ÖZEL HABER/Güneş OCAĞA-Ceren AKYIL
Diyarbakır’da sigara kullanımının giderek yaygınlaşması, özellikle ortaokul ve lise çağındaki öğrenciler arasında endişe verici boyutlara ulaştı. Gazetemiz Güneydoğu Ekspres’e konuşan Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Abdullah Atlı ile Gazi Yaşargil Eğitim Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr.Yavuz Alp Yalçın, erken yaşta başlayan sigara kullanımının bağımlılık riskini ciddi şekilde artırdığına dikkat çekerek, ailelere önemli uyarılarda bulundu.
ABDULLAH ATLI: GENÇ NÜFUSTA SİGARA KULLANIMI ÇOK YÜKSEK
Diyarbakır’da genç nüfusta sigara kullanımının yüksek olduğuna dikkat çeken Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Abdullah Atlı, “Türkiye’de sigara içme yaklaşık yüzde 30 civarındadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ise maalesef bu oranlar arasında en yüksek sırada yer alıyor. Yani her 3 kişiden biri sigara kullanıyor. Ve bu bölgede özellikle Diyarbakır ve Gaziantep’te genç nüfusta yüksek kullanım oranlarına sahibiz. Özellikle erkeklerde yüzde 65’e varan oranlar söz konusu. Kadınlar da ise her geçen gün kullanım oranı artmaktadır. Kadınlarda yüzde 35’e varan oranlar belirtilmektedir. Kadın ve çocuk risk açısından önem taşımaktadır. Bağımlılıkta bir maddeye ne kadar erken yaşta başlanırsa bağımlı olma seviyesi de o kadar artar. Bu anlamda sigara üreticilerin de en önemli noktası çocuklardır. Daha önce çocuklar için ilkokul çevresindeki bakkal, market ve büfe gibi yerlerde tekli sigara satılmaktaydı. Ancak son yasalarla bunun önüne geçildi. Çoğu yerde tekli sigara satışı yapılmamaktadır” dedi.
“SİGARA İÇMEK GENLERDE HASARA NEDEN OLUYOR”
Sigara içmenin genlerde hasara yol açtığını vurgulayan Dr. Atlı, “Bir kişinin sigara içmesi demek genlerinde hasar oluşması demek. Sonraki nesillerde de içme oranı yükselmekte ve sigara içme riski artmaktadır. Bu anlamda sigara yakmadan önce mutlaka çocukların ve torunların vebalini de üzerlerine aldığını bilmelerini isteriz” şeklinde konuştu.
ÖĞRETMENLERE SESLENDİ: MUTLAKA VELİ İLE GÖRÜŞÜN
Eğitim sisteminde çocukların korunması için ciddi önlemler alındığını hatırlatan Dr. Atlı, şunları ifade etti:
“Örneğin bakkallarda tekli sigara satışının ve okula belirli mesafede alkol satışının yasaklanması ve bununla beraber çocuk yaş grubunun başına bela olan uçucu maddelerin satışın yasaklanması çocuklar için bağımlılık açısından sayılabilecek önemli önlemlerdir. Buradan öğretmenlerimize sesleniyorum. Bazı öğrencilerin hareketlerinde değişiklik varsa, devamsızlığında artış varsa, okul çevresinde uygunsuz hareketler sergiliyorsa, okulda bazen uyuşukluk aşırı canlılık hareketleri sergiliyorsa bazen gözlerde kızarıklık olabiliyorsa öğrencinin herhangi bir maddeye başlama ihtimali açısından mutlaka velisi ile görüşüp uzmanlara yönlendirmesini tavsiye ederiz” diye kaydetti.
