CEP TELEFONUNDA ÇOK SAYIDA ŞİDDET İÇERİKLİ VİDEO ÇIKMIŞ

İddianamede, İsa Aras Mersinli'nin cep telefonunda yapılan incelemede 14 Nisan 2026'da olayda kullanılan silahların yatak üzerine dizerek fotoğraf çektiği, Şanlıurfa Siverek'teki okul saldırısına ilişkin haber görüntüsünü kaydettiği, cep telefonunda çok sayıda şiddet içerikli video kaydının tespit edildiği belirtildi.

EL YAPIMI BOMBA ÜRETİMİNİ ARAŞTIRMIŞ

Öte yandan İsa Aras Mersinli'nin bilgisayarında yapılan incelemelerde ise roblox isimli oyun yazılımında oyun kullanıcının görünüş itibariyle okul ve okulun bölümleri olan sınıf, kütüphane, kafeterya gibi yapılar içerisinde silahsız ve kendisini savunamayacak kişileri öldürdüğünün tespit edildiği, İsa Aras Mersinli'nin bilgisayarında yer alan tarayıcı geçmiş kayıtları incelendiğinde şiddet ve ölüm içerikli videolar izlemek amacıyla farklı sitelere giriş yaptığı belirlendi. Ayrıca İsa Aras Mersinli'nin el yapımı bomba üretme içeriklerinin ve geçmiş dönemde farklı ülkelerde gerçekleşen okul saldırıları hakkında araştırmalar yaptığı da iddianame de tespit edildi.

ERİC HARRİS'İN MANİFESTOSUNU KENDİSİNE REHBER EDİNMİŞ

Ayrıca İsa Aras Mersinli'nin farklı ülkelerde okul saldırısı gerçekleştiren kişilerin ekran görüntülerini bilgisayarına kaydettiği, bu kişilerin görsellerinin yanına kendisinin yer aldığı fotoğrafları eklediği da tespit edilirken, Amerika'da okul saldırısı gerçekleştiren Eric Harris'in manifestosunu ve silahlı saldırı eylemleri ile ilgili motivasyon artırıcı videoları bilgisayarına kaydettiği de ortaya çıktı.

SALDIRIYI ÖNCEDEN SÖYLEMİŞ

Öte yandan İsa Aras Mersinli'nin yurt dışındaki farklı sosyal medya platformlarında görüştüğü şahıslara Ayser Çalık Ortaokulu'na silahlı saldırı gerçekleştireceğini anlattığı da iddianame de yer aldı.

ANNE PSİKİYATRİ RANDEVUSU İSTEMİŞ

İddianamede anne Peyman Pınar Mersinli'nin olaydan iki gün önce eşine, "Aras'a psikiyatrdan randevu alır mısın canım" mesajını gönderdiği de yer aldı. Dosyada ayrıca okulun Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeninin, aylar önce aileye öğrencinin sınıfta kendisini boğmaya çalıştığını bildiren yazılı mesaj gönderdiği, bu mesajın da deliller arasında bulunduğu belirtildi.

32 KEZ REHBER ÖĞRETMENLERLE BİREYSEL GÖRÜŞMÜŞ

Soruşturma dosyasına giren okul rehberlik servisi kayıtları, fail İsa Aras Mersinli'nin eğitim hayatı boyunca psikolojik destek amacıyla çok sayıda bireysel görüşme yaptığını ortaya koydu. Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talebi üzerine Kahramanmaraş İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gönderilen kayıtlara göre, Mersinli'nin ilkokul ikinci sınıfta 2, ilkokul dördüncü sınıfta 1, ortaokul beş ve altıncı sınıfta 22, yedi ve sekizinci sınıfta ise 7 kez olmak üzere toplam 32 kez rehber öğretmenlerle bireysel görüşme gerçekleştirdiği belirlendi.

Dosyadaki MEBBİS E-Rehberlik Modülü kayıtlarında ise failin psikolojik desteğe ihtiyaç duyduğu değerlendirilerek velisine hastane sevki konusunda bilgilendirme yapıldığı tespit edildi. Ancak soruşturma kapsamında yapılan incelemede, söz konusu bilgilendirmelere rağmen failin velisinin hastaneye herhangi bir başvuruda bulunmadığı belirlendi.

Soruşturma kapsamında incelenen okul rehberlik kayıtlarına göre, fail İsa Aras Mersinli'nin eğitim hayatı boyunca rehber öğretmenlerle toplam 32 kez bireysel görüşme yaptığı belirlendi. Kayıtlarda, psikolojik desteğe ihtiyaç duyduğu değerlendirilerek 3 Kasım 2022 ve 2 Nisan 2024 tarihlerinde velisine hastane sevki konusunda bilgilendirme yapıldığı, ancak velinin hastaneye başvurmadığı tespit edildi.

FAİL KENDİSİNE KESİCİ ALETLE ZARAR VERMİŞ

Soruşturma dosyasına göre İsa Aras Mersinli'nin, 15 Aralık 2025'te okulda baygınlık geçirmesi üzerine Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne kaldırıldığı, burada kendisine kesici aletle zarar verdiğinin tespit edildiği belirtildi. Doktorun düzenli çocuk psikiyatrisi takibi ve tedavi önerisinde bulunduğu, ancak ailesinin bu önerileri yerine getirmediği kaydedildi. Dosyada, hem devlet hastanesi hem de özel danışmanlık merkezindeki uzmanların psikiyatrik destek uyarılarına rağmen ailenin çocuğu tedaviye yönlendirmediği, psikiyatri kaydının resmi sisteme işlenmesini istemedikleri yönünde değerlendirmeye yer verildi.

OKUL SALDIRISI VİDEOLARI İZLEDİĞİ REHBER HOCASINA BİLDİRİLMİŞ

Soruşturma dosyasında yer alan tanık ifadelerine göre, İsa Aras Mersinli'nin olaydan önce arkadaşlarının bulunduğu WhatsApp grubunda okul baskını yapmayı planladığını yazdığı, ABD'deki okul saldırılarına ilişkin videolar paylaştığı ve silahlara ilgisinden söz ettiği öne sürüldü. Tanıklar, bu paylaşımlar ve failin okul saldırısı videoları izlemesiyle ilgili durumu olaydan aylar önce rehber öğretmene bildirdiklerini de ifade etti.

84 KOVAN BULUNDU

Olay yeri incelemesinde okulun birinci katındaki koridor ile iki sınıfta yoğun kan izleri ve doku parçaları tespit edildi. Koridorun sonunda 5 tabanca, 2 boş şarjör ile silahların taşındığı değerlendirilen bir çanta bulundu. Olay yerinden toplam 84 kovan toplandı.

Kriminal incelemede, hayatını kaybeden ve yaralananlara isabet eden mermilerin saldırıda kullanılan silahlardan ateşlendiği belirlendi. İddianamede, saldırıda kullanılan silahların Uğur Mersinli adına ruhsatlı olduğu ifade edildi.

