ederek “Cumhuriyet gerçekten Kürtlerin ve Türklerin ortak Cumhuriyeti olabilirdi. Bu noktada iç konjonktür diyelim, uluslararası emperyalist müdahaleler diyelim ya da her ne dersek diyelim ama Cumhuriyet’in bir ayağı sakat bırakıldı” diye konuştu. Arkaş, Kürtlerin bin yıldır bu topraklarda yaşadığını ancak Kürtlerin varlığının inkar edilmesinin beraberinde çatışmalı bir süreci getirdiğini belirterek, "Bu topraklarda gerçekleştirilen Kurtuluş Savaşı'nda yer alan Kürtlerin de devletin içinde hukukun içinde kendi varlığıyla kabullenildiğini düşünelim bu 100 yıllık acılar yaşanabilir miydi? İşin ekonomik faturasını bir tarafa bırakıyorum. Onlar insan canının yanında çok kıymetli değil düşeriz kalkarız fakir oluruz zengin oluruz bir daha kendimizi toparlarız ama giden canları geri getirmek çok zordur. Belki o zaman Kürtlerin varlığı kabul edilmiş olsyadı bu acılar yaşanmayabilirdi." dedi.

‘ARTIK BUNLARIN SON BULMASINI İSTİYORUZ'

Arkaş, “Bu coğrafyada herhangi bir evin kapısını çaldığımız zaman, bir biçimiyle bu çatışmalı sürecin acısını yaşamamış bir aile neredeyse yoktur. Böyle bir harita var. Artık bunların son bulmasını istiyoruz” dedi. Barış ve Demokratik Toplum Süreci kapsamında Meclis'te görüşülen kanun tasarısına değinen Arkaş, “Bu yasa bir başlangıçtır. Bu acıların artık son bulması için bir başlangıçtır ve umut ediyoruz ki daha iyi olacaktır" dedi.

Arkaş’ın konuşmasının ardından panel basına kapalı olarak devam etti.

Figen Yüksekdağ, gelinen aşamanın kendiliğinden ortaya çıkmadığını; arkasında çok büyük bedeller ödenmiş bir mücadele olduğunu söyledi. Figen Yüksekdağ, yasanın kapsamına dair gelen eleştirileri şöyle değerlendirdi: “Adı çerçeve ama dar bir çerçeve. Kim istemez bunun daha geniş, daha kapsayıcı olmasını? Dün geçti elime metin ve okuduğumda ‘yine güvenlik kaygısıyla yazılmış bir metinle karşı karşıyayım’ dedim. Suç ve ceza kavramlarının içinden barışa yol arayan bir metin. Asla unutulmaması gereken bir şey var ama. Kürt meselesi Türkiye’de ilk kez doğrudan bir yasal düzenlemenin konusu haline geldi, tarihi bir eşik bu. 1921 Anayasası belgeleri ve o dönem Kürtleri inkar etmeyen anlayışın terk edilmesinden 100 yıl sonra bugün Kürtleri hukuk içine almanın yolunu açacak bir yasal bir düzenlemeyi konuşuyoruz.”

'TARİHİ ANLAMI VAR

Figen Yüksekdağ, "çerçeve yasanın" komisyona teklifinden bugüne en çok tartışılan konulardan biri olan Demirtaş'ın ile kendisinin tahliye edilmesi ve siyasi yasaklarının kalkması ihtimali hakkında şu ifadelere yer verdi: “Tahliye beklentim var mı sorunuza belki şöyle cevap verebilirim. Bizler zaten haksız ve hukuksuz yere içerdeyiz siyasi faaliyetlerimizden yargılandık ve ceza aldık. Benim hakkımda da Selahattin Demirtaş hakkında da AİHM kararları var. Çerçeve yasaya gerek yok ki bizim özgürlüğümüz için. Ama bu çerçeve yasanın benim de Selahattin beyin de haksız yere cezaevinde tutulan siyasi mahpusların tahliyesinden çok daha büyük ve tarihi bir anlamı var.”