“ÇOCUKLAR GÜVENİLİR SOKAKLARDAN KOPTU, ODASINA KAPANDI”
Aslında biz velilere düşen görevi sürekli konuşuyoruz. Biz zaman içerisinde bir sosyal dönüşüm yaşadık. Daha önce genellikle 6-8 çocuklu ailelerde çocuk yapılırdı. O büyük çocuklar, küçük çocuklara arkadaşlık eder. Sokaklarda onları korur. Onlar ağabeylik ve aynı zamanda bazen babalık, bazen annelik yapardı. Bu şekilde çocuklar sağlıklı, güvenilir sokaklarda yaşıtlarıyla beraber güvenli bir şekilde büyürlerdi. Ancak günümüzde maalesef o ortamlar gittikçe azaldı. Anne babaların sokaklara güveni azaldı ve çocuk sayısı 1 veya 2'ye düştü. Her geçen zamanda çocuk yapma oranları düşmekte. Nüfusta bir azalma Türkiye'de de gözükmekte. Bunun getirdiği önemli bir sonuç eve kapanma, bina kültürü. Bu eve kapanma ve bina kültüründe çocuklarımıza birer oda verdik. Ve çocukların sadece sokaklarla değil bizlerle olan bağını da kopardık. Çocuk okuldan eve geliyor, çantasını bırakıyor, odasına geçiyor. Odasında kimseyle iletişim kurmazken bizim bilmediğimiz online çevrelerde binlerce insanla iletişim kuruyor. Ve maalesef olumsuz iletişim ve arkadaşlıkların da önü açılmış oluyor. Bu anlamda en önemli sıkıntılardan biri uyuşturucu maddelerdir. Sigara başta olmak üzere her türlü uyuşturucu maddeye de bir zemin hazırlanmış oluyor. Tabii ki en önemli bağımlılıklardan biri ekran. Online oyun bağımlılıkları ve internet bağımlılığıdır. Bu bağımlılık aynı zamanda başka sigara ve benzer başka uyuşturucu maddelerin bağımlılıkların önünü açmakta ve onları ulaşımı kolaylaştırmaktadır.
“ANNE VE BABA OLARAK ÇOCUKLARLA MUTLAKA ARKADAŞ OLALIM”
Bu anlamda çocuklarımıza mutlaka anne ve baba, bazen de arkadaş olalım. İletişim yollarını hep açık tutalım. Çocuklarımızın da hata yapma olasılıkları olduğunu bilelim. Böyle bir durumda aşırı eleştirel ve dışlayıcı davranmayalım. Ama ısrarlı yapılan davranışlarda da bazen ödül ceza devreye koyup cezalandırmaları yapabiliriz.”
“KADINLAR VE ÇOCUKLAR ÖNEMLİ BİR RİSK OLUŞTURUYOR”
Kadın ve çocukların önemli bir risk oluşturduğunu belirten Dr. Atlı, “Dicle üniversitesinde özellikle erkek hastalar için yataklı servisimiz bulunmaktadır. Bu yataklı serviste bazı uyuşturucu maddelerin piskoz yapıcı yani şizofreni yapıcı etkileri bulunmaktadır. Ve bu durum son zamanlarda şizofreni hasta sayısında artış mevcuttur. Bizde bu tür hastalara öncelik vermekteyiz. Psikiyatri uzmanı olarak özellikle şunu vurguluyorum: Toplumda anneler, kadınlar ve çocuklar önemli bir risk grubunu oluşturmaktadır. Bir maddeye ulaşmak ne kadar kolaysa ve ailede içen biri varsa kişilerin madde kullanımı o kadar artmaktadır. Sigara çok basit bir bağımlılık olarak görülmektedir. Sigara içenler ciddi bir zararla karşı karşıyadır. Her türlü kanserin ve Kalp hastalıkların önü açılmaktadır. Aynı zamanda sigara içenlerin intihar ve depresyona eğilimi yüksek olduğu bilinmektedir. Sigara aynı zamanda uyuşturucu maddeler arasında bir geçiş noktasıdır. Bizim daha ağır uyuşturucu madde kullanan hastalarımızı sorguladığımızda yüzde 99’unun aynı zamanda sigara içtiği ve sigara ile bağımlılık sürecine başladığı tespit etmiş bulunmaktayız. Bu anlamda sigaranın daha tehlikeli maddelere geçişi için tehlikeli bir yol olduğunu unutmamak lazım” diye kaydetti.
“EN ÖNEMLİ TEDAVİ HİÇ BAŞLAMAMAK”
Bağımlılıkta en önemli tedavinin başlamamak olduğunu vurgulayan Dr. Atlı, son olarak şunları söyledi:
“Bağımlılık başladıktan sonra bitirmek zordur. Ve bitirmek kadar temiz kalma süresini uzatmak da ayrı bir zorluk taşımaktadır. Ancak korucu halk sağlığı sisteminde bunlara hiç başlamamak en önemli tedavi basamağıdır. Ancak başladıktan sonra şunu unutmamakta fayda var: bu bağımlılık çözümsüz bir rahatsızlık değildir. Mutlaka bağımlı olan hastaları psikiyatri profesyonelleriyle buluşturmak lazım. Ve tedavi için ne kadar erken başvurulursa başarı oranının da bu seviyede arttığını vurgulamak isterim.
