HABER-Güneş OCAĞA-Ceren AKYIL
Diyarbakır Valiliği, Tarımsal Strateji ve Politika Geliştirme Merkezi, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası, Diyarbakır Ticaret Borsası, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu ve Diyarbakır AB Bilgi Merkezi işbirliğinde, “Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da Tarım Gıda ve Sanayi Odaklı Kalkınma Vizyonu Çalıştayı” başladı. Programa, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, eski Bakan ve TARPOL Başkanı Mehmet Mehdi Eker, Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Oruç Baba inan, Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Ahmet Gümen, Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Abdullah Erdem Cantimur, Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu, milletvekilleri, DTSO Başkanı Mehmet Kaya, Diyarbakır Ticaret Borsası Başkanı Engin Yeşil, akademisyenler, üreticiler, sanayiciler, kamu ve uluslararası kuruluşların temsilcileri katıldı.
MEHMET KAYA: KALICI BARIŞ İÇİN EKONOMİK KALKINMA ZORUNLUDUR"
DTSO Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Kaya, katılımcıları Türkçe ve Zazaca selamlayarak, “Barış sürecinin devam ettiği bir ortamda en önemli gücümüzden biri olan tarım ve tarımsal sanayinin bundan sonraki sürecini doğru oturtmak ve doğru bir şekilde kanalize etmek için 2 günlük bir çalıştay organize ediyoruz” dedi.
DİYARBAKIR'DA HOLLANDA ÖRNEĞİ
Tarımda geleneksel yöntemlerin dışına çıkılması gerektiğini vurgulayan Kaya, Diyarbakır’ın potansiyelini Hollanda örneği üzerinden anlattı. Kaya, şöyle devam etti:
“120 milyar euroya yakın ihracatı olan Hollanda’nın sulanabilir arazisi 9 milyon dönüm. Diyarbakır’ın ise 4 milyon 200 bin dönüm sulanabilir arazisi var. Kralkızı, Dicle ve Silvan barajlarının suladığı alan 3 milyon 750 bin dönüm. Bu rakamlar Diyarbakır’ın ciddi bir potansiyele sahip olduğunu gösteriyor. Ama doğru yapmamız lazım. Hollanda bunu tahıldan yeni nesil üretime geçişle bunu sağlamış. Biz de teknolojiyi ve yeni üretim sistemlerini getirerek bu başarıyı Diyarbakır merkezli ve bölgeyi de kapsayacak şekilde bir pozisyona koyabiliriz.”
Diyarbakır Valisi Murat Zorluoğlu ile birlikte üzerinde çalıştıkları “çılgın projeye” dikkat çeken Kaya,
“Kralkızı, Dicle ve Silvan barajlarının sulama alanlarında TPAO’nun geçmişte petrol aradığı ve kapattığı yaklaşık 3 bin noktada sıcak su bulunuyor. Bu bizim için önemli bir fırsat” diye konuştu.
Konuşmasının sonunda ekonomik kalkınmanın toplumsal barışla doğrudan ilişkili olduğunu vurgulayan Kaya, “Şekeri, unu, yağı var ama helvayı yapmak gerekir. Barışın kalıcı olması için ekonomik kalkınmayı ve sosyal yaşamı güçlendirmemiz gerekiyor” dedi.
ENGİN YEŞİL: SÖZLEŞMELİ TARIM MODELİ ZORUNLULUKTUR
ardından söz alan Diyarbakır Ticaret Borsası Başkanı Engin Yeşil de bölge tarımının geleceğine yön vermek amacıyla düzenlenen çalıştayın önemine dikkat çekerek, “Burada özellikle altını çizmek isterim ki; Türkiye’nin tarımda sürdürülebilirliği sağlaması, üretimde istikrarı yakalaması ve küresel rekabette güçlenmesi için sözleşmeli tarım modeline daha güçlü ve yaygın bir şekilde geçmesi artık bir tercih değil, zorunluluktur. Sözleşmeli üretim; üreticiyi koruyan, sanayiciye güven sağlayan ve piyasalarda öngörülebilirliği artıran en önemli araçlardan biridir. İklim değişikliği, su yönetimi ve dijitalleşme gibi başlıklarla birlikte ele alındığında, bu dönüşüm yalnızca tarımı değil, bölgesel kalkınmayı da doğrudan etkileyecektir. Temennimiz; burada ortaya konulacak görüşlerin somut adımlara dönüşmesi ve güçlü bir yol haritası oluşturmasıdır” dedi.