"İLERİ DE EMEKLİ OLDUĞUMDA BÜYÜDÜĞÜNDE SANA MİRAS OLARAK BİR SİLAH BIRAKIRIM"

İddianame de İsa Aras Mersinli'nin babası Uğur Mersinli'nin de ifadesine yer verildi. Baba Mersinli'nin ifadede, oğlunun silah merakıyla ilgili sorusuna, "Türk töresinde silah kutsaldır, ileri de emekli olduğumda büyüdüğünde sana miras olarak bir silah bırakırım" dediği ortaya çıktı. Ayrıca İsa Aras Mersinli'nin sosyal medya ve bilgisayarını İngilizce kullandığı, baba Uğur Mersinli'nin ise İngilizce bilmediği için sosyal medya ve bilgisayarı kontrol edemediği de ifadesinde yer aldı.

Öte yandan iddianamede eyleme herhangi bir suretle iştirak eden herhangi bir kimsenin tespit edilmediği ve hazırlanan araştırma raporlarında failin herhangi bir terör veya suç örgütü ile iltisakı veya irtibatının tespit edilmediği anlaşıldı.

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Kontenjan Kılavuzu’nun erişime açıldığını duyurdu.

ÖSYM, YKS sonuçlarının açıklanmasının ardından, Kontenjan Kılavuzu’nun da ÖSYM’nin resmi sitesinde yayımlandığını duyurdu. ÖSYM tarafından yapılan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (2026-YKS) Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu, 21-28 Temmuz tarihleri arasında ÖSYM'nin https://www.osym.gov.tr adresinden yayımlanacaktır. Kılavuz, adaylara ve diğer ilgililere ön bilgi vermek amacıyla yayımlanmaktadır. Bu nedenle adayların, tercihlerini belirlemeden önce tercih süresi içinde ÖSYM'nin internet adresinden yeniden yayımlanacak 2026-YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu’nu dikkatle incelemeleri ve ÖSYM’den yapılan duyuruları takip etmeleri gerekmektedir."

Sanıklar, Maraş 3’üncü Ağır Ceza Mahkemesi’nde hakim karşısına çıkacak.

Başsavcılıktan yapılan açıklamada, "fffatmaase_" kullanıcı adıyla TikTok ve Instagram hesaplarından yapılan paylaşımların, Türk Ceza Kanunu'nun 216/3. maddesinde düzenlenen 'halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılama' suçunu oluşturduğu değerlendirilerek soruşturma başlatıldığı bildirildi. Açıklamada, yürütülen araştırmalar sonucunda şüphelinin İstanbul'da bulunduğunun tespit edildiği belirtilerek, gözaltına alınması için talimat verildiği ifade edildi.

‘SOSYAL MEDYA HESAPLARINA ERİŞİM ENGELİ'

Suç teşkil ettiği değerlendirilen paylaşımlara ilişkin sosyal medya hesapları hakkında Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliği'nin 21 Temmuz 2026 tarihli ve 2026/8361 D.İş sayılı kararıyla erişimin engellenmesine hükmedildiği kaydedildi.

Başsavcılık açıklamasında, soruşturma işlemlerinin titizlikle sürdürüldüğü belirtildi.

15 Mayıs'ta ülkenin doğusunda ilan edilen salgın, şimdiye kadar kaydedilen en hızlı yayılan Ebola salgını olarak değerlendiriliyor. Salgına neden olan Bundibugyo virüsü için onaylanmış bir aşı ya da özel tedavi bulunmuyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 17 Mayıs'ta Ebola salgını nedeniyle uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etmişti.

Devam eden görüşmede Barış ve Demokratik Toplum Süreci ve bağlı gelişmeler ele alınıyor.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi: "Sayın Numan Kurtulmuş’la yaptığımız görüşmede, yasanın bir kök yasa niteliğine sahip olması ve Kürt meselesinin demokratik çözümü ile Türkiye’nin demokratikleşmesine zemin hazırlayacak nitelikte olması gerektiğini dile getirdik. Çerçeve yasada Sayın Abdullah Öcalan’ın statüsü ile özgür çalışma ve iletişim koşullarının sağlanmasının hayati önemini bir kez daha belirttik.

YASA BARIŞ VE ÇÖZÜME ODAKLI OLMALI

Çerçeve yasanın kapsayıcı karakteriyle, Kürt meselesinin çözümünü çatışma ve şiddet zemininden hukuki ve siyasi zemine çekecek katkıyı sağlaması gerektiğini vurguladık. Geçmişin tekrarlarını ve ezberlerini yeniden üretebilecek bir düzenlemenin bu sürece cevap olamayacağına dikkat çektik. Barış ve demokratik çözüme odaklı bir çerçeve yasa dertlere derman olacaktır.

YASA KAPSAYICI OLMALI

Barış ve Demokratik Toplum Sürecinin, 86 milyonunun çıkarlarını gözetecek ve herkesin onurunu koruyacak şekilde ilerlemesi hususundaki hassasiyetimizi belirtik. Yasayla ilgili tüm siyasi partilerin katkısının alınmasının hayati önemde olduğunu vurguladık. Yüzyıllık geçmişe sahip Kürt meselesinin demokratik çözümü, siyasi partiler üstü bir konudur. Kürt meselesinde demokratik çözüme doğru yürürken çerçeve yasanın hazırlanma yönteminin kapsayıcı olması ve yasanın uygulanması sürecinde kurulacak mekanizmalarla barışın toplumsallaşmasına katkı sunulacağını vurguladık.

DEMOKRATİK ENTEGRASYONA ZEMİN HAZIRLAMALI

Çerçeve yasayla birlikte demokratik entegrasyona zemin hazırlanması ve herkes için demokrasiyi, hukuku, özgürlükleri arttıracak bir siyasal iklim ve hukuki zemin üretmesi en büyük temennimiz ve talebimizdir. Barış ve Demokratik Toplum Sürecini başarıya ulaştırma hususundaki kararlılığımızı yineliyoruz. Sayın Kurtulmuş’un ziyaretinden ve çabalarından duyduğumuz memnuniyeti bir kez daha kamuoyuyla paylaşıyoruz.”

Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre hazırlanan yasa taslağının ağırlıklı olarak silahsızlanmayı içerdiğini belirten Yeşil, Kolombiya, Kuzey İrlanda, Nepal ve Endonezya’nın Açe bölgesindeki barış süreçlerinin, silah bırakmanın tek başına kalıcı barışı sağlamadığını; hukuki güvenceler, siyasi reformlar ve güven inşa eden mekanizmalarla desteklenmesi gerektiğini ortaya koyduğunu ifade etti.