Muhalefetin sürece yaklaşımı hakkında fikirlerini paylaşan Yüksekdağ, “Demokratik siyaset ve sol sosyalistler hareketler, her şeye rağmen çözümsüzlüğü değil çözümü savunmalı. Demokrasi cephesini zayıflatmayı değil, her adımda ve her eşikte onu nasıl güçlendirebileceğimizin yollarını aramalıyız" dedi.

Tayip Temel'in yazısının tamamı şöyle:

"Stefan Zweig’in Satranç adlı uzun öyküsü, yalnızca tek kişilik bir satranç hikâyesi değildir. Aynı zamanda insanın tecrit altında, kısıtlı olanaklarla nasıl direndiğini; muhatapsız kalmanın düşünceyi nasıl keskinleştirdiğini, ama bir noktadan sonra kendine karşı oynanan oyunun nasıl dehşete dönüştüğünü gösteren güçlü bir siyasal ve felsefi metindir.

Kitapta Dr. B., tecride alınmışken eline geçen tek satranç kitabıyla önce varlığını korur. Sonra oyunu kendi zihninde ikiye böler, hem kurucu hem rakip olur. Karşı taraf diye tanımladığı diğer “yanı” adına da hamle yapmak zorunda kalır. Tek kişilik oyun ilerledikçe, oyun kurucusuna dehşet salmaya başlar.

Son heyet görüşmesinde Başkan Abdullah Öcalan’ın “Tek kişilik satranca dönüşüyor durum. Bir süre sonra muhataplar sorumluluk almadığı için diyalog ve müzakere kendi kendine ve kendine karşı oynadığın bir oyuna dönüşünce dehşet hâlini alıyor” sözleri, bu yüzden öylesine söylenmiş cümleler değildir. Bu ifade, uzun yıllara yayılan tecritte siyasal düşüncenin ve müzakere pratiğinin karşı karşıya kaldığı zorluğu ve paradoksu anlatan güçlü bir metafordur.

Siyasi müzakereler doğası gereği diyalog sanatına dayanır. Farklı aktörlerin birbirini duyması, birbirinin hamlelerine cevap vermesi üzerine kurulur. Farklı yaklaşımlar ve düşünceler müzakerenin doğasında vardır. “Müzakere barışı” ya da “uzlaşı” denilen şeyler de, farklılıkların kıyasıya çarpışmasıyla oluşan mutabakatlardır.

Ancak karşılıklı temas kanalları kapandığında müzakere yerini niyet okumalara ve varsayımlara bırakır. Karşı tarafın ne düşündüğünü doğrudan öğrenemeyen siyasal özne, zamanla onu kendi zihninde kurmaya başlar. Günümüzdeki tabloya baktığımızda televizyon kanallarında, gazetelerde ve siyasi kürsülerde Başkan Öcalan’a çoğu zaman böyle bir algıyla yaklaşılıyor. Elli yıllık retorik ve resmi dil, onu kaynağından okumayı ve paradigmasını doğru anlamayı engelliyor. Bu algı kendiliğinden oluşmuş değildir; bilinçli biçimde üretilmiş çarpık bir zihniyetle karşı karşıyayız.

“Tek kişilik satranç” metaforuna dönelim. Başkan Öcalan İmralı’da sınırlı koşullarda, bir yanda kendi hareketinin ve halkının beklentilerini, diğer yanda Türkiye toplumunun taleplerini, devletin kaygılarını ve geleceğin ihtiyaçlarını aynı zihinde temsil etmeye, sorunlara çözüm üretmeye çalışıyor. Müzakere ve siyaset neredeyse, muhatap aktörler arasında oynanan çok taraflı bir süreç olmaktan çıkıp, bütün yükü tek aktörün omzuna binen bir satranç oyununa dönüşmüş durumdadır.

