ÖZEL HABER/Güneş OCAĞA-Mehmet Rumet SOYLU
Diyarbakır Havalimanı'nda ana pistin bakım ve onarım çalışmaları nedeniyle yaşanan uçuş aksamaları ve başka illere yapılan yönlendirmeler, alternatif piste kurulan ILS sistemiyle yeni bir boyut kazandı. Dicle Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksekokulu Müdürü ve Uçak Bakım ve Onarım Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Vedat Veli Çay, yeni sistemin özellikle sis ve düşük görüş şartlarında uçuş emniyetini artıracağını belirterek, Diyarbakır'ın hava ulaşımına sağlayacağı katkıları Gazetemiz Güneydoğu Ekspres’e anlattı.
Prof. Dr. Vedat Veli Çay'a yönelttiğimiz sorular ve yanıtları şöyle:
ILS nedir? Neden bu kadar önemlidir?
ILS, İngilizce Instrument Landing System ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Aletli İniş Sistemi olarak adlandırılır. En basit ifadeyle ILS, özellikle sis, yoğun yağmur, kar ve görüş mesafesinin azaldığı hava koşullarında uçakların piste güvenli ve doğru açıyla yaklaşmasına yardımcı olan elektronik bir rehberlik sistemidir.
Şöyle düşünelim: Bir otomobil sürücüsünün yoğun siste yol çizgilerini görmekte zorlandığını varsayalım. ILS, pilotlara adeta elektronik bir yol çizgisi ve iniş rehberi sunar. Uçağın pistin sağında mı solunda mı olduğunu ve olması gereken iniş hattına göre daha yukarıda mı yoksa daha aşağıda mı bulunduğunu gösterir.
Diyarbakır Havalimanı'nda yaşanan sorun neydi?
Diyarbakır Havalimanı'nda ana pistte gerçekleştirilen bakım ve onarım çalışmaları nedeniyle ana piste paralel olan alternatif pist devreye alınmıştı. Ancak alternatif pistin başlangıçta kendisine ait bağımsız bir ILS sistemi bulunmuyordu.
Bu süreçte ana pistin mevcut ILS sisteminden belirli operasyonel prosedürler çerçevesinde Side Step adı verilen uygulamayla yararlanılıyordu. Ancak bu uygulama, alternatif pistin kendi bağımsız ILS sistemine sahip olmasıyla aynı şey değildir.
Özellikle sis, düşük bulut tabanı ve görüş mesafesinin azaldığı durumlarda, kullanılan yaklaşma prosedürünün meteorolojik şartlara uygunluğu büyük önem taşır.
Uçağın emniyetli şekilde iniş yapabilmesi için gerekli görüş şartları sağlanamıyorsa pilotun başka bir havalimanına yönelmesi gerekebilir. Bu durum yalnızca Diyarbakır'a özgü değildir. Havacılıkta emniyet her türlü ticari ve operasyonel beklentinin üzerindedir.
Dolayısıyla burada yaşanan durumun temelinde uçuş emniyeti ve mevcut teknik imkânlar çerçevesinde operasyon yapma zorunluluğu bulunmaktadır.
Yeni ILS sisteminin kurulması Diyarbakır'a ne kazandıracak?
Bakanlık tarafından 30 Ekim'de alternatif piste ILS sisteminin kurulumunun tamamlandığı, 2 Kasım'da da uçuş kontrollerine başlanacağı açıklandı. Bu gelişmenin önemi nedir?
Bu gelişmeyi Diyarbakır'ın hava ulaşımı açısından önemli bir teknik iyileştirme olarak değerlendiriyorum. Yeni sistemin en önemli katkısı, alternatif pistin de kendisine ait bir hassas yaklaşma sistemine kavuşmasıdır. Bu durum özellikle görüş mesafesinin düştüğü hava koşullarında uçuşların planlanmasına ve operasyonel esnekliğe katkı sağlayacaktır.
Ancak şunu da açıkça ifade etmek gerekir: ILS kurulması, artık hiçbir uçuşun başka havalimanına yönlendirilmeyeceği anlamına gelmez. Hava şartları, pistin durumu, rüzgar, uçak tipi ve operasyonel sınırlamalar her zaman dikkate alınır.
CAT I, CAT II ve CAT III ne anlama geliyor?