“SİLAHSIZLANMA DEMOKRATİK DÖNÜŞÜMÜN PARÇASI OLMALI”

Yeşil, İHD’nin 27-28 Haziran tarihlerinde Ankara’da düzenlediği “Silahsızlanma, Terhis ve Yeniden Entegrasyon Çalıştayı” ile 11 Temmuz’da Diyarbakır’da gerçekleştirilen **”Türkiye’de Toplumsal Barış Süreci ve Dünya Örnekleri Konferansı”**nda ortaya çıkan ortak sonucun, güvenilir bir silahsızlanma, terhis ve yeniden topluma kazandırma sürecinin ancak demokratik dönüşümün parçası olması halinde başarıya ulaşabileceğini gösterdiğini söyledi.

Açıklamada, dünya örneklerinin ortak noktasının silahsızlanmanın hukuki ve siyasi güvencelerden bağımsız yürütülemeyeceği olduğu belirtildi. Hazırlanacak kapsamlı yasal düzenlemenin yalnızca silahların teslim edilmesini değil; şeffaflık, hesap verebilirlik, hukuki güvence, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kapsayıcılık ilkelerini de içermesi gerektiği ifade edildi.

Yeşil, düzenlemenin yalnızca silahlı örgüt mensuplarını değil, çatışmalı süreçte oluşturulan köy koruculuğu sistemi ile diğer paramiliter yapıları da kapsaması gerektiğini belirterek, tek taraflı bir silahsızlanmanın yeni güvenlik riskleri ve toplumsal gerilimler yaratabileceği uyarısında bulundu.

KAYYUM POLİTİKALARI VE HUKUKİ GÜVENCELER VURGUSU

Açıklamada, kalıcı barışın yalnızca güvenlik politikalarıyla sağlanamayacağı belirtilerek demokratikleşme adımlarının önemine dikkat çekildi. Kayyum uygulamalarının sona erdirilmesi, görevden alınan belediye başkanlarının durumunun yeniden değerlendirilmesi ile Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasının taraflar arasında güven oluşturabilecek siyasi adımlar olduğu ifade edildi.

Silahlı yapıların tasfiyesi kadar yeniden topluma kazandırma sürecinin de önem taşıdığı belirtilen açıklamada, hazırlanacak yasal çerçevenin silahlı gruplar, cezaevindeki hükümlü ve tutuklular ile yurt dışında bulunan kişilerin hukuki statülerini açık biçimde düzenlemesi gerektiği kaydedildi.

BAĞIMSIZ İZLEME MEKANİZMASI ÖNERİSİ

İHD Dersim, sürecin güvenilir biçimde yürütülebilmesi için bağımsız bütçeye sahip, teknik kapasitesi güçlü ve toplumun farklı kesimlerini temsil eden bir ulusal komisyon kurulmasını önerdi. Bunun yanında devlet kurumlarının yanı sıra muhalefet, sivil toplum ve gerektiğinde uluslararası uzmanların katkı sunacağı bağımsız bir izleme ve doğrulama mekanizmasının oluşturulmasının sürecin toplumsal güveni güçlendireceği ifade edildi.

Açıklamada geçiş dönemi adaletinin yalnızca silahlı örgüt mensuplarını değil, kamu görevlileri dahil çatışmanın bütün taraflarını kapsaması gerektiği belirtilirken, hakikatin ortaya çıkarılması, mağduriyetlerin giderilmesi ve toplumsal onarım mekanizmalarının işletilmesinin kalıcı barış açısından önemli olduğu vurgulandı.

İHD Dersim açıklamasının sonunda, “Bugün Türkiye’nin önündeki temel soru yalnızca silahların nasıl bırakılacağı değildir. Asıl mesele, silahların bırakılmasını mümkün kılacak güvenin, hukukun ve demokratik kurumların nasıl inşa edileceğidir. Kalıcı barışın anahtarı da burada yatmaktadır” ifadelerine yer verdi.

Özgür Özel’in bugünkü Meclis grup toplantısındaki veda ve “Yeni Parti” tartışmalarının ardından Diyarbakır’dan ilk istifa haberi geldi. CHP Diyarbakır Kayapınar İlçe Başkanı Hamza Dengiz, ilçe başkanlığı görevinden ve parti üyeliğinden istifa ettiğini açıkladı.

“ÖZGÜR ÖZEL’İN LİDERLİĞİNDE YENİ BİR YOLDA YÜRÜME KARARI ALDIM”

Dengiz, istifa açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Cumhuriyet Halk Partisi Kayapınar İlçe Başkanlığı görevimden ve Cumhuriyet Halk Partisi üyeliğimden istifa ediyorum. ‘Değişim’ diyerek çıktığımız bu yolda, inandığım değerler doğrultusunda mücadele ettim. Bugün ise değişimin yanında, Sayın Özgür Özel’in liderliğinde yeni bir yolda yürümek adına bu kararı almış bulunuyorum. Bu süreçte benimle omuz omuza yürüyen, emek veren tüm yol arkadaşlarıma gönülden teşekkür ediyorum. İnanıyorum ki aynı inanç, aynı kararlılık ve aynı mücadele azmiyle, birlikte yeni bir yolda yürümeye ve halkımız için çalışmaya devam edeceğiz.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.”

Kurulacak Yeni Partinin kurucular kurulunda yer alacak olan Diyarbakır milletvekili Sezgin Tanrıkulu'nun da CHP'den istifa etmesi bekleniyor.

Uludağ’ın gözaltı gerekçesi öğrenilemezken, nerede gözaltına alındığına dair bir bilgi de elde edilemedi.

Diyarbakır İl Milli Eğitim Müdürlüğü Destekleme ve Yetiştirme Kursları İl Koordinatörü Zekeriya Bakır, "Yürüttüğümüz proje Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün desteklediği ‘Destekleme ve Yetiştirme Kursları Yaz Okulu ve Yaz DYK'ları' Projesinin etkinliği devam ediyor. Şuan ki okulumuzda görsel sanatlar, müzik bilişim ve benzeri etkinliklerde çocuklar burada sabahtan öğleye veya öğleden akşama kadar kendi alanında etkinlikler düzenlenip gördükleri eğitim öğretim yılının yorgunluğunu bu tür etkinler ile atlatmaya çalışıyorlar. Yaz okulu kapsamında ilimizde 32 okulumuzda 3 binden fazla öğrencimiz ve 300'den fazla öğretmenlerimizle süreci devam ettirmeye çalışıyoruz" dedi.

Öğrencilerden Hira Adıyaman ise haftanın 2 günü geldiğini belirterek, "Burada kodlama yapıyoruz. Kodlamalardan sonra döngüleri yapıyoruz. Öğretmenlerimiz bize bunları öğretiyor. Haftada 2 gün eğitim var. Ben 5 günü geliyorum. Arkadaşlarımla zaman geçiyoruz ve eğleniyoruz" diye konuştu.

Çözüm süreci kapsamında silah bırakma ve eve dönüşlerin hukuki güvenceye alınması beklenen ‘çerçeve yasa’ tartışmaları devam ediyor. Yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi konusunda temmuz sonu ve ağustosun ilk haftası öne çıkarken, gazetemiz Güneydoğu Ekspres’e özel açıklamalarda bulunan DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren, sürecin ilk yasal adımına ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, “Bir son değil, bir ilk adım olacaktır” dedi.

