ÖZEL HABER/Güneş OCAĞA-Mehmet Rumet SOYLU
Amedspor'un Süper Lig'e yükselmesi, sportif başarının ötesinde Kürt kimliğinin temsili, toplumsal hafızanın aktarımı ve genç kuşakların politikleşmesi tartışmalarını da beraberinde getirdi. Gazetemiz Güneydoğu Ekspres'e değerlendirmelerde bulunan SAMER Genel Koordinatörü Yüksel Genç, Amedspor'un yalnızca bir futbol kulübü olarak değerlendirilemeyeceğini belirterek, kulübün ırkçılığa ve kadın düşmanlığına karşı mücadelede, toplumsal sorunların gündeme taşınmasında ve barış ile demokratik entegrasyon sürecinde önemli bir rol üstlenebileceğini ifade etti.
AMEDSPOR TARAFTARININ YÜKLEDİĞİ ANLAMLA KİMLİK KAZANDI
SAMER Genel Koordinatörü Yüksel Genç’e yönelttiğimiz sorular ve yanıtları şöyle:
Amedspor’un Süper Lig’e yükselmesiyle birlikte özellikle Kürt kimliğinin temsili açısından daha fazla gündeme geldiğini görüyoruz. Gençlerin politize olması, Kürtlerin Amedspor üzerinden kimliğini ifade etmesi ve tribünlerde Kürtçe sloganların öne çıkmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Aslında Amedspor bugünün tartışması değil. Amedspor adını aldığı andan itibaren bir tartışmanın konusu oldu. Çünkü Amedspor kendisini herhangi bir kent takımı ya da sıradan bir lig takımı olarak tarif etmedi. “Amed” adını seçtiği andan itibaren, futbol ve spor sahasında bir kimliğin temsil alanı olmaya aday bir yapı olarak ortaya çıktı.
Ancak Amedspor’a yönelik ilginin ve kulübün taşıdığı anlamın doğrudan Amedspor tarafından üretildiğini düşünmek yanılgı olur. Amedspor, “Amed” ismiyle bir spor kulübü olarak gündelik sosyal hayatın parçası haline geldi ve bir temsil alanı oluşturdu. Fakat bu alanı asıl anlamlı kılan, toplumun Amedspor’a yüklediği anlamdır.
Burada alışılmış ilişkinin tersine işleyen bir durum var. Genellikle bir futbol takımı kurulur, oynadığı futbola ve taraftarlarına bağlı olarak zaman içinde bir içerik kazanır. Amedspor’da ise taraftarın kulübü şekillendirdiği bir süreçten söz ediyoruz. Eğer Amedspor’u yönetenler bu gerçeği unutursa, kulübün alametifarikası da ortadan kalkar.
Bu nedenle Amedspor’u yalnızca bir futbol kulübü olarak değerlendirmek eksik olur. Ancak Amedspor’u sadece politik veya ideolojik bir temsil alanı olarak görmek de aynı ölçüde hatalıdır. Amedspor bir futbol kulübüdür; fakat aynı zamanda taraftarlarının ona yüklediği anlamla kimlik kazanmış özel bir toplumsal sembol ve temsil alanıdır.
“Futbol sadece futbol değildir” sözünün en belirgin örneklerinden biriyle karşı karşıyayız. Amedspor, futbol kulübü olmanın ötesinde, bir kimliğin kendisini ifade ettiği, tanıttığı ve kabul görme alanlarını çoğalttığı bir yapı haline gelmiştir. Aynı zamanda uzun süre hak mücadelesi vermiş bir topluluğun kendisini yeni kuşaklara aktarma biçimlerinden biridir.
Dolayısıyla Amedspor’u değerlendirirken iki hatadan kaçınmak gerekir: Onu salt bir futbol takımına indirgemek ya da tamamen politik bir alan olarak görmek. Amedspor’un varlığında bu iki gerçeklik iç içe geçmiştir ve birbirini beslemektedir. Amedspor yalnızca siyasal bir temsil alanına dönüştürülürse anlamını, yalnızca futbol kulübü olarak görülürse de kimliğini ve varlık nedenini kaybetme riski taşır.
AMEDSPOR BİR KİMLİĞİN SPOR SAHASINDAKİ TEMSİLİ
Amedspor’un bir futbol kulübü mü, yoksa ulusal bir temsil alanı mı olduğu yönünde farklı tartışmalar yürütülüyor. Sizce bu tartışmalar nasıl ele alınmalı?
Amedspor, nihayetinde bir ülkenin futbol kulübüdür. Fenerbahçe, Altay, Gençlerbirliği veya Başakşehir nasıl bu ülkenin futbol kulüpleriyse Amedspor da aynı anlamda bir futbol kulübüdür. Ancak diğer kulüplerden farklı olarak, bu ülkenin yaklaşık yüz yıldır çözemediği bir problemin ve kimlik meselesinin spor sahasındaki temsil alanı haline gelmiştir.