Zweig’in kahramanı Dr. B.’yi hatırlamak tam da bu noktada önem kazanır. Başlangıçta satranç onu ayakta tutar. Düşünmek, analiz etmek, hamle üretmek yok edilmeye çalışılan yaşam umudunu korur. Başkan Öcalan’ın uyarısının kritik eşiği de öyküdekiyle benzerdir. Dr. B. tek kişilik satrancı ilerlettikçe aynı mekanizma tersine döner ve kendisini dehşet düzeyinde bir yükle karşı karşıya bırakır. Sürekli kendi kendine oynamak, kendine karşı hamle yapmak asıl rolünü oynamasını engeller. Rakip artık gerçek değildir; karşılaşma dehşetin alanına dönüşür.

Bu benzetme günümüz siyaseti açısından önemli bir uyarı taşır. Güçlü, cesur ve inisiyatifli muhatapların olmadığı bir masada yanlış anlamalar büyür, önyargılar derinleşir, siyaset giderek gerçek muhataplar yerine zihinde tasarlanan aktörlerle yürütülmeye başlanır. Başkan Öcalan’ın 90’larda başlayan “Bir muhatap arıyorum” ısrarı bugüne geldiğinde epey mesafe almış, kendi muhatabını neredeyse dişiyle tırnağıyla yaratmıştır. Ne var ki irade, inisiyatif ve kararlılık düzeyi hâlâ silik ve zayıf bir muhataplık sorunu yaratmaya devam ediyor.

Felsefi açıdan bakıldığında insanın kendini ancak başka bir bilinç aracılığıyla sınayabileceği gerçeğiyle karşılaşırız. Karşısında gerçek bir “öteki” olmadığında düşünce sürekli kendini üretmeye başlar. Ortak dünyanın kaybolduğu yerde siyaset ve müzakere de zayıflar.

Bugün dünyanın birçok çatışma alanında görülen temel sorunlardan biri budur. Karşılıklı temasın yerini temsil ve varsayım aldığında her aktör diğerini kendi zihninde yeniden üretir. Oysa gerçek barış, zihinde kurulan rakiple değil, gerçek muhatapla konuşularak inşa edilir.

Başkan Öcalan’ın kullandığı “tek kişilik satranç” metaforu; hareketin hassasiyetlerini, halkın beklentilerini ve devletin kaygılarını tek başına düşünmek zorunda kalmanın yarattığı zihinsel yükü, Zweig’in Dr. B. karakteriyle kurulan paralelliği anlamlı kılıyor.

Zweig’in eserinin belki de en önemli mesajı şudur: İnsan zihni olağanüstü bir direniş gücüne sahip olsa da hiçbir zihin sonsuza kadar tek başına siyaset üretemez. Satranç iki kişiyle oynanan bir oyundur. Tek kişilik satranç ise oyunun değil, zorunluluğun adıdır.

Sözü Başkan Öcalan’a bırakmak en doğrusudur: “Dem Parti’nin, halkın ve hareketin itirazları ve talepleri var; devletin itirazları, rahatsızlıkları ve talepleri var. Bazen hareket adına hassasiyetleri gözeten bir adım atıyorum, bazen kendimi karşı tarafın yerine koyarak hassasiyetlerine göre hamle yapıyorum. Tek kişilik satranca dönüşüyor durum. Bir süre sonra kendi kendine ve kendine karşı oynadığın bir oyuna dönüşünce dehşet hâlini alıyor. Bu duruma son vermenin yolu, müzakerenin önünü açan iradeli ve inisiyatifli muhatapların karşıma çıkarılmasıdır. Bu yasa mutlaka bu duruma son verecek niteliğe ve işleve sahip olmalıdır.”

Bu tespit ve benzetme güçlü bir eleştiriyi ifade ediyor. Dostların da, karşıtların da üzerine alması gereken hususlar vardır.

Bir hakikati daha anlıyoruz: Öcalan önderliği herhangi bir tarafın temsilcisi olarak değil, bir devrimci önder olarak halkların ve toplumun tümü adına bütün taraflarla müzakere ediyor."