DEM Partili Eren'den 'süreç' açıklaması: Ağustos'u bekliyoruzhttps://t.co/e5hXw2KDyC @AvSerhatEren pic.twitter.com/gWiddMQBpN

— Güneydoğu Ekspres (@ekspreshaber_) July 21, 2026

“YÜZYILLIK MESELEYİ KISA SÜREDE ÇÖZMEK ZAHMETLİ BİR SÜREÇ”

Eren, çözüm sürecinin uzun soluklu olduğunu belirterek, “Öncelikle şu gerçeği ortaya koymak gerekiyor. Tarihi, sosyal, siyasal, ekonomik, hukuksal, kimliksel, dilsel boyutu olan yüzyıllık bir meseleyi çok kısa süre içerisinde çözmek zor ve zahmetli bir süreç. Ama en nihayetinde yüzyıllık bir meselenin son 50 yılı çatışmalı ortamda geçti ve çatışanlar dediler ki: biz artık Kürt meselesinin çözümünü şiddetle değil, biz bu meseleyi demokratik siyaset zemininin genişlemesiyle, mücadelemizi bu zeminde sürdürmeye devam edeceğiz. Buna dair almış oldukları bu stratejik kararların gereğini yerine getirme konusunda da çok somut ciddi adımlar atıldı. Bu pratikleri niye ortaya koydular? Gerçekten de almış oldukları bu stratejik karara uymaları ile birlikte en son 11 Temmuz 2025’te silahların yakılması merasimi belki de zirveydi” dedi.

“SÜREÇ DURMA NOKTASINDA DEĞİL”

Çözüm süreci kapsamında yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi konusuna dikkat çeken Eren, “O tarihten bugüne yasaların çıkması konusunda bir gecikme oldu. Ancak süreç durma noktasındadır diyemeyiz. Dünya çatışma çözüm süreçlerinde de zaman zaman süreçler akamete uğradı, durdu ve tıkandı. Ama bu konuda tarafların gerçekten de çözüm iradesi var ise bir biçimde bu tıkanıklıklar aşıldı. Durma noktasında geldiği düşünülen süreçler de çözüldü. Şimdiye kadar da zaman zaman bunu yaşadık. Ama her seferinde özellikle Kürt tarafı bu konuda bir iradeye sahip olduğunu ortaya koymak açısından bu sorunları aşmak, bu sürecin devamını sağlamak açısından bir çaba içerisinde olmuştur” diye konuştu.

“YASAL DÜZENLEMELERİN AĞUSTOSTA ÇIKMASINI BEKLİYORUZ”

Eren, yasal düzenlemelerin Meclis'teki takvimine ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, şöyle devam etti:

“Biz en kısa süre içerisinde bu yasaların Meclis tatile girmeden Temmuz ayının sonunda veya Ağustos ayının ilk haftasında çıkmasını bekliyoruz. Olması gereken de budur. Toplumdaki bu güvensizliği güvene dönüştürmenin temel yol ve yöntemi güvene dair söz kurmak değil, güvence mekanizmalarını hayata geçirmektir. Somut adımlar ortaya koymaktır. 2 yıllık süre içerisinde ya çok şey konuşulup tartışıldı, kurulmadık söz kalmadı. Biz diyoruz ki bundan sonra söz hükmünü yitirmiştir. Artık söz yerini hukuksal düzenlemelere bırakmak zorundadır.”

“YASA, KÜRT MESELESİNİN TESİS EDİLMESİ AÇIŞINDAN REFERANS NİTELİĞİNDE OLMALI”

Meclis'e gelmesi beklenen yasal düzenlemenin çözüm süreci açısından referans niteliğinde olması gerektiğini belirten Eren, “Biz çıkarılmasını istediğimiz ve Meclis’e gelmesi gerektiğini düşündüğümüz yasal düzenlemelerin 100 yıllık mesele olan Kürt meselesinin tümden çözecek bir yasal düzenleme olmayacağını biliyoruz. Ama biz, Kürt sorununun çözümü konusunda Meclis’e gelecek bu yasanın, çözümün önünü kolaylaştıracak referans niteliğinde, sürecin anayasası olarak nitelendirebileceğimiz bir şeye sahip olması gerektiğini düşünüyoruz. Mevcut anayasadan bahsetmiyorum. Sürecin anayasasından bahsediyorum. Sayın Öcalan'ın dediği gibi kök yasa oluşmalı ki bu kök yasa, yarın öbür gün Kürt meselesi ve Türkiye'nin demokrasi meselesinin tesis edilmesi açısından geriye dönüp baktığımızda referans olarak kabul edebileceğimiz bir çerçeve olsun. Bizim beklediğimiz bu yasa budur” ifadelerini kullandı.

“SİLAH BIRAKMA KARARI ALAN KİŞİLERİN YASAYI GÖRMESİ GEREKİYOR”

Yasa taslağının kendilerine somut olarak ulaşmadığını kaydeden Eren, sözlerini şöyle sürdürdü:

"En çok eleştiriler bu noktada çoğalıyor. En nihayetinde tarihsel bir süreci yürütüyoruz, yönetiyoruz. Dünya çatışma çözüm süreçlerinde de şunu söylüyoruz: Bir çatışmanın tarafı olan kişiler çözümün öznesi olmak zorundadır. Bu Kolombiya'da ‘Timoşenko’ ile, Nepal'de ‘Prachanda’ ile, Güney Afrika'da ‘Mandela’ ile olmuş. Bu süreç diyalog ve müzakere ile çözülecekse bütün aşamalarında mütemadiyen diyalog ve müzakere ile sürmelidir. Aynı zamanda bu sürecin kolaylaştırıcısı olan ve yasaların parlamentoya gelmesi durumunda öznelerden biri kuşkusuz Dem Parti'dir. Aynı zamanda bu yasanın içerik itibariyle Sayın Öcalan'la ve silah bırakanlarla paylaşılmaması büyük bir eksikliktir. Sonuç itibariyle silah bırakma kararı olan kişilerin bu yasayı görmeden bu yasaları özümsemeden, içselleştirmeden yasadan yararlanmalarını beklemek mümkün değil.”

“PİŞMANLIK YASASI ÇIKARILMAYACAK”

Geçmişe döndüğümüz zaman onlarca pişmanlık yasasına dair yasal düzenlemeler yapılmış. Bugüne kadar sonuç almış olsaydı bugün bunları konuşmuyor olurduk. Şu an zaten mevcutta bir pişmanlık yasası var. Dolayısıyla bu böyle bir yasa varken ikinci bir pişmanlık yasasının çıkarılmasının bir anlamı olmaz. O nedenle bir pişmanlık yasası çıkarılmayacak. Kürt meselesinin çözümü bütünlüklü hukuksal bir reformla mümkündür. O nedenle diyoruz ki bu meselenin çözümü sadece silah bırakanların toplumsal, siyasal yaşama geçini sağlayacak yasal düzenleme ile bu mesele çözülmez. Bütünlüklü yaklaşmak gerekiyor. Türk hukuk sisteminin ve anayasanın birçok alanında bu meselenin çözümünü engelleyecek yasalara bütünlüklü bakmak lazım.”

