ÖZEL HABER-Veli BALTACİ
Bu önemli duraklardan biri de Sarı Saltuk Baba Türbesidir.
MİMARİ ÖZELLİĞİ TÜRBENİN TARİHİ ÖNEMİNİ ORTAYA KOYUYOR
Sarı Saltuk Baba Türbesi, Diyarbakır’ın Urfa Kapı yakınında, Turistik Cadde ile Melik Ahmet Paşa Caddesi’nin kesiştiği yerde ve hemen yanında da tarihi Saltuk Camii bulunur. Diyarbakır’ın merkezinde olmasına rağmen çoğu ziyaretçi için hâlâ gizemini koruyan manevi bir duraktır. Yapı, tamamen kesme taşla inşa edilmiş ve sekizgen planlı bir kümbet formundadır. Dışarıdan bakıldığında siyah-beyaz taş sıralarıyla çerçevelenen kapı ve pencereler ile dikkat çeker. İç mekân ise kubbe ile örtülüdür. Bu mimari özellikler, türbenin tarihi önemini ortaya koyar.
‘Sarı Saltuk’ adı, tarih boyunca pek çok farklı coğrafyada anılmış bir veli ve derviş figürüdür. 13. yüzyılda yaşamış olduğu düşünülen Sarı Saltuk’un İslam’ın yayılması, gazalar ve tasavvufi faaliyetlerle anıldığına dair halk rivayetleri vardır. Ancak mezarının tam olarak nerede olduğu konusu tarihçiler arasında tartışmalıdır.
Diyarbakır’daki türbe ile ilişkilendirilen hikâye biraz farklıdır. Bazı kaynaklar buradaki mezarın, Gülşenî tarikatına mensup Şeyh Sâdık Ali Efendi (diğer adıyla Sarı Sâdık) için yapıldığı görüşünü öne çıkarır. Bu kişiler 16. yüzyılda yaşamış ve Diyarbakır’da Gülşenî tarikatının etkili simaları olarak kabul edilmiştir.
Yani buradaki ‘Sarı Saltuk’ adıyla anılan şahsın, efsanelerle harmanlanmış bir manevi önder mi yoksa 16. yüzyılda yaşamış yerel bir şeyh mi olduğu konusunda kesin bir kanıt yoktur. Bu durum türbeyi daha da ilginç kılar.
ZİYARETÇİLER MANEVİ BİR DURAK OLARAK GÖRÜYOR
Diyarbakır halkı arasında, türbenin bir gazinin başı kesilerek şehit olduğu savaş sahasında yattığına dair inançlar yaygındır. Rivayetlerde Sarı Saltuk, Diyarbakır’ın fethi sırasında yiğitçe savaşmış ve burada medfûn olmuştur. Bu inanç, türbeyi sadece fiziksel bir mezar olmaktan çıkarır, manevi bir bağ, duaların edildiği bir uğrak yeri hâline getirir. Ziyaretçiler türbeyi, tarihi anlamın ötesinde bir ‘manevi durak’ olarak da kabul ederler. Sarı Saltuk Türbesi’nin kesin yapım tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte, tarihi yazıtlara ve mimari özelliklerine dayanarak geç dönem tarihi yapılardan biri olduğu kabul edilir.
Ayrıca türbe, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından ‘Sarı Saltuk Türbe ve Tekkesi’ olarak tescillenmiş ve kültürel miras olarak kayıt altına alınmıştır. Bu da onun tarihî önemini gösterir. Türbe, Diyarbakır merkezinde yer aldığından şehrin diğer tarihî noktalarıyla birlikte kolayca ziyaret edilebilir. Maneviyatı ve sırlarla dolu geçmişi nedeniyle çoğu ziyaretçi sessiz bir saygı içinde bu kutsal alanı dolaşmayı tercih eder. Yanındaki Saltuk Camii ve haziredeki diğer kabirler, bölgeyi bir tarihî ve manevi kompleks hâline getirir.