İktidarın yaklaşımını eleştiren Taşkın, Kürt meselesinin demokratik çözümü önünde durmayacaklarını ve böyle bir tavırlarının olmayacağını belirterek, "Biz bu sorunun çözümüne engel olmak değil, önerilerle sürece destek olmak istiyoruz. Şiddetten kurtuluş yolu demokratikleşmedir. Sadece silahsızlanma şiddeti ortadan kaldırmaz. Demokratikleşmeye ihtiyaç vardır. Elbette bu ilk adımdır ancak kalıcı barış için demokratikleşmeyi unutmamak gerekir. Demokratikleşme gerekli ve şarttır. Meclis komisyonunda da demokrasinin alanının genişletilmesi gerektiği söylenmişti. Sürecin kalıcı olması için demokratikleşmeye ihtiyaç vardır" diye belirtti.

'SÜRECE DESTEK VAR AMA İKTİDARA GÜVEN AZ'

Sürecin hem silahsızlanmaya hem de demokratikleşmeye ihtiyaç duyacağına işaret eden Taşkın, devamla şunlara yer verdi: "Her iki konu da birbirinden ayrılamaz. Elbette silahsızlanma olacak ama yanında demokratikleşme de olacak. Yani Mardin’deki bir Kürt vatandaş ‘süreç var ama neden hâlâ kayyumlar görevde’ demeyecek. Sürece destek her geçen gün artıyor ama vatandaşların iktidara güveni az. Demokratikleşme için AİHM kararlarını uygulayın ve Can Atalay’ı serbest bırakın. Elbette bu sürecin olumlu yanları var. Artık gençlerimiz ölmüyor. Bundan daha iyi bir şey yok. Eğer bu süreci sonuca ulaştırabilirsek, savaşa ayrılan kaynaklar halka ayrılacak. Ancak toplumsal barışı güvence altına almak için yeni bir bakış açısına, yeni bir zihniyete ve bu adımların atılmasına ihtiyaç vardır.”

İYİ Parti Afyonkarahisar Milletvekili Hakan Şeref Olgun toplantının yapıldığı salonun yetersiz olduğunu söyleyerek, salonun değiştirilmesini istedi.

Daha sonra teklifin imza sahipleri söz aldı. AK Parti Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, bugün atılan adımların sadece bir yasal düzenlemeden ibaret olmadığını, sürecin doğrudan milletin iradesinin bir yansıması olduğunu vurguladı. Gül, Türkiye’nin huzuru, güvenliği ve müreffeh yarınları için atılan bu adımların bir fırsat penceresi açtığını belirterek, vatan uğruna can veren tüm şehitleri rahmetle, gazileri ise minnetle andı. Gül, terörün Türkiye ekonomisine getirdiği ağır yüke dikkat çekerek, "Terör nedeniyle bugüne kadar yaklaşık 2,3 trilyon dolar değerinde doğrudan ve dolaylı maddi kayıp yaşandı. Bu kayıp Türkiye’nin üç kez yeniden inşa edilmesine veya 30 adet 6 Şubat depreminin maliyetine eşdeğerdir. Terörsüz Türkiye hedefi bir pazarlık değil, toplumun beklentisidir. Artık, bu milli servet gençlerin istihdamına, eğitime, bilime, teknolojiye ve sosyal kalkınmaya yönlenecek" ifadelerini kullandı.

"DOĞRUDAN DOĞRUYA MİLLETİMİZİN TEKLİFİDİR"

Gül, siyaset kurumunun tarihte ilk kez bu kadar güçlü bir inisiyatif alarak çözümün adresinin TBMM olduğunu gösterdiğini belirterek, "Biz bugün burada sadece bir yasal düzenleme için bir araya gelmedik; bu süreç, devlet aklıyla millet vicdanını buluşturan ortak akıl ürünüdür. Haliyle bugün konuştuğumuz bu irade, sadece bir grubun veya ittifakın değil, doğrudan doğruya milletimizin teklifidir" dedi.

MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, terörün siyasi, dini hedeflere ulaşmak maksadıyla şiddeti sistematik olarak tatbik ettiğini belirterek, "Terörle Mücadele Kanunumuzun 1. maddesinde terörün tarifi çok açık şekilde yapılmıştır. Buna göre ‘terör, şiddeti kullanarak baskı, korkutma, yıldırma, sindirme tehdit yöntemlerinin bir Anayasa’da belirtilen Cumhuriyet'in niteliğine siyasi, hukuki, sosyal ve ekonomik düzeni değiştirmek, devletin ülkesini ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk devletinin ve Cumhuriyet'in varlığını tehlike düşürmek, devlet otoritesinin zaafı uğratmak ve yıkmak veya ayna geçirmek temel hak hürriyetini yok etmek, devletin iç ve dış güvenliğini kamu düzenli veya genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüt mensubu kişi, kişiler tarafından girişenler türlü suç teşkilatı eylemlerdir. Bu amaca ulaşmak için meydana getirilmiş örgütler, örgüt amaçları doğrultusunda diğerleriyle beraber veya tek başına suç işleyen veya amaçlanan suçu işlemesi örgütleri mensubu olan kişilerden kanuni tanımlanan terör suçlusudur" ifadelerini kullandı.

"DEM PARTİ OLARAK BU YASA TEKLİFİNİ TÜM SORUNLARIMIZIN KÖKLÜ ÇÖZÜMÜNÜN BAŞLANGIÇ NOKTASI OLARAK GÖRÜYORUZ"

DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, kanun teklifine imza attıklarını belirterek, "Bizler DEM Parti olarak bu yasa teklifini tüm sorunlarımızın köklü çözümünün başlangıç noktası olarak görüyoruz. Bu yasa teklifi uzun ve zorlu, demokratik bir karışım yolculuğunun ilk adımını oluşturuyoruz. Cumhuriyet'in ikinci yüzyılında demokrasi olarak yeniden kuruluşun imkanını ve sorumluluğunu önümüze koymaktadır. Mesele bir yasal düzenlemenin çok bir sesindedir. Mesele 100 yıllık sorunları hukukla, demokrasi, demokratik siyasetine, müzakereyle çözme iradesini ortaya koymaktır. Bugün görüyoruz ki işte bütün bedelleri geride bırakmanın eşiğindeyiz. Bugün baktığımızda görüyoruz ki yaşanan acılar, ödenen bedeller aslında boşa gitmemiş. Bugün yok sayılmaya çalışılan Kürt halkının varlığı iradesi artık inkar edilemez bir tarihsel gerçeklik olarak bizim ortadadır. Kürt sorunu idam sehpalarından bugün demokratik zemine taşınmasının yolu açılmıştır. Ve demokratik siyaset zeminine taşınan bu sorunu inkar ve ırkçılık döngüsünü kırarak demokratik bir diyalogla müzakereyle çözülmesinin imkanlarına kapı aralanmıştır. Demokratik çözümün demokratik siyasette, demokratik müzakereyle ve ortak akılla, demokratik uzlaşıyla çözülebileceği artık görülmüş ve anlaşılmıştır" şeklinde konuştu.

"BU TEKLİF SUÇUN VARLIĞINI HUKUK VE KARARLI CEZA SORUMLULUĞUNU VE HUKUKİ SONUÇLARI KESİNLİKLE ORTADAN KALDIRMAMAKTADIR"

MHP Grup Başkanvekili Erkan Akçay, teklifin suçun hukuki niteliğini değiştirmediğini söyleyerek, "Hakimiyet hükümlerini ortadan kaldırmamaktadır. Ceza sorumluluğunu silmemektedir. Devam eden soruşturma ve kesinleşmiş hukuki varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Teklif, hukuk devleti ilkesine, hukuk düzeninin korunmasına, ceza sisteminin amaçlarına ve devletin stratejik açıdan uygun bir düzenlemedir. Bu teklif suçun varlığını hukuk ve kararlı ceza sorumluluğunu ve hukuki sonuçları kesinlikle ortadan kaldırmamaktadır. Kanunun hürriyete girmesi otomatik bir tahliye veya erteleme süreci başlatmamaktadır. Sistemin çalışabilmesi için tek ve mutlak bir ön şarttır. PKK, KCK örgütünün varlığına son verdiğini ve tüm silahın hürmeti teslim ettiğinin güvenlik kurumlarıyla tespiti ve bu tespitin güvenlik kurulu kararıyla resmin gazetede yayınlanmasıdır. Silahlar tamamen teslim edilmeden örgütün davet edilmeden kanun tek bir hükme işletilir. Teklifin ikinci maddesi. Devletimizin şehitlerimize, gazilerimize ve kamu vicdanına olan sarsılmaz sadakatinin hukuki teminatı. Son derece hassas belirlenmiştir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçlarıyla 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen müebbet, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlar bu kanun dışında. Cezası 15 yıla kadar olanlarda 5 yıl, 15 yıldan çok olanlarda 10 yıl erteleniyor. Devlet kimseyi affetmemektedir. Devlet kişiyi bir devletin sürecine davet etmektedir. Ve şimdi madde açıkça hükmetmektedir" diye konuştu.