“40 YIL ÖNCEKİ KODLARLA YAKLAŞIRSANIZ ÇÖZÜMÜ ZORA SOKARSINIZ”

40 yıl önce PKK’nin oluşum sürecine dikkat çeken Eren, “PKK’nin Siyaset alanı tamamen kapatılmıştı. Sivil toplum örgütlerinde çalışma ve siyasi parti kurma olanakları yoktu. Kürtlere dair söz kurma olanağı olmadığı için tek çare olarak ne yaptılar? Silaha sarıldılar. Ama 40 yıl aradan sonra yaşamlarını siyasete adamış insanlara "Demokratik siyasete katılın ama siyaset yapmayın" derseniz, 40 yıllık önceki kodlarla, zihniyetle yaklaşırsanız böyle bir çözümü de zora sokarsınız. Pişmanlık yasasını andıracak bir düzenleme, bu süreci bitirmek anlamına gelir. Beklentimiz, herkesin asgari düzeyde kabul edebileceği ve başta Kürt sorunu olmak üzere Türkiye'nin temel sorunlarının çözümüne zemin hazırlayacak bir yasal düzenlemenin yapılmasıdır” diye kaydetti.

“SON ADIM DEĞİL, İLK ADIM OLACAK”

İmralı'ya Heyeti’nin Öcalan’a erken ziyareti ve Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş’un parti liderleriyle görüşme trafiğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Eren, şöyle konuştu:

“İmralı Heyeti’ne erken ziyaret olanağı ve Meclis Başkanı Sayın Numan Kurtulmuş bütün siyasi partileri dolaşmak suretiyle bu yasaya dair onlardan onay almak gibi bir çaba içerisine girmişse ben bu sürecin hızlanacağını düşünüyorum ve bu konuda iyimserim. Kuşkusuz birçok yolu açacak ve Kürtler de Türkiye kamuoyu da somut bir şey gördükleri zaman bu sürece inanacaklar. Sadece yasal düzenleme değil yasal düzenleme dışında da yapılabilecek çok şey var. AYM kararlarının uygulanmasını, kayyum politikasının sona ermesini ve demokratik zeminin güçlenmesini sağlayacak çok sayıda adım atılacak pratikler var. Bu yasaya her şeyi yüklemek doğru değil; Ama bu yasanın çıkışı bir ilk adım olacaktır. Bir son değil, bir ilk adım olacaktır. Ve ekim ayında parlamentonun açılmasıyla diğer yasaların da çıkarılması, hayata geçilmesi konusunda daha büyük bir referans teşkil edecek bir umut doğuracak.”

Toplantıda, Eşgenel başkanlarının yanı sıra DEM Parti Grup Başkanvekilleri Sezai Temelli ve Gülistan Kılıç Koçyiğit de yer aldı. DEM Parti Meclis Grubu'nda gerçekleştirilen görüşmede, ‘çerçeve yasa’ taslağının içeriği ve yasalaşma sürecinin planlanması üzerine değerlendirmelerin yapılması bekleniyor.

BİR SONRAKİ GÖRÜŞME KILIÇDAROĞLU VE YENİ YOL GRUBU

Kurtulmuş, ziyaretlerini daha sonra mahkeme kararıyla CHP Genel Başkanlığı’na atanan Kemal Kılıçdaroğlu ve Yeni Yol grubu ile sürdürecek.

“HER ŞEY BİTECEK AMA HATIRLAYACAĞIZ”

“Tarihi konuşmayı yapılacak ilk seçimin akşamında yapmak üzere tarihe emanet ediyorum. Yıllar geçse de tarih sayfalarını her siyasi başarıyı yazacağını, bazı kumpasların ve onurlu duruşların torunlarımıza miras kalacağını hepimiz görüyoruz. Her şey bitecek ama hatırlayacağız. Birileri gelir geçer, unutulur gider bu işler unutulur yapanın yaptığı yanına kar kalır diye kimse düşünmesin. Zalimi zalim, mazlumu mazlum, sinip kaçanı korkak, sorumluluk alanı birer kahraman olarak, dost olanı dost olmayanı bugünlerdeki tutumunu unutmayarak anacağız. Tarih kaydediyor. Tarih herkesi bugünlerde nasıl duruyorsa öyle yazacak.

“GEREKİRSE KENDİNİ FEDA ETMEK PARTİNİN ÖNÜNÜ AÇMAKTIR”

Tarihin doğru yerinde durmayı, buna ilk karar veren olmak değil, gerekirse ilk baştaki hatadan dönmenin de bu kadar büyük bir erdem olduğunu görüyorum. Önemli olan samimiyettir. Önemli olan doğru yerde durmaktır. Önemli olan bencillik yerine, kendin için bir şey istemek yerine, gerekirse kendini feda etmek, memleketin, partinin önünü açmaktır.”

“PARTİYİ BÖLEMEZLER

Bu partiyi bölemezler. Partinin adı değişir, partinin logosu değişir, gün gelir devran değişir, ayrı düşenler birleşir ama bizi, bu birlikteliği bölemezler. Hele öyle söyledim ya, karpuz gibi yarıdan ikiye; 60’a 40, 30’a 70… Biz bir bütünüz. Bu bütünü asla bozamazlar çünkü bu bütün 103 yıllık bir gelenekle birbirinden ayrı durmayan, düşünmeyen bir bütündür” dedi.

Amed Çocuk Hakları Ağı Eşsözcüsü Nesrin Soydan tarafından okunan ortak açıklamada, düzenlemenin çocuk haklarını zayıflattığı, cezalandırıcı yaklaşımı güçlendirdiği ve uluslararası çocuk hakları standartlarına aykırı olduğu belirtilerek teklifin geri çekilmesi istendi.

ÇOCUK HAKLARI SAVUNUCULARINDAN ORTAK AÇIKLAMA

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülen “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, çocuk hakları alanında çalışan kurumlar ve hak savunucularının tepkisini çekti.

Amed Çocuk Hakları Ağı, Van Çocuk Hakları Dayanışma Ağı ve Çocuklar için Barış İnisiyatifi tarafından eş zamanlı yapılan ortak açıklama, Amed Çocuk Hakları Ağı Eşsözcüsü Nesrin Soydan tarafından kamuoyuyla paylaşıldı.

Açıklamada, yasa teklifinin çocuklara yönelik cezaları ağırlaştırdığı, çocukların daha uzun süre özgürlüklerinden yoksun bırakılmasının önünü açtığı ve çocuk adalet sistemini hak temelli anlayıştan uzaklaştırarak daha cezalandırıcı bir yapıya dönüştürdüğü ifade edildi.

