ÖZEL HABER/Güneş OCAĞA-Mehmet Rumet SOYLU
Uzman Klinik Psikolog Özlem Odabaşı, yapay zekanın ruh sağlığı alanındaki artan kullanımına ilişkin Gazetemiz Güneydoğu Ekspres’e önemli değerlendirmelerde bulundu. Odabaşı, yapay zekanın psikolog gibi görülmesinin doğru olmadığını vurgulayarak, psikoterapinin yalnızca konuşmaktan ibaret olmadığını ifade etti.
ODABAŞ’IN SORULARIMIZA VERDİĞİ YANITLAR
İşte Uzman Klinik Psikolog Özlem Odabaşı’nın sorularımıza verdiği yanıtlar:
Yapay zekayı psikolog olarak görmek doğru mu?
Birçok kişi terapiyi sadece konuşmak olarak biliyor ama böyle değil. Konuşmak psikoterapinin bir aracıdır. Psikoterapide gerçekleşen konuşmalar günlük hayattakilerden, arkadaşlarla edilenlerden ve yapay zekayla edilen konuşmalardan çok daha farklı, belirli bir çerçevede çeşitli yöntemlerle, farklı terapi ekolleriyle ilerler. Örneğin bilişsel terapi ekolü etkisi kanıtlanmış en sık kullanılan terapi ekollerinden biridir. Danışan duygularını, düşüncelerini, davranışlarını anlatır. Psikolog danışanı dinler, bağlantılar kurar, bazen ödevler verir, düşünce ve duygu kalıplarını danışana fark ettirmeye çalışır. Bir amaca ve hedefe göre ilerlerken eğitimli ve sistematik bir şekilde ilerler. Çocuklar ise yetişkinler gibi konuşamaz duygu ve düşüncelerini oyun terapisi, kum terapisi ile bize aktarır. Emdr(göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme) konuşma çok sınırlıdır. Şema terapide boş sandalye, yeniden senaryolaştırma, imgelemeler vardır, sanat terapisi- psikodrama gibi yaklaşımlarda da konuşma ya çok azdır ya da hiç yoktur. Psikoterapide psikolog ve danışan arasında kurulan terapötik ilişki terapi için çok önemlidir. Güven, empati, beden dilini görmek psikoterapinin bir parçasıdır. Bunlar olunca biz terapi sürecini yürütebiliyor ve fayda görebiliyoruz.
“FAYDA DEĞİL, ZARAR GÖREBİLİRSİNİZ”
Bu durum aşırı onaylanma ve sağlıksız bağlanma riski oluşturabilir mi?
Evet, hatta bu bilimsel çalışmalarda da yer almıştı. ChatGBT gibi uygulamalar aslında kullanıcıları memnun etme üzerine kurulmuş. Bu sağlıksız bir düşünce deyip bunun üzerine gitmek yerine bunu yumuşatıyor. Nedeni sorgulamıyor. Söylediğinizi fark etmeden de olsa çarpıtıyor musunuz bunu sorgulamadan söylediğinizi onaylar kabul eder ve sizin yazdığınıza göre cevaplar verir. Bir süre sonra bunu düzenli şekilde kullanan biride kendini sorgulamayı bırakıp, söylediğini onaylayıp yaşamına onu uyumlar. Sonuç olarak fayda değil zararda görebilir. Oysa gerçek hayattaki psikologlar sorgular, altta yatan nedeni görmeye çalışır, duygu düşünce ve yaşam olaylarınızın bütününe bakıp bağlantılar kurar, bir duyguyu bastırdığınız için mi öyle konuşuyorsunuz yoksa gerçek hissiniz o mu bunu anlamaya çalışır, sınırları vardır ve onaylama yerine bazen sizin kör noktalarınızı göstererek sizi rahatsızda eder. Tabii ki bu rahatsızlığın sebebi de geçici iyilik hali yerine kalıcı iyilik haline geçebilmenizdir.
Yapay zekanın sürekli ulaşabilir olması, kızmadan yorulmadan yargılamadan konuşabilmek bir süre sonra kişinin gerçek hayattaki ilişkileri tatmin etmemeye başlayabilir. Özellikle sık ve uzun süre kullanımlarda, yalnızlık hissi yaşayanlar, bağlanma problemleri yaşayanlar, ergen veya genç yetişkinler, duygularını regüle etmekte zorluk çekenler, sosyal anksiyete yaşayanlar, depresyonda olanlar ve ses modunu da açan kişiler için bağlanma riski daha yüksektir.
AİLE İÇİNDE BİRÇOK PROBLEMİ YAŞATABİLİR
Ruh sağlığına ilişkin verilerin en hassas kişisel bilgiler arasında yer alması gerekmiyor mu? Bu durum danışan güvenliğini tehlikeye atar mı?
Evet, ruh sağlığına ilişkin veriler uluslararası standartlara göre en hassas korumaya sahiptir. KVKK ile de bunu korumayı sürdürüyoruz. Düzenli denetimlerden geçiyoruz. İhlalinde çok ağır cezaları var. Meslek etiği olarak da lisans eğitimini almış bir psikoloğun kişisel bilgi ve verileri en hassas şekilde kullanması gerekir. Ancak yapay zekada bunlar geçerli değil. Yakın süreçte bile birçok sızıntı ile ilgili haberler duyduk. Bu uygulamaları kullananlar güvenli sanıyor ancak veriler depolanıp sızdırılabiliyor ve hatta satılabiliyor. İlerleyen süreçlerde bu bilgiler devlet kurumlarında, iş yerlerinde, aile içinde birçok problemi yaşatabilir.
“KONTROLLÜ VE SINIRLI KULLANIN” ÖNERİSİ
Bilinçli kullanılması için nasıl tavsiyelerde bulunmak istersiniz?
Öncelikle gerçek bir psikolog ve gerçek bir terapi görüşmesi olamayacağının bilincinde olmak lazım. Eğer bu farkındalıkla belirli çerçevede sınırlı ve azbir şekilde desteklenme amacı ile örneğin basit nefes egzersizlerini sormak, hatırlatıcı olarak kullanmak, zaten gerçek hayatta terapi sürecinde olmak sağlıksız durumlardan sizi korur. Hassas, kişisel ve özel bilgilerin oradan paylaşılmamasını, travmaları orada konuşmamayı, kontrollü ve sınırlı kullanımı öneririm.