Ardından söz alan MHP Genel Başkan Yardımcısı Fethi Yıldız, kanun teklifine dair değerlendirmelerde bulundu. Yıldız, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Abdullah Öcalan’a çağrı yaptığını belirterek, Türkiye siyasi tarihinde yeni bir sayfa açıldığına dikkat çekti.

Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nı okuyan Yıldız, Abdullah Öcalan’ın mesajından sonra örgütün kendini fesh ettiğini ifade etti. Yıldız, devamla şu ifadelere yer verdi: “Bir törenle silahlar yakıldı. Bu yeni bir aşama oldu ve ardından meclis komisyonu kuruldu. Şimdi de bu geçici kanun hazırlandı. Kanun, af veya cezasızlık yolunu açmamak ve birlik için önemliydi. Bu geçici kanun, silah ve savaş envanterlerinin tesliminin teyit ve tespitini de içeriyor. Bu geçici kanun, Türkiye için hukuk devletinin güçlenmesini sağlayacak. MHP olarak binlerce yıllık kardeşliği güvence altına almak için gönüllüyüz. Kürt kardeşlerimiz de Türk milletinin ana parçalarıdır. Tabutları omuzlarımıza almak istemiyoruz.”

Yapılan konuşmalar sırasında yer yer tartışmalar da yaşandı.

DEM Parti Mardin Milletvekili ve TBMM Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Araştırma Komisyonu Üyesi Beritan Güneş, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, komisyon çalışmalarında, çocukların üstün yararını esas alan eğitim sisteminden sosyal politikalara kadar birçok başlıkta kapsamlı düzenlemelerle bir dizi öneri gündeme getirdiklerini duyurdu.

“OKULLARDA MİLİTARİZM UYGULAMARINA SON VERİLMELİ”

Güneş, okullarda şiddetin nedenlerinin araştırılmasına dair kurulan Meclis Araştırma Komisyonu toplantısına ilişkin, sosyal medya hesabında yaptığı açıklamada şu önerilerde bulundu:

“Okullarda yerleşik kılınan militarizme ve bu yönlü uygulamalara son verilmesi gerektiğini vurguladık. Okullarda İHA, SİHA ve benzeri silah temsillerinin eğitim materyali olarak kullanılmasının şiddet kültürünü beslediğini ifade ederek, müfredatın barış kültürünü güçlendirecek şekilde düzenlenmesi gerektiğini dile getirdik.

“OKULLAR ÇOK DİSİPLİNLİ BİR YAPIYA KAVUŞTURULMALI”

Okul rehberlik sisteminin yalnızca rehber öğretmenlerden oluşmaması gerektiğini; okul psikoloğu, sosyal hizmet uzmanı ve rehber öğretmenlerden oluşan çok disiplinli bir yapıya kavuşturulmasını önerdik. Gerektiğinde okulların Sosyal İnceleme Raporu (SİR) talep edebilmesi ve bu raporların eğitim, sağlık ve sosyal hizmet tedbirleriyle ilişkilendirilmesini sağlayacak bir mekanizmanın kurulmasını önerdik.