“SORUN, ÇOCUKLAR DEĞİL, ÇOCUKLARI KORUYAMAYAN POLİTİKALARDIR”

Çocukların suçlarıyla tanımlanamayacağı vurgulanan açıklamada, devletin temel görevinin çocukları daha ağır cezalandırmak değil, onları şiddetten korumak, haklarını güvence altına almak ve suça sürüklenmelerini önleyecek sosyal politikaları hayata geçirmek olduğu belirtildi.

Yaşamını yitiren ve şiddete maruz bırakılan çocuklar nedeniyle duyulan acının ve adalet talebinin paylaşıldığı ifade edilen açıklamada, “Bir çocuğun daha yaşamını yitirmesini, şiddete maruz kalmasını ya da suça sürüklenmesini istemiyoruz. Tam da bu nedenle çocukları gerçekten koruyacak politikaların hayata geçirilmesini, çocuk haklarından vazgeçilmemesini talep ediyoruz” denildi.

“DAHA AĞIR CEZALAR SORUNUN ÜZERİNİ ÖRTER’

Ortak açıklamada, çocukların suça sürüklenmesinin çoğu zaman bireysel bir tercih değil; yoksulluk, ayrımcılık, ihmal, şiddet, çocuk işçiliği, eğitimden kopuş ve koruyucu mekanizmaların yetersizliğinin sonucu olduğu ifade edildi.

“Daha ağır cezalar, çocukları suça sürükleyen nedenleri ortadan kaldırmaz; yalnızca bu nedenlerin üzerini örter” denilen açıklamada, cezaların artırılmasının çocukları korumaya yönelik etkili bir çözüm olmadığı savunuldu.

“ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜKLERLE BAĞDAŞMIYOR”

Açıklamada, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme başta olmak üzere uluslararası çocuk hakları standartlarının, çocukların özgürlüğünden yoksun bırakılmasını yalnızca son çare ve mümkün olan en kısa süreyle uygulanabilecek bir tedbir olarak kabul ettiği hatırlatıldı.

Buna karşın yasa teklifinin çocuklara özgü güvenceleri zayıflattığı ve çocuk adalet sistemini yetişkin ceza adaletine yaklaştırdığı belirtilerek, bu yaklaşımın Türkiye’nin uluslararası yükümlülükleriyle bağdaşmadığı ifade edildi.

‘BELİRSİZLİK VE KEYFİ UYGULAMA RİSKİ”

Hak savunucuları, teklifin kapalı çocuk ceza infaz kurumlarını yaygınlaştırdığını, çocukların eğitim evlerine geçişini belirsiz kriterlere bağladığını ve İdare ve Gözlem Kurullarına geniş takdir yetkisi tanıdığını belirtti.

Bu düzenlemelerin hukuki belirlilik ve güvenlik ilkelerini zedelediği, çocukların hangi koşullarda eğitim evine geçebileceğinin öngörülemez hale geldiği kaydedildi. Açıklamada, çocukların haklarının korunmasının daha fazla hapisle değil; güçlü sosyal politikalar, nitelikli eğitim, psikososyal destek ve etkili çocuk koruma mekanizmalarıyla mümkün olduğu vurgulandı.

“ÇOCUK ADALETİNİN AMACI CEZALANDIRMAK DEĞİL”

Açıklamada, çocuk adalet sisteminin temel amacının yalnızca işlenen fiile karşılık vermek olmadığı belirtilerek, sistemin çocuğun yeniden zarar görmesini önlemeyi, sorumluluk almasını desteklemeyi, haklarını güvence altına almayı ve toplumsal yaşama yeniden katılımını güçlendirmeyi hedeflemesi gerektiği ifade edildi.

Mağdurların adalete erişiminin de yalnızca cezaların artırılmasıyla değil, etkili soruşturma süreçleri, psikososyal destek, yeniden örselenmenin önlenmesi ve onarıcı adalet mekanizmalarıyla sağlanabileceği dile getirildi.

TEKLİF GERİ ÇEKİLSİN

Çocuk hakları savunucuları, yasa teklifinin geri çekilmesini ve çocuk adalet sisteminin “çocuğun üstün yararı” ilkesi ile uluslararası standartlar doğrultusunda yeniden hazırlanmasını talep etti.

Açıklamada ayrıca, çocukların suça sürüklenmesini önleyecek koruyucu ve önleyici politikaların güçlendirilmesi, eğitim, sosyal hizmet, ruh sağlığı ve psikososyal destek alanlarına daha fazla kamu kaynağı ayrılması, özgürlüğünden yoksun bırakmanın son çare olarak uygulanması ve toplum temelli destek mekanizmalarının yaygınlaştırılması çağrısı yapıldı.

“ÇOCUK HAKLARINDAN VAZGEÇMEYİN”

Açıklamanın sonunda, bugün alınacak kararların yalnızca çocuk adalet sistemini değil, toplumun geleceğini de belirleyeceği vurgulanarak şu çağrı yapıldı:

“Çocukların yetişkinler gibi yargılanmasına hayır. Çocukları koruyamayan sistemin bedelinin çocuklara ödetilmesine hayır. Devletin çocukları koruma yükümlülüğünden vazgeçmesine hayır. Hiçbir çocuk; yoksulluğun, ayrımcılığın, şiddetin, ihmalin ya da yerine getirilmeyen kamu yükümlülüklerinin bedelini daha ağır cezalarla ödememelidir. Çocuklardan vazgeçmeyin. Çocuk haklarından vazgeçmeyin. Teklifi geri çekin.”

Yaz aylarında kalp krizinin önemli risk faktörlerinden biri de aşırı sıcak ve nemli hava olduğuna değinen Akdağ, "Vücudumuz yüksek sıcaklıklara birtakım istenmeyen tepkiler verir. Bu tepkiler genel olarak dehidratasyon (sıvı kaybı), artan metabolik ihtiyaç, hiperkoagülasyon (kanın aşırı pıhtılaşma eğilimi), sistemik inflamatuar yanıt, sodyum ve potasyum başta olmak üzere elektrolit dengesizlikleri ve tansiyon değerlerinde ani düşüş veya yükselmelerdir. Kalp ve damar hastaları ile ileri yaştaki bireylerde bu ani değişimler kalp krizini tetikleyebilir. Güneş ışınları ile uzun süreli temas bu duruma zemin hazırlayabilir. Bu nedenle özellikle kalp ve damar hastalarının sıcaklardan korunması, güneş ışınlarına direkt maruz kalmaması çok önemlidir. Bu hastalar güneşin dik geldiği 11.00 ile 16.00 saatleri arasında dışarıya çıkmamalı, dışarı çıkmak durumunda olanlar ise gölge yerlerde bulunmalı ya da şemsiye kullanmalıdırlar. Vücudun sıvı dengesinin korunabilmesi için aşırı terlemeyle kaybedilen sıvının tekrar yerine konulması çok önemlidir" şeklinde konuştu.

