ÖZEL HABER-Güneş OCAĞA
İŞKUR ile İl Emniyet Müdürlüğü işbirliğinde hayata geçirilen İşgücü Uyum Programı (İUP) kapsamında 166 kişinin 120 günlük geçici süreyle istihdam edilecek olması, Diyarbakır’daki gençlerin istihdam sorununu yeniden gündeme taşıdı.
EKSPRES’İN SORULARINI YANITLADI
Gazetemiz Güneydoğu Ekspres’e konuşan Sanayi Mektebi Koordinatörü Meryem Özdemir Ok, geçici ve düşük nitelikli işlerin kalıcı çözüm sunmadığını belirterek, gençler için nitelikli ve sürdürülebilir istihdam politikalarının geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Sanayi Mektebi Koordinatörü Meryem Özdemir Ok’a yönelttiğimiz sorular ve yanıtları şöyle:
Diyarbakır’da genç işsizliğinin mevcut durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Kentte gençlerin istihdama erişiminde temel sorunlar neler?
“İŞSİZLİK ORANI TEK BAŞINA YETERLİ BİR VERİ DEĞİL”
TÜİK’in 2025 yılı verilerine göre Türkiye genelinde işsizlik oranı yüzde 8,3. Bu oran erkeklerde yüzde 6,8, kadınlarda ise yüzde 11,3. 15-24 yaş grubundaki gençlerde işsizlik oranı yüzde 15,3’tür. Aynı dönemde Diyarbakır ve Şanlıurfa’yı kapsayan TRC2 Bölgesi’nde işsizlik oranı yüzde 8,8. Erkeklerde yüzde 8,2, kadınlarda yüzde 10,4 olan işsizlik oranı, 15-24 yaş grubundaki gençlerde ise yüzde 10,1.
Bu tabloya göre bölgemizde genç işsizliğinin Türkiye ortalamasının altında olduğu görülüyor. Ancak bu tek başına yeterli bir veri değil. Çünkü işsizlik oranı, işgücüne katılan kişiler içerisindeki işsizleri gösteriyor. İş aramayan veya çeşitli nedenlerle işgücü piyasasının dışında kalan kişiler bu oranın içerisinde yer almıyor. Diyarbakır açısından da esas sorunlardan biri kadınların ve gençlerin işgücüne katılımının düşük olmasıdır.
Türkiye genelinde 2025 yılında işgücüne katılım oranı yüzde 53,5. Erkeklerde bu oran yüzde 71,3 iken kadınlarda yüzde 36,2’dir. Yaptığımız araştırmalarda gençlerin ifade ettikleri en temel sorunlar; kentte istihdam yaratan iş alanlarının sınırlı olması, mevcut işlerin yaşamlarını sürdürebilecekleri bir ücret sunmaması, sürdürülebilir olmaması ve kariyer yapmalarına imkân vermemesi olarak öne çıktı.
Kentte işletmelerin genç ve kadın işgücünden beklediği beceriler ve çalışma koşulları ile gençlerin ve kadınların beklentileri arasında ciddi bir uyumsuzluk söz konusu. Kadınlar ve gençler ağırlıklı olarak geçici işlerde çalışabiliyor, bir kariyer hedefi koyamıyor ve çalıştıkları işe güvenerek kendi yaşamlarını kuramıyorlar.
İŞKUR ile İl Emniyet Müdürlüğü işbirliğinde, İşgücü Uyum Programı (İUP) kapsamında 166 kişinin istihdam edileceği duyuruldu. Programa başvuranların beklentilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?
“İUP KISA VADEDE GELİR SAĞLIYOR AMA KALICI İSTİHDAM YARATMIYOR”
Bu programda fiili çalışma süresi 120 gün. Yani geçici bir iş yaratılıyor. İşlerin niteliğine baktığımızda da temizlik gibi daha niteliksiz işlerde istihdam sağlanıyor. Kamuda bazı işlerin bu tür programlar aracılığıyla geçici istihdamla çözülmesi uzun yıllardır uygulanan bir politika. Elbette kısa vadeli de olsa istihdam yaratılması önemli. Ancak, eğitimini tamamlamış ve düzenli bir iş bulmak isteyen gençler için bu programlar uygun ve kalıcı istihdam alanları değil. Diyarbakır’da düz lise, meslek lisesi ve ön lisans mezunu olup özel sektörde daha çok geçici ve niteliksiz işlere ulaşabilen ciddi bir genç nüfus var. Bu genç nüfusun daha iyi işlere erişebilmesi için becerilerinin geliştirilmesi, daha sürdürülebilir ve nitelikli işler için desteklenmeleri çok önemli.
Aksi halde gençler inşaat, mevsimlik tarım işçiliği ve hizmet sektöründeki geçici işler gibi alanlarda hem Diyarbakır’da hem de başka illerde çalışmak zorunda kalıyorlar. Bu artık yapısal bir sorun haline gelmiş durumda.
İUP kapsamında sağlanan geçici istihdam olanakları Diyarbakır’daki işsizlik sorununa ne ölçüde çözüm sunuyor? Kalıcı ve güvenceli istihdam için ne yapılmalı?