“GÜVENLİ KAMUSAL ALANLAR ARTTIRILMALI”

Çocukların kent hakkının gözetilmesi gerektiğini vurgulayarak; parklar, çocuk merkezleri, gençlik merkezleri ve güvenli kamusal alanların artırılmasının şiddetin önlenmesinde önemli bir koruyucu unsur olduğunu belirttik,

REHBER ÖĞRETMEN BAŞINA DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI AZALTILMALI”

Rehber öğretmen başına düşen öğrenci sayısının azaltılması ve rehberlik hizmetlerinin idari iş yükünden arındırılarak çocuklarla doğrudan çalışabilecek şekilde güçlendirilmesi gerektiğini ifade ettik,

“ÇOCUKLAR BARIŞ KÜLTÜRÜNÜ GÜÇLENDİRECEK SOSYAL POLİTİKALARA YÖNLENDİRİLMELİ”

*Çatışma ve savaşa ayrılan kaynakların çocuklara, eğitime ve barış kültürünü güçlendirecek sosyal politikalara yönlendirilmesi gerektiğini ifade ederek, komisyon raporunun ortak akılla, somut ve uygulanabilir öneriler içeren, şerhe ihtiyaç bırakmayacak nitelikte hazırlanması çağrısında bulunduk.”

Yıldız, Kürt meselesinin çözümüne ilişkin sürecine dair değerlendirmelerde bulunurken, uzun süreli çatışmaların ardından uygulanan geçiş dönemi düzenlemelerine değindi.

IRA ve FARC örneklerini veren Yıldız, geçiş dönemi düzenlemelerinin “uzun süreli şiddet içeren çatışma süreçlerinin ardından toplumlarda barışı, mağdur haklarını ve siyasi uzlaşıyı tesis etmeyi amaçlayan bir dizi mekanizmalar bütünü” olduğunu belirtti.

Yıldız, “Terörsüz Türkiye” sürecinin “milletin vicdanıyla, aklıyla ve irfanıyla yürüdüğünü” belirterek, “Yapılacak idari ve yasal düzenlemeler kalıcı sonuç üreterek; kardeşlik, birlik ve bütünleşme temellinde, ‘Türkiye Modeli’nin en kıymetli kazanımı olan iç huzur, sağlam zeminler üzerinde yükselecektir” dedi.

‘Geçiş dönemi düzenlemeleri barış ve siyasi uzlaşıyı amaçlar’

Yıldız, geçiş dönemi düzenlemelerinin uzun süreli çatışmaların ardından toplumlarda barış, mağdur hakları ve siyasi uzlaşıyı tesis etmeyi amaçlayan mekanizmalar olduğunu söyledi:

“Bu mekanizmalar; suç itirafı, mağdur tazminatı ve sınırlı serbest bırakma gibi adımlarla kurumsal uzlaşmayı destekler. Burada amaç, hem suçun sorumluluğunun üstlenilmesini hem de toplumsal hafızanın onarılmasını sağlamaktır.”

IRA örneğini verdi

Dünyada iki önemli örnek bulunduğunu belirten Yıldız, bunlardan birinin Birleşik Krallık’taki IRA süreci olduğunu aktardı:

Yıldız, 1998 “Hayırlı Cuma Anlaşması” çerçevesinde kurulan süreçte, IRA’nın silah bırakmasının ardından yaklaşık 400 mahkumun Northern Ireland Act 1998 kapsamında erken salıverildiğini belirtti.

Yıldız, “Yasal düzenlemeler toplumsal barışa katkı sunacak davranış değişikliğinin bir parçası olarak tasarlanmıştı” ifadelerini kullandı.

FARC örneği

Yıldız, ikinci örnek olarak Kolombiya’nın FARC ile yürüttüğü süreci gösterdi.

2016’da imzalanan barış anlaşmasıyla FARC’ın büyük çoğunluğunun silah bıraktığını belirten Yıldız, suç işlediğini itiraf eden eski FARC mensupları için hapis cezası yerine genellikle 5-8 yıl denetimli serbestlik öngörüldüğünü, daha ağır suçlar için ise sınırlı hapis cezalarının uygulandığını aktardı.