Özellikle yaz aylarında günde ortalama 2,5 ila 3,5 litre arası sıvı tüketilmesi gerektiğini öneren Prof. Dr. Akdağ, "Ayrıca tansiyon ve kalp hastalarının kardiyoloji uzmanı kontrolünde gerekli tetkik ve takiplerini yaptırmaları önerilir. Sıcak yaz aylarında hipertansiyonu olan hastalarda genel olarak yapılan tuz kısıtlaması devam etmeli ve sebzelerle beraber tuz alımının artmamasına özen gösterilmelidir. Az yağlı veya yağsız süt ve süt ürünleri, zeytinyağı, tereyağı gibi özellikle doymamış yağlardan zengin sağlıklı yağlar tüketilmelidir. Günlük taze sebze ve meyve tüketilmesi iyi kolesterol seviyesini arttırdığı gibi bağırsakların düzenli çalışmasına da katkı sağlayacaktır. Ancak meyvenin aşırı tüketilmesinin kan şekerini ve kiloyu attırabileceğini unutmamak gerekir. Özellikle diyabet ve obezite hastaları buna dikkat etmelidir. Mercimek, nohut, kuru fasulye gibi kuru baklagiller mutlaka sofrada olması gereken besinlerdir. Salam, sosis, sucuk, fast food gibi trans yağlardan, katkı maddelerinden zengin ve aşırı tuz içeren yiyecekler mümkün olduğunca tüketilmemelidir" dedi.
"Bir diğer husus klima ve soğutucu cihazların dikkatsizce kullanımıdır" diyen Akdağ, konuşmasını şöyle tamamladı:

"Sıcak yaz aylarında bilinçsizce kullanılan klimaların birçok sağlık sorununa neden olduğu gibi kalp üzerinde de olumsuz etkilere neden olabileceği unutulmamalıdır. Klima ile soğutulmuş ortamlara aniden girildiğinde kan damarlarında ani kasılmalar oluşarak kan basıncı ve koroner damarlar üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Bu durumdan kaçınmak için özellikle kalp hastalarının bulunduğu ortam 24 derecenin altında olmamalı, doğrudan klima karşısında oturulmamalıdır."

Uzmanlara göre güvenilir bir süreç için hukuki güvenceler, demokratik reformlar, bağımsız denetim mekanizmaları ve toplumsal uzlaşmayı içeren kapsamlı bir Silahsızlanma, Terhis ve Yeniden Entegrasyon (DDR) modeline ihtiyaç olduğu dile getirildi.

SİLAHSIZLANMA TARTIŞMALARI YENİNDEN GÜNDEMDE

Türkiye’de Kürt meselesinin barışçıl çözümüne ilişkin tartışmalar, gündeme gelen yasa hazırlığıyla birlikte yeniden hız kazandı. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre hazırlanan taslak daha çok silahsızlanmaya odaklanıyor. Ancak uluslararası deneyimler, kalıcı barışın yalnızca silah bırakmayla sağlanamayacağını ortaya koyuyor.

Sonuç bildirgesinde, Kolombiya, Kuzey İrlanda, Nepal ve Endonezya’nın Açe bölgesindeki barış süreçleri incelendiğinde; silahsızlanmanın ancak hukuki güvenceler, siyasi reformlar, toplumsal uzlaşma ve güvenilir kurumlarla birlikte yürütüldüğünde başarılı sonuçlar verdiği görülüyor.

İHD’NİN ÇALIŞTAY VE KONFERANSINDAN ORTAK SONUÇ

İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) 27–28 Haziran 2026 tarihlerinde Ankara’da düzenlediği “Silahsızlanma, Terhis ve Yeniden Entegrasyon (DDR)” Çalıştayı ile 11 Temmuz 2026’da Diyarbakır’da gerçekleştirilen “Türkiye’de Toplumsal Barış Süreci ve Dünya Örnekleri Konferansı”, Türkiye açısından uygulanabilir bir DDR modelini masaya yatırdı.

Birleşmiş Milletler bünyesinde farklı ülkelerde barış süreçlerinde görev almış uluslararası uzmanların da katkı sunduğu toplantılarda akademisyenler, insan hakları savunucuları, siyasetçiler, araştırmacılar ve sivil toplum temsilcileri ortak bir değerlendirmede buluştu.

Toplantılardan çıkan temel sonuç ise netti: Türkiye’de güvenilir bir DDR süreci, yalnızca teknik bir silahsızlanma programı olarak değil, kapsamlı bir demokratik dönüşümün parçası olarak tasarlanmalı.

“SİLAH BIRAKMA GÜVEN ORTAMI OLMADAN BAŞARILI OLMAZ”

Katılımcılar, dünya örneklerinin en önemli ortak noktasının silahsızlanmanın hukuki ve siyasi güvencelerden bağımsız yürütülememesi olduğuna dikkat çekti.

Tarafların geleceğe güven duymadığı, haklarının nasıl korunacağının belirsiz olduğu koşullarda silah bırakmanın kalıcı sonuç üretmediği belirtilirken, Türkiye’de hazırlanacak kapsamlı bir DDR Yasası ya da ulusal politika belgesinin yalnızca silahların teslim edilmesini değil; şeffaflık, hesap verebilirlik, hukuki güvence, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kapsayıcılık ilkelerini de içermesi gerektiği ifade edildi.

Ayrıca düzenlemenin yalnızca örgüt mensuplarını değil, çatışma döneminde oluşturulan köy koruculuğu sistemi ile diğer paramiliter yapıları da kapsaması gerektiği vurgulandı.

“BARIŞ YALNIZCA GÜVENLİK POLİTİKASI DEĞİLDİR’

Toplantılarda, DDR’nin uluslararası uygulamalarda yalnızca bir güvenlik politikası olarak ele alınmadığına dikkat çekildi.

Başarılı örneklerde sürecin demokratikleşme, hukuk devleti ilkelerinin güçlendirilmesi ve siyasi katılımı artıracak reformlarla birlikte yürütüldüğü belirtildi.

Bu kapsamda Türkiye’de kayyum uygulamalarının sona erdirilmesi, görevden alınan belediye başkanlarının durumunun yeniden değerlendirilmesi ile Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasının taraflar arasında güven oluşturabilecek siyasi adımlar arasında yer aldığı ifade edildi.

HUKUKİ GÜVENCE VURGUSU

Silahlı yapıların tasfiyesi kadar önemli bir diğer başlığın, silah bırakan kişilerin normal yaşama dönüşü olduğu belirtildi.

Çalıştayda hazırlanacak yasal çerçevenin; silahlı örgüt mensupları, cezaevindeki hükümlü ve tutuklular ile yurtdışında bulunan kişilerin hukuki statülerini açık biçimde düzenlemesi gerektiği vurgulandı.