Kimse Fenerbahçe’ye Türk ulusal takımı muamelesi yapmaz. Çünkü böyle bir beklenti yoktur. Her kulübün tarihsel koşulları, taraftarlarının yüklediği anlam ve varoluş hedefi farklıdır. Amedspor da biçimsel olarak bir futbol kulübüdür; ancak taraftarlarının ona yüklediği anlam, onu diğer kulüplerden farklı bir noktaya taşımıştır.
Özellikle egemen siyaset ve ana akım siyaset, Amedspor’un sıradan bir futbol takımına dönüşmesini ve ulusal temsil alanından uzaklaşmasını istiyor. Bu çağrı zaman zaman kulübün taşıdığı kimliğin kriminalize edilmesiyle birlikte yürütülüyor. Oysa Amedspor’u ne yalnızca sıradan bir şehir takımı olarak görmek ne de resmi anlamda bir “ulusal kulüp” olarak değerlendirmek doğru olur.
Amedspor’un anlamı taraftarlarıyla kurduğu ilişkiden doğuyor. Taraftarlarının ve destekçilerinin ona yüklediği anlam da uzun süredir yoksun bırakıldıklarını veya mücadelesini verdiklerini düşündükleri kimlikleriyle ilişkili. Bu nedenle Amedspor, Kürtler açısından spor sahasında kimliğin inşa edildiği ve temsil edildiği alanlardan biri olarak görülüyor.
TRİBÜNLER GENÇ KUŞAKLAR İÇİN POLİTİK BİR GEÇİŞ HATTI
Amedspor’un genç kuşaklar açısından bir politikleşme alanı olduğunu söylüyorsunuz. Ancak sporun toplumsal enerjiyi kontrol eden ve depolitize eden bir alana dönüşme riski de var mı?
Amedspor, özellikle son 10-15 yılda kimlik ve politik temsil alanlarının ciddi biçimde daraldığı bir ortamda, yeni bir kimlik inşa alanına dönüştü. Kürt gençleri açısından olduğu kadar giderek kadınlar, emekçiler, diasporadaki Kürtler ve mülteciler açısından da bir temsil ve duygusal ortaklık alanı haline geldi.
Amedspor, yıllardır hak mücadelesini daha çok siyasal araçlarla yürüten bir topluluğun spor, sanat, sosyal aktiviteler ve kurumsal yapılar aracılığıyla kendisini ifade edebilmesinin de örneğini oluşturuyor. Yani mücadele araçlarının farklılaşabileceğini ve çoğalabileceğini gösteriyor.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var. Egemen sistemler sporu, toplumsal enerjinin ve gençlik dinamizminin kontrol edilmesi için de kullanabiliyor. Spor, toplumsal itirazı düzen içi bir alana çekerek onu depolitize etmenin, sönümlendirmenin ve yönetilebilir hale getirmenin aracı olabilir.
Dünyada bunun örnekleri var. Latin Amerika’da toplumsal ve devrimci dinamizmin futbola aktarılarak kontrol edilmeye, sönümlendirilmeye ve zaman zaman farklı ihtiyaçlara göre yönlendirilmeye çalışıldığını gördük. Amedspor’a alan açmak isteyen bazı çevrelerin de benzer bir sonuçtan faydalanmayı arzu etmesi mümkündür.
Bunun karşısında farklı bir örnek olarak Athletic Bilbao’dan söz edilebilir. Amedspor ilk kurulduğu dönemde de bu örnek çokça tartışılmıştı. Ancak bugünkü Amedspor bana göre ne tam anlamıyla Athletic Bilbao’dur ne de Latin Amerika’daki örneklere benzemektedir. Daha çok bu iki model arasında sıkışmış bir yerde duruyor. Popüler eğilimlerle birlikte Latin Amerika’daki modele doğru evrilmek ya da evriltilmek isteniyor.
Buna rağmen Amedspor, politik alanların son derece daraltıldığı Türkiye koşullarında gençlerin politik bir kimlik edinmesinde önemli bir işlev görüyor. Örneğin bugünkü genç kuşakların büyük bölümü ana dilini bilmiyor. Ana dili araştırmacısı olarak bunu açıkça söyleyebilirim; kuşaklar arasında dramatik bir kopuş var.
Ana dilini bilmeyen bir çocuk, hayatında ilk defa Amedspor tribünlerinde Kürtçe bir slogan atıyor. Bu durum onda bir aidiyet ve mutluluk duygusu yaratıyor. O çocuk, farklı bir kimliğe ait olduğunu, farklı bir kimliğin temsil edildiğini ve bu kimliğe mensup insanlarla bir araya gelebildiğini hissediyor.
Kürtçe sloganlar, “Jin, Jiyan, Azadî” gibi ifadeler, gençler açısından kimliğin ilk politik deneyimlenme aşamasında önemli bir işlev görüyor. Bu açıdan tribünler, yeni kuşaklar için politik bir geçiş hattı haline geliyor.