GALİP ENSARİOĞLU: YAŞANAN SIKINTILAR İLİMİZE BÜYÜK KAYIPLAR YAŞATTI
Diyarbakır, tarım ve hayvancılık açısından son derece önemli bir merkezd olduğunu vurgulayan AK Parti Diyarbakır Milletvekili Galip Ensarioğlu ise şunları dile getirdi: "Son yüzyılda, özellikle son 40–50 yıllık süreçte yaşanan olumsuzluklar nedeniyle Diyarbakır ciddi anlamda gerilemiştir. Oysa Osmanlı döneminde ve daha önceki yüzyıllarda Diyarbakır; Bursa, İstanbul ve İzmir gibi önemli bir sanayi ve üretim merkeziydi. Yaşanan sıkıntılı süreçler ilimizin büyük kayıplar yaşamasına neden olmuştur.
"BUGÜN YARALARIMIZI SARIYORUZ, DİYARBAKIR'I HAK ETTİĞİ KONUMA TAŞIYORUZ"
Bugün ise yaralarımızı sarma ve Diyarbakır’ı yeniden hak ettiği konuma taşıma zamanıdır. GAP kapsamındaki yatırımlar, hepimizin bildiği gibi onlarca yıldır devam eden projelerdir. Örneğin, Diyarbakır’da yapılan Kralkızı-Dicle Barajı uzun yıllar önce tamamlanmasına rağmen suyun toprakla buluşması gecikmiştir. Ana ve yan kanalların tamamlanamaması, bölgedeki güvenlik sorunlarıyla da yakından ilişkilidir. Yine Silvan Projesi, yaklaşık 15 yıl önce temelleri atılan ve Diyarbakır için hayati öneme sahip bir projedir. Sizin de ifade ettiğiniz gibi bu proje “Diyarbakır’ın çılgın projesi”dir. Ancak uzun süre tamamlanamamıştır. Sizin göreve gelmenizin ardından, sayın milletvekillerimizle birlikte yaptığımız ziyaretlerde bu gecikmeleri arz ettik. Deprem, tasarruf tedbirleri ve diğer zorluklara rağmen; gecikmiş yatırımların aslında en pahalı yatırımlar olduğunu ifade ettik. Çünkü bu projeler tamamlandığında, yapılan harcamaların çok kısa sürede geri dönüş sağlayacağı açıktır.
"DİYARBAKIR ORTADOĞU PAZARINI TAŞIYACAK KAPASİTEDE"
Ayrıca hemen yanı başımızda, üretim kapasitesi sınırlı olan ve yıllık yaklaşık 30 milyar dolarlık gıda ithalatı yapan büyük bir Ortadoğu pazarı bulunmaktadır. Bu pazarın önemli bir kısmının ihtiyacını Diyarbakır ve bölgemiz karşılayabilecek potansiyele sahiptir.Türkiye’nin yeni dönemde yakaladığı olumlu atmosferde, bu çalıştayın düzenleniyor olması da son derece anlamlıdır. İnşallah bu süreç, bölgemizin kalkınmasına büyük katkı sağlayacaktır."
MEHDİ EKER, ÇALIŞTAYIN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKTİ
Çalışatayın önemine dikkat çeken AK Parti'nin 27. Dönem Milletvekili ve eski Tarım Bakanı Mehdi Eker, "Bu çalıştayın amacı; yeni dönemde, “sınırsız Türkiye” vizyonu çerçevesinde, bu bölgenin üretim potansiyelini ortaya koymak, bu potansiyeli nasıl daha iyi değerlendirebileceğimizi tartışmak ve Türkiye’nin Orta Doğu ve dünya ile ticaretini nasıl geliştirebileceğini analiz etmektir. Aynı zamanda bunun için gerekli altyapı ve temel meseleleri, 2026’nın teknik imkanlarıyla değerlendirmektir" dedi.
"BUGÜN OCAKLARA ATEŞ DÜŞMEMESİ ÖNEMLİDİR"
Bugün ocaklara ateşin düşmemesinin önemli olduğunu dile getiren Eker, "Bereketli Hilal, 12.500 yıllık birikimiyle yalnızca tarıma değil; kültüre, gastronomiye ve medeniyete de büyük katkılar sunmuştur. Ancak geçen süreçte kayıplarımız da oldu. Acılar yaşadık, zor dönemlerden geçtik. Yüreklerimizin dağlandığı zamanlar oldu. Fakat bugün yeni bir barış ortamı var. Son yaklaşık 15–16 ayda şehit cenazesi yaşanmamış olması, gözyaşının dökülmemesi, ocaklara ateş düşmemesi çok büyük bir değerdir" ifadesinde bulundu.
