ÖZEL HABER-Güneş OCAĞA
Çocuk Endokrinoloji Uzmanı Doç. Dr. Avni Kaya, son yıllarda artan “bitkisel karışım”, “özel su”, “detoks” ve “alternatif yöntemlerle mucize tedavi” iddialarına karşı önemli uyarılarda bulundu. Kaya, özellikle Tip 1 diyabet ve çocuk hastalıklarında şarlatanlığın hayati riskler taşıdığına dikkat çekti.
EKSPRES’İN SORULARINI YANITLADI
Güneydoğu Ekspres Gazetesinin Doç. Dr. Avni Kaya’ya yönelttiği sorular ve yanıtları şöyle:
“ŞARLATANLAR UMUT SATIYOR”
– Nedir bu şarlatanlık?
Şarlatanlık kelime anlamıyla kandıran, dolandıran demektir. Tıptaki şarlatanlık ise hastalıkları tedavi ettiğini söyleyerek insanları aldatan kişilerdir. Genellikle bitkisel karışımlar, özel yağlar, özel sular, detokslar, diyetler ve meditasyon yöntemleriyle her türlü hastalığı iyileştirdiklerini iddia ederler. İnternet bugün boy kısalığından kansere, diyabetten kalp hastalıklarına kadar her şeyi “iyileştirdiğini” söyleyen ürünlerle doludur.
“MUCİZE YOK, ŞARLATANLIK VAR”
– Şarlatanların ortak özellikleri nelerdir?
Kanıtlamaya çalışmazlar, ikna etmeye çalışırlar. İnançlara hitap ederler. Bilimsel veriler yerine kişisel hikâyeler ve beyanlar sunarlar. Detayları gizler, mistik bir hava oluştururlar. Başarısızlık durumunda da bunu görmezden gelir, mutlaka bir mazeret üretirler.
“İNSANLARI FARKLI ARAYIŞLARA İTERLER”
– Şarlatanlık neden bu kadar yaygınlaştı?
Aslında tarih boyunca vardı. İnsanlar mucizevî tedavilere her zaman ilgi duymuştur. Günümüzde modern tıbbın özellikle kanser gibi bazı hastalıklarda kesin tedavi sunamaması, diyabet gibi kronik hastalıklarda ömür boyu ilaç kullanma gerekliliği insanları farklı arayışlara itiyor.
“BİR UMUTLA ŞARLATANLARA YÖNELİYORLAR”
– İnsanlar neden bu tür arayışlara giriyor?
Ekonomik, sosyal, kültürel ve psikolojik birçok nedeni var. Hastalık insanı zayıf, çaresiz ve umutsuz yapar. “Bir umut” diyerek insanlar şarlatanlara yöneliyor.
“HEPİMİZ MUCİZE ARAYIŞINDAYIZ”
– İnsanlar neden bu iddialara inanıyor?
Hepimiz mucize arayışındayız. Bir kerede tamamen iyileşme isteği çok güçlü. Boyu uzamayan bir genç internette gördüğü “mucize” yöntemi hemen denemek istiyor. Tip 1 diyabetli çocuğu olan bir anne, ömür boyu insülin yerine bir karışımla iyileşme fikrine kapılabiliyor. “Bir deneyeyim, belki fayda eder” düşüncesi çok yaygın.
UMUT VAAT EDİYORLAR
– Şarlatanlar insanları nasıl ikna ediyor?
Kelime oyunlarıyla umut vaat ederler. “Çok eski bir bilginin gizli formülü”, “herkes şifa buldu”, “normal doktorlar bunu bilmez”, “Allah’ın izniyle her hastalığı iyileştirir” gibi ifadeler kullanırlar. Ayrıca sonuç almak için mutlaka inanmak gerektiğini söylerler.
HER DERDE DEVA İDDİASI BİLİMSEL DEĞİLDİR
– Şarlatanları nasıl ayırt edebiliriz?
Eğer bir yöntem için:
“Her hastalığı iyileştirir” deniyorsa, “dünyaca ünlü ama kimsenin tanımadığı bir doktor buldu” deniyorsa, “normal doktorlar bunu bilmez” ifadesi kullanılıyorsa, resmi onayı yoksa, eczanelerde değil de özel merkezlerden satılıyorsa, nasıl çalıştığı açıklanamıyorsa mutlaka şüpheyle yaklaşılmalıdır. Her derde deva iddiası bilimsel değildir.
ASLA BİTKİ KI KARIŞIMLARINI KULLANMAYIN
– Bu tür yöntemleri kullanan hastalarınız oldu mu?
Evet. Ben hastalarıma, eğer denemek isterlerse ilaçlarını kesmeden tek bir bitkiyi denemelerini, ama asla bitki karışımları kullanmamalarını söylerim. Çünkü 10 bitkiden oluşan bir karışımda 9’u faydalı, 1’i zararlı olsa sonuç zarardır. Bu tür karışımlar nedeniyle karaciğer yetmezliği yaşayan, hatta hayatını kaybeden hastalar var.
“KOMAYA GİREN VAKALAR OLDU”
– Yaşadığınız örnekler oldu mu?
Erken ergenlik tedavisi için ilaç kullanmak istemeyip bitkisel karışım içen bir hastam adet görerek geldi. Tip 1 diyabet tanısı alıp ilaçlarını keserek “özel su” içen ve diyabetik komaya giren vakalar biliyoruz.
BOY UZATMA VAATLERİNDE BULUNUYORLAR
– Branşınızla ilgili en sık duyduğunuz şarlatanlık iddiaları neler?
20 yaşını geçmiş, kemikleri kapanmış gençlere internette 8–10 santim boy uzatma vaatleri görüyorum. Bunların hiçbirinin bilimsel karşılığı yok. Ayrıca Tip 1 diyabeti tamamen tedavi ettiğini iddia edenler var. Burada çok net söylüyorum: Tip 1 diyabetin tek tedavisi insülindir ve asla kesilmemelidir.
“MESİR MACUNU HERKESİ İLEŞTİRSEYDİ ÜLKEDE HASTA KALMAZDI”
– Alternatif ve tamamlayıcı tıp hiç mi kullanılmamalı?
Hayır, tamamen reddedilmemeli. Bazı yöntemler bazı hastalıklarda faydalı olabilir. Ancak bu, her hastalığı iyileştireceği anlamına gelmez. Bir yöntemin yüzyıllardır kullanılıyor olması, her derde deva olduğu anlamına gelmez. Mesir macunu her şeyi iyileştirseydi ülkede hasta kalmazdı.
“BİR KEREDE HER ŞEYİN DÜZELME MUCİZESİ YOK”
– Son olarak ne söylemek istersiniz?
Modern tıbbı temsil eden bir hekim olarak şunu söylüyorum: Bir kerede ya da bir haftada her şeyi düzelten mucizevi karışımlar yoktur. İnsanlar kulaktan dolma bilgilerle, özellikle internette gördükleri her şeye inanmasın. Sağlıklarını ve sevdiklerini umut tacirlerine teslim etmesinler.