Katılımcılar, geri dönüşlerin yalnızca “pişmanlık” beyanına bağlanmasının toplumsal kabulü zorlaştırabileceğini değerlendirirken, sürecin önemli siyasi aktörlerinin müzakerelere katılımını mümkün kılacak hukuki düzenlemelerin de kritik önem taşıdığı görüşünü dile getirdi.

BAĞIMSIZ DDR KOMİSYON ÖNERİSİ

Toplantıların öne çıkan önerilerinden biri de bağımsız kurumsal mekanizmaların oluşturulması oldu.

Buna göre Türkiye’de bağımsız bütçeye sahip, teknik kapasitesi güçlü ve farklı toplumsal kesimleri temsil eden bir Ulusal DDR Komisyonu kurulması önerildi.

Bunun yanı sıra yalnızca devlet kurumlarının değil, muhalefetin, sivil toplumun ve gerektiğinde uluslararası teknik uzmanların da katkı sunabileceği bağımsız bir izleme ve doğrulama mekanizmasının oluşturulmasının sürecin güvenilirliğini artıracağı ifade edildi.

YENİDEN ENTEGRASYON EKONOMİK DESTEKLE SINIRLI DEĞİL

Çalıştayda yeniden entegrasyonun yalnızca ekonomik yardımlardan ibaret olmadığı vurgulandı.

Silah bırakan kişilerin psikososyal destekten mesleki eğitime, sağlık hizmetlerinden sosyal güvenlik haklarına kadar çok boyutlu bir destek mekanizmasına ihtiyaç duyacağı belirtildi.

Kadınlar, gençler ve engelli bireylerin farklı ihtiyaçlarının gözetilmesi gerektiği ifade edilirken, uluslararası örneklerde yeniden dışlanma ve damgalanmanın yeni şiddet döngülerine zemin hazırlayabildiğine dikkat çekildi.

GEÇİŞ DÖNEMİ ADALETİ, SÜRECİN TEMEL UNSURU

Katılımcılar, geçiş dönemi adaletinin yalnızca silahlı örgüt mensuplarını değil, kamu görevlileri dahil çatışmanın tüm taraflarını kapsaması gerektiğini belirtti.

Hakikatin ortaya çıkarılması, mağdurların onarılması ve gerektiğinde tazmin mekanizmalarının işletilmesinin hem geçmişle yüzleşme hem de benzer çatışmaların yeniden yaşanmaması açısından önemli olduğu ifade edildi.

REFORMLAR EŞ ZAMANLI YÜRÜTÜLMELİ

Uluslararası deneyimlerin, yanlış zamanlanan reformların en iyi tasarlanmış barış süreçlerini dahi başarısızlığa uğratabileceğini gösterdiği belirtilen toplantılarda, silahsızlanma, siyasi reformlar, güvenlik sektörü reformu ve geçiş dönemi adaletinin birbirini takip eden değil, eş zamanlı ilerleyen bir süreç olarak planlanması gerektiği vurgulandı.

SİVİL TOPLUM, SÜRECİN AKTİF PARÇASI OLMALI

Çalıştayda insan hakları örgütleri, kadın örgütleri, meslek kuruluşları ve yerel sivil toplumun yalnızca gözlemci değil, sürecin aktif bileşeni olması gerektiği ifade edildi.

İzleme, doğrulama, toplumsal iletişim ve yeniden entegrasyon çalışmalarında sivil toplumun kurumsal olarak sürece dahil edilmesinin hem şeffaflığı hem de toplumsal güveni güçlendireceği kaydedildi.

KALICI BARIŞ İÇİN KAPSAMLI ÇERÇEVE ÇAĞRISI

Toplantıların genel değerlendirmesinde, Türkiye’de yeniden canlanan çözüm tartışmalarının önemli bir dönemece girdiği belirtilirken, kapsamlı bir çerçeve yasanın kritik önem taşıdığı ifade edildi.

Ancak katılımcılar, taraflarla yeterli müzakere yürütülmeden ve toplumsal uzlaşma sağlanmadan hazırlanacak bir düzenlemenin beklenen güveni üretmek yerine süreci daha kırılgan hale getirebileceği uyarısında bulundu.

Sonuç bildirgesinde şu değerlendirme öne çıktı:

Türkiye’nin önündeki temel soru artık yalnızca “Silahlar nasıl bırakılacak?” değil. Asıl mesele, silahların bırakılmasını mümkün kılacak güvenin, hukukun ve demokratik kurumların nasıl inşa edileceği. Kalıcı barışın anahtarı da bu bütüncül yaklaşımda yatıyor.

HABER / Mehmet Rumet SOYLU

TÜİK verilere göre, Türkiye’nin en kalabalık ili, 15.754.053 kişi ile İstanbul olurken nüfusu en az olan il ise yaklaşık 82 bin kişi ile Bayburt olarak kaydedildi.

NÜFUSU EN FAZLA 10 İL

2025 yılı sonu itibarıyla Türkiye'nin en kalabalık 10 ili şu şekilde sıralandı:

İstanbul: 15.754.053
Ankara: 5.910.320
İzmir: 4.504.185
Bursa: 3.263.011
Antalya: 2.777.677
Konya: 2.330.024
Adana: 2.270.298
Şanlıurfa: 2.237.745
Gaziantep: 2.130.442
Kocaeli: 2.030.280

HERKES DOĞDUĞU KENTTE YAŞASAYDI, TABLO FARKLI OLURDU

Öte yandan, farklı bir araştırmada Türkiye'de yaşayan herkesin doğduğu şehirde ikamet ettiği varsayımıyla illerin nüfus sıralaması yeniden hesaplandı. Bu senaryoda İstanbul liderliğini kaybederken, Şanlıurfa ilk sırada, Diyarbakır ise dördüncü sırada yer alıyor. Araştırmaya göre nüfusu en fazla olacak 10 il şöyle:

Şanlıurfa: 3.147.000
Konya: 2.689.000
İstanbul: 2.609.000
Diyarbakır: 2.456.000
Ankara: 2.072.000
Samsun: 2.008.000
Sivas: 1.976.000
İzmir: 1.965.000
Erzurum: 1.947.000
Hatay: 1.872.000

Bu tablo, Türkiye'de özellikle büyükşehirlere yönelik yoğun iç göçün nüfus dağılımını ne denli değiştirdiğini ortaya koyuyor. Başta İstanbul olmak üzere Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya gibi büyük şehirler göçle hızla büyürken, birçok il doğduğu nüfusun önemli bir bölümünü farklı kentlere gönderiyor.

Hazro'nun atları şampiyonluğa koşuyorhttps://t.co/yIgQNykoYc pic.twitter.com/5OGXB4DpJB

— Güneydoğu Ekspres (@ekspreshaber_) July 13, 2026

Diyarbakır'daki birçok canlı için 'cennet' olan gölhttps://t.co/HHYKhrxTTz pic.twitter.com/kTBJOCm4op