"GEÇMİŞTE YAŞANANLAR TÜM HAYATI ETKİLEDİ"
Geçmişte yaşanan sıkıntıların tüm canlı hayatı etkilediğini belirten Eker, son olara şunaları söyledi:
"Geçmişte yaşanan sıkıntılar; insanımızı, hayvanlarımızı, tarımımızı, ormanlarımızı ve tüm canlı hayatı etkilemiştir. Şimdi ise önümüzde yeni bir fırsat dönemi vardır. Bu 40 yıllık süreci yaşamamış olsaydık bugün nerede olurduk sorusunu sorarak, elimizdeki potansiyeli en iyi şekilde değerlendirmemiz gerekiyor.
Bu çalıştayda; bitkisel üretim, hayvansal üretim, gıda sanayi ve kırsal kalkınma başlıklarında oturumlar yapılacak, ardından ortak bir rapor hazırlanarak ilgili kurumlara sunulacaktır. Bu yalnızca Diyarbakır’ı değil, tüm bölgeyi kapsayan geniş katılımlı bir çalışmadır."
CEVDET YILMAZ: SAHADAKİ TABLO ÜRETİMİN CANLANDIĞINI GÖSTERİYOR”
Son alarak konuşan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, çözüm süreci hedefleri doğrultusunda bölgede güçlenen güven ve istikrar ortamına işaret ederek, “Tarımdan sanayiye, yatırımdan istihdama kadar her alanda çok daha güçlü bir ilerlemenin kapısını aralamıştır. Bugün sahada gördüğümüz olumlu tablo, terörün gölgesinin çekildiği yerde üretimin canlandığını, şehirlerin nefes aldığını, umutların büyüdüğünü açık biçimde göstermektedir. Hayata geçirdiğimiz projeler, attığımız kararlı adımlar ve bölgemizin sahip olduğu büyük imkânlarla bu sürecin önümüzdeki dönemde çok daha ileri bir noktaya taşınacağına yürekten inanıyorum” dedi.
“GAP VE DAP BÖLGEMİZİN MİLLİ GELİRDEN ALDIĞI PAY 10,4’E YÜKSELDİ”
12. kalkınma palanına da değinen Yılmaz, konuşmasını şöyle sürdürdü:
"'Bölgesel gelişmişlik düzeylerinde yakınsama sağlanarak toplumsal refahın yaygınlaştırılması hususunu' temel bir amaç olarak belirlediklerini ifade ederek, “23 yıllık iktidarımız döneminde bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması hususunda yürüttüğümüz çalışmaların meyvesini verdiğini ve bölgeler arası farkların azaltılması yönünde önemli mesafeler kat ettiğimizi net bir şekilde görüyoruz. Keza, Türkiye’de bölgeler arasında en yüksek kişi başına gelirin en düşük kişi başına gelire oranı 2004 yılında 4,83’in iken, 2024 yılında 3,78’e gerilemiştir.
Yine 2002 yılında GAP ve DAP bölgemizin milli gelirden aldığı pay yüzde 9,1 seviyesinde iken bu oran 2024 yılında yüzde 10,4 seviyesine yükselmiştir. Her iki bölgemizin ihracat toplamı 2002 yılındaki 834 milyon dolar seviyesinden 2024 yılı itibarıyla 13,7 milyar dolara yükselmiş; aynı dönemde Türkiye ihracatı içindeki payı ise yüzde 2,3 seviyesinden yüzde 5,7’ye yükselmiştir” diye konuştu.
4 YENİ SANAYİ KORİDORUNU BELİRLEDİK”
Gıda ve tarım sektörünün sanayi sektörü ile birlikte entegrasyonun önemli olduğuna dikkat çeken Yılmaz, Türkiye’nin sanayi gelişimini planlı ve sürdürülebilir bir çerçeveye oturtmak amacıyla Sanayi Alanları Master Planı hazırladıklarını açıkladı. Yılmaz, “Bu kapsamda, Marmara’da yoğunlaşmış sanayi yatırımını tüm ülkeye yayacak olan “Mega Endüstriyel Park”ların kurulacağı 4 yeni sanayi koridoru belirledik. İlk aşamada Samsun–Mersin hattını, ilerleyen fazlarda ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini kapsayacak Mersin-Şırnak, Sivas-Iğdır ve Trabzon-Şırnak yeni sanayi hatlarını kademeli olarak devreye alacağız. Bu doğrultuda geliştirdiğimiz sanayi koridorları ve yeni üretim hatlarıyla Doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu üretim zincirlerinin güçlü bir parçası haline getiriyoruz. Ulaştırma altyapısında attığımız adımlar da bu dönüşümün en güçlü destekleyicisidir. Bu yatırımlar, çiftçimizin ürününü ve sanayicimizin emeğini zamanında ve güvenli şekilde ulaştırmasının en önemli güvencesidir. Bölünmüş yolların uzunluğunu katbekat artırarak üretim merkezlerini pazarlara daha hızlı ve güvenli şekilde bağlıyoruz” diye kaydetti.