HABER/Güneş OCAĞA
İnsan Hakları Derneği (İHD) Diyarbakır Şubesi, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde 2026 yılının ilk altı ayında yaşanan insan hakları ihlallerine ilişkin raporunu açıkladı. Rapora göre, yılın ilk altı ayında bölgede en az bin 804 insan hakları ihlali tespit edildi.
İHD Diyarbakır Şube Eş Başkanı Ercan Yılmaz, raporun şubelere yapılan başvurular, sahada gerçekleştirilen izleme ve gözlem çalışmaları ile basına ve açık kaynaklara yansıyan bilgiler doğrultusunda hazırlandığını belirtti. Yılmaz, tespit edilen sayıların yalnızca kayıt altına alınabilen vakaları kapsadığını ve gerçek ihlal sayısının daha yüksek olabileceğini ifade etti.
59 KİŞİ KUŞKULU BİÇİMDE YAŞAMINI YİTİRDİ
Yılmaz, elde edilen verilere göre, yılın ilk altı ayında 38 kadın, 11 erkek ve 10 çocuk olmak üzere en az 59 kişi kuşkulu biçimde yaşamını yitirdiğini söyledi. Yılmaz, “Hapishanelerde meydana gelen ölümler, sınır bölgelerinde mayın ve sahipsiz patlayıcılar nedeniyle yaşanan olaylar, kadın cinayetleri, iş cinayetleri ve kuşkulu ölümler yaşam hakkına yönelik başlıca ihlal alanları arasında yer aldı” dedi.
Yılmaz, raporda özellikle kadın, çocuk ve gençlerin kuşkulu biçimde yaşamlarını yitirdiği vakaların dikkat çekici olduğu belirtilerek, bu ölümlerin tüm yönleriyle soruşturulması ve etkili soruşturmalar yürütülmesi çağrısında bulundu. Yılmaz, “Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri devam ediyor. Aile içi şiddet sonucu en az 17 kadının, toplumsal alandaki saldırılar sonucunda ise en az 9 kadın yaşamını yitirdi” diye konuştu.
GÖZALTI VE TUTUKLAMALARDA ARTIŞ
Raporda en belirgin artışlardan birinin kişi özgürlüğü ve güvenliği ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına yönelik ihlallerde yaşandığını belirterek, “2025 yılının tamamında bölge kentlerinde en az 588 kişi gözaltına alındı. 81 kişi tutuklandı. 2026 yılının yalnızca ilk altı ayında ise gözaltı sayısı 652’ye, tutuklama sayısı ise 123’e ulaştı. Yaptığımız çalışma sonucu elde ettiğimiz veriler neticesinde, gözaltı merkezleri, gözaltı dışındaki alanlar, toplumsal gösteriler ve hapishanelerde işkence ve kötü muameleler yaşandı” şeklinde konuştu.
İHD’DEN “ÇERÇEVE YASA” DEĞERLENDİRMESİ
5 Ağustos 2026 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan ve kamuoyunda “çerçeve yasa” olarak ifade edilen düzenlemeyi, silahsızlanma ve demokratik siyasetin güçlenmesi ile Kürt meselesinin şiddet dışı ve demokratik yollarla çözümü açısından önemli bir ilk adım olarak değerlendiren Yılmaz, şunları ifade etti:
“Ancak sürecin başarıya ulaşmasının, evrensel insan hakları standartlarını esas alan kapsamlı bir demokratikleşme programı hayata geçirilmeli. Kürt meselesinden kaynaklanan yargılama ve mahkûmiyetler mümkün olan en kısa sürede ortadan kaldırılmalı. Yasanın hukuk dünyasında sonuç üretebilmesi için şart koşulan MGK kararının bir an önce alınması gerekir. Demokratik siyasete katılımın önündeki engeller kaldırılmalı ve siyasal alanın herkes bakımından özgür hale getirilmeli.
SİVİL TOPLUMUN SÜRECE KATILIMI ÇAĞRISI
Sürecin toplumun geniş kesimleri tarafından sahiplenilebilmesi için TBMM bünyesinde yürütülecek çalışmalara sivil toplumun dahil edilmesi önelidir. Özellikle “çerçeve yasa” ile oluşturulan komisyonlara sivil toplum örgütleri, insan hakları örgütleri, barolar, kadın örgütleri, meslek örgütleri ve çatışma çözümü konusunda deneyim sahibi kişilerin katılımının sağlanması gerekir. Sürecin katılımcı biçimde yürütülmesi ve kamuoyunun düzenli olarak bilgilendirilmesinin toplumsal güvenin oluşmasına katkı sunacak.”
“KAYYIM UYGULAMALARINA SON VERİLMELİ”
Kayyım uygulamalarının devam etmesinin Kürt meselesinin demokratik çözümü yönünde yürütülen süreçle bağdaşmadığını dile getiren Yılmaz, “Seçmen iradesinin hukuka aykırıdır. Kararlarla ortadan kaldırılmasının demokratik siyasete duyulan güveni zedeliyor. Halkın seçme ve seçilme hakkına saygı gösterilmesi, kayyım uygulamalarına son verilmesi ve yerel demokrasi üzerindeki siyasi vesayetin kaldırılması gerekir” dedi.
“EN AZ BİN 804 İHLAL DEMOKRATİKLEŞMENİN ACİLİYETİNİ GÖSTERİYOR”
Yılmaz, 2026 yılının ilk altı ayında en az bin 804 insan hakları ihlalinin yaşandığını belirterek, demokratikleşme yönünde atılması gereken adımların aciliyetini bir kez daha ortaya koyduğunu belirtti.