Bu konu havacılıkta oldukça önemlidir. Vatandaşlarımızın anlayabileceği şekilde ifade etmek gerekirse CAT kategorileri, bir havalimanının hangi ölçüde düşük görüş şartlarında hassas yaklaşma ve iniş operasyonu gerçekleştirebileceğini gösteren kategorilerdir. CAT ayrıca kurulan bir sistem değil. ILS kurulurken CAT I, CAT II ve CAT kategorisinde kurulabilir.
Bunlar bütünleşiktir. Diyarbakır’daki ILS CAT I kategorisinde kurulmuş. Görüş mesafesine göre kurulur. Genelde 550 metre görüş mesafesinde kuruldu. Diyarbakır’da da bu görüş mesafesi doğrultusunda kuruldu.
CAT III oldukça gelişmiş ve maliyetli bir altyapı gerektirir. Bu nedenle bir havalimanının ihtiyaçlarına göre CAT I, CAT II veya CAT III kategorilerinden uygun olanı tercih edilebilir.
Burada asıl önemli olan, havalimanının bulunduğu bölgenin meteorolojik koşulları ve uçuş ihtiyaçları dikkate alınarak doğru teknik yatırımın yapılmasıdır.
Diyarbakır açısından da değerlendirmemizi bu çerçevede yapmak gerekir. Alternatif piste ILS kurulmuş olması önemli bir gelişmedir. Ancak sistemin hangi CAT kategorisinde sertifikalandırıldığı ve hangi operasyonel minimumlarla kullanılabileceği, uçuş kontrolleri ve yetkili kurumların onay süreçleri sonucunda netleşecektir.
ILS sistemi kurulduktan sonra uçakların başka illere yönlendirilmesi sona erecek mi?
Yeni sistemin devreye alınmasıyla birlikte, özellikle düşük görüş şartlarında uçakların alternatif piste hassas yaklaşma yapabilme imkanının artması beklenmektedir. Bu da uçuşların devamlılığı açısından önemli bir avantaj sağlayacaktır. Ancak havacılıkta hiçbir teknik sistem, bütün meteorolojik koşullarda iniş garantisi vermez. Örneğin çok yoğun sis, şiddetli yan rüzgar, pistteki olumsuz koşullar veya uçağın operasyonel limitleri nedeniyle iniş gerçekleştirilemeyebilir. Ayrıca ILS sisteminin sağladığı imkânlar, ilgili pist için onaylanan yaklaşma kategorisiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle yeni sistemin hizmete girmesiyle birlikte başka havalimanlarına yönlendirmelerin tamamen ortadan kalkacağını söylemek doğru olmaz.
Fakat uygun meteorolojik ve operasyonel şartlarda yönlendirmelerin azaltılmasına ve uçuş sürekliliğinin artırılmasına katkı sunması beklenir.
Bu gelişmenin Diyarbakır ve bölge açısından önemi nedir?
Hava ulaşımı günümüzde yalnızca bir ulaşım faaliyeti değildir. Aynı zamanda ekonomik gelişmenin, ticaretin, turizmin, sağlık hizmetlerinin, eğitimin ve bölgesel kalkınmanın önemli unsurlarından biridir.
Diyarbakır, sadece kendi nüfusuna değil, çevresindeki birçok ile de hizmet veren önemli bir merkez konumundadır. Bu nedenle havalimanındaki teknik altyapının güçlendirilmesi, doğrudan bölgesel ulaşım kapasitesiyle ilişkilidir.
Bir uçuşun hava koşulları nedeniyle başka bir ile yönlendirilmesi yalnızca yolcuları etkilemez. Yolcuların bağlantılı uçuşları, iş görüşmeleri, sağlık randevuları, eğitim faaliyetleri ve ticari planları da bundan etkilenebilir.
Özellikle iş dünyası, sağlık turizmi, üniversiteler ve bölgesel ticaret açısından güvenilir ve sürdürülebilir hava ulaşımı büyük önem taşımaktadır.
Bu bakımdan alternatif pistin kendisine ait ILS sistemine kavuşması, Diyarbakır'ın havacılık altyapısının güçlendirilmesi yönünde olumlu bir adımdır.
Ayrıca Diyarbakır'ın yalnızca bölgesel bir hava ulaşım merkezi olarak değil, aynı zamanda havacılık eğitimi, bilimsel araştırma ve nitelikli insan kaynağı yetiştirme alanlarında da öne çıkan bir şehir olması gerektiğine inanıyoruz.
