HABER-Ceren AKYIL
Diyarbakır’ın Kulp ilçesinde yüzlerce ailenin geçim kaynakları arasında yer alan ipek böcekçiliği, TBMM gündemine taşındı. DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya yönelttiği 10 maddelik soru önergesinde, ilçedeki üretimin mevcut durumu, üreticilere verilen destekler, dut bahçeleri, üretim tesisleri, istihdam ve sektörün geleceğine ilişkin kapsamlı bilgi istedi.
YAŞ KOZA ÜRETİMİ 118 TONA YÜKSELDİ
Eren, önergesinde Türkiye’nin yaş koza üretiminin son yıllarda önemli oranda arttığına dikkat çekerek, TÜİK verilerine göre 2024 yılında 85 ton olan yaş ipek kozası üretiminin 2025 yılında yüzde 38,4 artışla 118 tona yükseldiğini belirtti. Aynı dönemde ipek böcekçiliği yapan üretici sayısının da yüzde 4,9 artarak 1.711’e ulaştığını ifade etti.
“DİYARBAKIR ÜRETİMİN MERKEZİNDE”
Diyarbakır’ın Türkiye’deki yaş koza üretiminde önemli bir paya sahip olduğunu belirten Eren, Diyarbakır İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından kentin Türkiye yaş koza üretiminin yüzde 73’ünden fazlasını karşıladığının açıklandığını hatırlattı. Üretimin önemli merkezlerinden Kulp’un ise bu alanda yıllardır öne çıktığını belirten Eren, ilçedeki ipek böcekçiliğinin yalnızca tarımsal bir faaliyet olmadığını, üretici ailelerin gelirinin yanı sıra yerel istihdam ve katma değer açısından da değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
EREN’DEN BAKAN YUMAKLI’YA 10 SORU
DEM Parti Milletvekili Serhat Eren’in Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanıtlaması amacıyla verdiği önergede şunları sordu:
*2015-2025 yılları arasında Türkiye'de yıllar itibarıyla yaş koza üretim miktarı ve üretici sayısı kaçtır? Bu üretimin yıllar itibarıyla ne kadarı Diyarbakır'da ve Kulp ilçesinde gerçekleştirilmiştir?
*2025 ve 2026 yıllarında Kulp'ta İpekböcekçiliği Kayıt Sistemine kayıtlı üretici sayısı kaçtır? Üreticilerin kaçı kadın, kaçı 40 yaş altındadır? İlçede ipek böcekçiliğinden gelir elde eden hane sayısı kaçtır?
*Son 10 yılda Kulp'taki üreticilere yaş koza desteği kapsamında yıllar itibarıyla toplam ne kadar ödeme yapılmıştır? Aynı dönemde kilogram başına destek miktarının üretim maliyetleri ve enflasyon karşısındaki değişimine ilişkin Bakanlığınızca bir çalışma yapılmış mıdır?
*Kulp'ta ipek böcekçiliğinde kullanılan dut bahçelerinin toplam alanı ne kadardır? Son beş yılda ilçede üreticilere kaç dut fidanı dağıtılmış, kaç dekar yeni dut bahçesi oluşturulmuş ve bu amaçla ne kadar destek sağlanmıştır?
*Kulp'ta son beş yılda ipek böceği besleme evlerinin kurulması veya mevcut üretim alanlarının iyileştirilmesi amacıyla kaç üretici desteklenmiş ve toplam ne kadar kaynak kullanılmıştır? 2026 yılı ve sonrası için yeni üretim alanlarının oluşturulmasına yönelik bir program bulunmakta mıdır?
*Kulp Ağaçlı Mahallesi'nde bulunan entegre ipek üretim tesisinin yıllık yaş koza işleme ve ham ipek üretim kapasitesi nedir? Tesis 2023, 2024 ve 2025 yıllarında kapasitesinin yüzde kaçıyla çalışmıştır? Bu yıllarda tesiste kaç kişi istihdam edilmiştir?
*Kulp'ta üretilen yaş kozanın ne kadarı ilçede işlenerek ham ipek veya ipek ipliğine, ne kadarı dokuma ve nihai ürüne dönüştürülmektedir? Kulp dışında işlenmek üzere satılan veya gönderilen yaş koza miktarı nedir?
*Türkiye'nin 2021-2025 yılları arasında ham ipek, ipek ipliği ve ipekten mamul ürünlerde yıllar itibarıyla ithalat ve ihracat miktarı ile parasal değeri nedir? Türkiye'deki yaş koza ve ham ipek üretiminin ithalatı azaltma potansiyeline ilişkin Bakanlığınızca bir çalışma yapılmış mıdır?
*Türkiye yaş koza üretiminin yüzde 70'inden fazlasını karşılayan Diyarbakır ve özellikle Kulp ilçesindeki üretim altyapısının geliştirilmesi amacıyla son 10 yılda Bakanlığınız tarafından gerçekleştirilen proje ve yatırımlar nelerdir? Bu projelere yıllar itibarıyla ne kadar kaynak ayrılmıştır?
*Yaş koza üretiminin artırılması, üretici gelirinin güçlendirilmesi, genç ve kadın üreticilerin üretime katılımının artırılması ve kozanın daha yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülmesi amacıyla Kulp için üretim, işleme, markalaşma ve pazarlama aşamalarını birlikte kapsayan yeni bir destek veya yatırım programı hazırlanmakta mıdır?”