“HER GENÇ VE KADININ İNSANA YAKIŞIR İŞLERE ERİŞİM HAKKI OLMALI”
Bu ve benzeri çalışmalar geçici işler sunuyor. Bir ailenin belli bir süre gelire ulaşmasını destekliyor. Ancak bunlar kalıcı bir çözüm üretmiyor. Bizim kadınların ve gençlerin daha nitelikli işlere erişimini sağlayacak politikalara ve çalışmalara ihtiyacımız var. Her kadının ve gencin insana yakışır işlere erişim hakkı olmalı. Genel olarak Türkiye’de genç nüfusun ve kadınların istihdama katılımıyla ilgili ciddi sorunlar var. Bunun ekonomik ve sosyal maliyetleri de bulunuyor.
Üretim ve hizmet alanlarında iklim değişikliği ve dijitalleşmenin etkilerinin giderek artacağı bir dönemdeyiz. Bu dönüşümü sağlayabilecek en önemli güç gençlerdir. Dolayısıyla genç nüfusu niteliksiz bir işgücü olarak tanımlamaktan çok, önemli bir potansiyel olarak görmek gerekiyor.
Diyarbakır’ın genel istihdam tablosu nasıl? Hangi sektörlerde iş imkânı bulunuyor, hangi alanlarda istihdam açığı veya işgücü fazlası yaşanıyor?
“TEKSTİL, MOBİLYA, METAL, GIDA VE MERMER ÖNE ÇIKIYOR”
Kentte üretim ve hizmet alanlarında bir çeşitlilik var. İmalat sektöründe farklı üretim alanları bulunuyor. Ağırlıklı olarak tekstil, mobilya, metal sanayi, gıda ve mermer gibi alanlar öne çıkıyor. Tekstil ve hazır giyim sektörü kadın istihdamında öne çıkıyor. Ancak sektörün yaşadığı sorunlar özellikle kadınların sürdürülebilir istihdamını olumsuz etkiliyor.
Hizmetler sektöründe de kentte istihdam yüksek. Ancak burada da kadınlar ve gençler açısından bazı iş alanlarında geçici ve niteliksiz işler öne çıkıyor. Tarım sektöründe ise aile işletmeciliği ve küçük üretimler hâkim. Tüm bu üretim ve hizmet alanları ülkenin genel ekonomik sorunlarından etkilenmiş durumda. Yeni işler sunulabilmesi için neredeyse tamamı KOBİ olan işletmelerin karşılaştıkları ekonomik zorlukların da çözülmesi gerekiyor.
Kentte genelde daha niteliksiz iş alanlarında talepler yoğunlaşıyor. Son yıllarda inşaat sektöründe, tekstil ve hazır giyim sektöründe, çağrı merkezi gibi hizmet alanlarında talepler yoğunlaştı. Ancak bu sektörlerde yaşanan sorunlar, sunulan işlerin düşük gelirli olması, bir kariyer hedefi sunmaması, çalışma süresi boyunca gelirin çok fazla değişmemesi, yaşam için gerekli ücretin altında olması ve sürdürülebilir olmaması önemli sorunlar olarak karşımıza çıkıyor.
Gençlerle yaptığımız görüşmelerde en çok duyduğumuz yorumlardan biri şu oldu:
“Ben 20 yıl babam gibi asgari ücret ile çalışmak istemiyorum. Çalışırken kendimi geliştirme imkânı bulamıyorum. Sürekli aynı ücretle, aynı işleri tüm çalışma hayatım boyunca yapmak istemiyorum. Kendimi geliştirmek için işten ayrılmak zorundayım. Ama eğitimlere katılmak da benim için ayrı bir maliyet. O yüzden geçici işler bakıyorum. Ailemin ekonomik durumu iyi değil. Eğitim aldığım alanlarda iş bulmakta zorlanıyorum. Firmalar deneyim olmadan almıyor.”
Gençlerin kentte iş bulabilmesi ve istihdamda kalıcı hale gelebilmesi için hangi politikalar hayata geçirilmeli?
“YEREL KURUMLAR GENÇLERİN VE KADINLARIN İSTİHDAMINI DAHA FAZLA GÜNDEMİNE ALMALI”
Bu sorun sadece Diyarbakır’ın sorunu değil. Türkiye genelinde gençlerin eğitimi, istihdamı ve gençlere yönelik sosyal politikalar konusunda ciddi sorunlar var. Bir taraftan nüfusumuzun giderek yaşlandığını ifade ediyoruz. Genç nüfusun ve kadınların istihdama katılmamasının ülkeye maliyetinin yüksek olduğunu söylüyoruz. Ama gençlerin ve kadınların ekonomiye daha etkin bir şekilde katılabileceği yeterli alanları yaratamıyoruz. Bizim bölgemiz açısından baktığımızda da kadınlar ve gençler uzun yıllar daha çok niteliksiz işgücü olarak tanımlandı ve kısa dönemli politikalar geliştirildi.
Dolayısıyla bölge ve kent olarak gençler ve kadınlar için yeni iş alanlarının geliştirilmesi ve daha nitelikli, sürdürülebilir işlere erişimlerinin sağlanması için çalışmak zorundayız.
Bunu sadece merkezi düzeydeki politikalara da bırakamayız. Bir yandan gençlerin ve kadınların istihdamı yerel kurumların gündeminde daha fazla yer almalı ve yerele özgü çalışmalar yapılmalı. Bir yandan da merkezi düzeydeki politikaları etkileyecek girişimlerde bulunmalıyız. Giderek gecikiyoruz ve ilimizin ve bölgemizin ekonomik kalkınmasında önemli bir gücü ve fırsatı kaybediyoruz. En önemlisi de işsizliği aşan toplumsal sorunlarla karşı karşıyayız.