YAVUZ ALP YALÇIN: SİGARA KULLANIMINDA ARKADAŞ ÇEVRESİ ÖNEMLİ
Gençlerin sigaranın ileride yol açabileceği hastalıklar ve komplikasyonlar konusunda yeterince bilinçli olmadığını belirten Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Yavuz Alp Yalçın, “Bunun yanı sıra arkadaş çevresi de önemli bir etkendir. Arkadaş ortamında sigara içilmesi, gençlerin sigaraya başlama eğilimini artırmakta, hatta çoğu zaman ikram yoluyla bu alışkanlık teşvik edilmektedir. Özellikle erkek gençler arasında sigara içmek, büyümüşlük ve olgunluk göstergesi gibi algılanıyor” dedi.
“FİRMALAR, GENÇLERE BİLİNÇALTI MESAJ YOLLUYORLAR”
Sigara kullanımının yaygınlaşmasında, doğrudan olmasa da sigara üreten büyük firmaların etkisinin de göz ardı edilmeyeceğini dile getiren Dr. Yalçın, “Reklam yasakları nedeniyle, gençlere yönelik bilinçaltı mesajlar farklı yollarla verilebilmektedir. Eğlence mekanlarında, televizyon programlarında, sinema, YouTube ve dijital platformlardaki dizilerde sigara içen karakterlerin sıkça yer alması, bu durumu dolaylı olarak özendirmektedir. Ayrıca kafe ve benzeri ortamlarda kullanılan renkler, amblemler ve çağrışımlar da sigarayı hatırlatan unsurlar içeriyor. Çünkü sigara firmaları gençleri uzun vadeli müşteriler olarak görüyor” diye konuştu.
“ERKEN YAŞTA SİGARA KULLANMANIN ZARARLARI BÜYÜK”
Sigaranın erken yaşta kullanım zararlarının oldukça büyük olduğuna dikkat çeken Dr. Yalçın, “Burada önemli olan toplam tüketim miktarıdır. Örneğin, 40 yıl boyunca günde yarım paket sigara içmek ile 20 yıl boyunca günde bir paket içmek benzer etki yaratmakta. Aynı şekilde, uzun yıllar düşük miktarda sigara içmek ile daha kısa sürede yüksek miktarda tüketmek de benzer riskler taşır. Genç yaşta başlayan bireyler, ilerleyen yaşlara geldiklerinde çok daha yüksek toplam doza ulaşmış olur. Bu da hastalık riskini ciddi şekilde artırır” diye kaydetti.
“SİGARA KANSER NEDENİ”
Türkiye’de yaygın olarak görülen KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) ve akciğer kanserinin, sigaraya bağlı en önemli sağlık sorunları arasında yer aldığını vurgulayan Dr. Yalçın, “Sigara kullanılmadığında bu hastalıklardan yaklaşık %90 oranında korunmak mümkündür. Bunun yanı sıra sigara; astımı tetikleyebilir, gırtlak (larinks), mesane, mide ve yemek borusu kanserlerine yol açabilir” dedi.
“GENÇLERDE KALP KRİZİ VE ANİ ÖLÜM RİSKİNİ ARTIRIYOR”
Gençlerde sigara kullanımı, kalp krizi ve ani ölüm riskini de artırdığına dikkat çeken Dr. Yalçın, şunları ifade etti:
“Genetik yatkınlık bulunsa bile sigara bu riskleri tetikleyen önemli bir faktördür. Uzun vadede kalp ve damar hastalıklarına yol açarak damar tıkanıklığına neden olabilir ve bireylerin bypass ameliyatı geçirmesine kadar ilerleyebilir. En önemlisi de maalesef gençlerde kalp krizi ölüm riskini artırıyor.”
“ANNE VE BABALARIN DOĞRU ÖRNEK OLMASI GEREKİR”
Ailelere düşen sorumlulukların büyük olduğunu hatırlatan Dr. Yalçın, son olarak şunları söyledi:
“Sigara içen ebeveynlerin çocuklarına ‘içme’ demesi çoğu zaman etkili olmaz. Çocuklar, ebeveynlerini model alır. Bu nedenle ailelerin sigara kullanmaması ya da bırakması önemlidir. Çocuklara sadece nasihat etmek yerine, doğru örnek olmak gerekir. Sigaranın zararları çocuklara açık bir şekilde anlatılmalı; gerekirse bir uzmandan destek alınmalıdır. Ancak unutulmamalıdır ki yalnızca farkındalık oluşturmak yeterli değildir. Alışkanlıklar, bağımlılık ve sosyal çevre gibi faktörler de sigara kullanımında önemli rol oynamaktadır.