Elbette bir risk de var. Amedspor’un giderek popüler kültür içerisindeki rekabet ilişkilerine daha fazla çekilmesi, diğer kulüplerle benzeşen bir yarış mantığına indirgenmesi mümkün. Bu durumda gençlerin ilk kez tanıştığı kimlik politikleşmesi hızla lümpenleşebilir, sıradanlaşabilir ve anlamsızlaşabilir. Ancak şu aşamada bunun henüz gerçekleştiğini düşünmüyorum.
Amedspor hala taraftarlarının nezaretinde güçlü bir temsil alanı ve politik kimlik mücadelesinin kuşaklar arası aktarım kanallarından biri olmayı sürdürüyor. Kulübü farklı biçimlerde anlamlandırmak isteyen, onu daha düzen içi bir çerçeveye çekmeye çalışan eğilimler var. Fakat bugün halaAmedspor’uAmedspor yapan temel güç taraftardır.
AMEDSPOR IRKÇILIĞA VE KADIN DÜŞMANLIĞINA KARŞI MÜCADELEDE ROL ÜSTLENEBİLİR
Kentte ve bölgede madde bağımlılığı, uyuşturucu, çeteleşme, fuhuş ve yoksulluk gibi ciddi sorunlar yaşanıyor. Amedspor’un bu sorunlara karşı toplumsal bir sorumluluk üstlenmesi gerekir mi?
Amedspor’un Türkiye futbolu ve futbol tarihi içerisinde kendisini farklılaştırabileceği iki temel çizgi var. Bunlardan ilki ırkçılık ve faşizm karşıtlığıdır. İkincisi ise kadın özgürlüğü meselesidir.
Amedspor taraftarlarının sloganları, tezahüratları ve maç öncesi oluşturulan atmosfer, ırkçılığa karşı bir duruş ve kadın özgürlüğüne yönelik bir çağrı niteliği taşıyor. Bunlar oldukça güçlü sosyal ve politik mesajlardır. Aynı zamanda Türkiye’yi dönüştürme potansiyeline sahip mesajlardır.
Amedspor, uyuşturucuya karşı gençlerin yıkıcı değil yaratıcı enerjilerini ortaya koyabilecekleri alanlara yönelmeleri için çağrı ve teşvik alanı da olabilir. Yoksulluğa ve açlığa karşı toplumsal bilinç oluşturabilir. Bir maçta yoksulluğa karşı atılacak bir slogan, gösterilecek sembolik bir tepki veya toplumsal duyarlılık oluşturacak bir eylem son derece kıymetli olur.
Çünkü bir futbol takımının ulaşabildiği toplumsal çevre, herhangi bir siyasi partinin ulaşabileceği çevreden çok daha geniş olabilir. Bir siyasi parti çoğunlukla kendi taraftarlarına veya kendi siyasetini paylaşan insanlara konuşur. Oysa bir futbol takımı, farklı dünya görüşlerine sahip binlerce insanla ilişki kurar.
İnsanların kulüple kurduğu gönül bağı, farklı siyasal yelpazelerden insanların aynı alanda buluşmasını sağlar. Bu nedenle Amedspor’un vereceği toplumsal mesajlar çok daha geniş bir etki yaratabilir.
Yoksulluğa karşı adil paylaşım, erkek şiddetine karşı kadınların özgürleşmesi, kadın-erkek eşitliği, ırkçı ve ayrımcı yönelimlere karşı kardeşlik ve eşitlik gibi mesajlar toplumun düşünsel dönüşümüne katkı sunar. İnsanların kendi aralarındaki buluşma dinamiklerini güçlendirir.
Bu anlamda Amedspor’a düşen rol, herhangi bir siyasi partiye düşen rolden çok daha geniş olabilir. Amedspor’un ve benzer biçimde toplumsal dönüşüm arayışı taşıyan kulüplerin bunu görmesi gerekir.
BARIŞ VE DEMOKRATİK ENTEGRASYON SÜRECİNDE AMEDSPOR'A ÖNEMLİ ROL
İçinde bulunduğumuz barış süreci ve demokratik entegrasyon tartışmaları açısından Amedspor nasıl bir rol oynayabilir?
Amedspor’un barış süreci açısından da önemli bir sorumluluğu var. Amedspor ne yaparsa yapsın, hak mücadelesi yürütmüş bir kimliğin temsil alanı haline gelmiştir. Türkiye’de sıradan bir futbol kulübü olarak görülmek istense bile, taraftarlarının ve toplumun refleksleri kimlikle ilişkili olmaya devam edecektir. Amedspor bu bağlamdan geri çekilmek yerine, Türkiye’de Kürtlerin, Türklerin ve diğer kimliklerin kardeş ve eşit biçimde bir arada yaşayabileceğini gösteren bir futbol ve spor anlayışı geliştirebilir. Bugün demokratik entegrasyon olarak adlandırılan yeni bir çözüm yolu tartışılıyor. Barış süreci; kimliklerin tanındığı, eşitlendiği, ortaklaştırıldığı ve birbirine saygı duyduğu yeni bir Türkiye fikrine dayanıyor. Böylesine kutuplaştırılmış bir toplumsal ve siyasal zeminde, buluşturucu ve ortaklaştırıcı bir futbol dili geliştirmek Amedspor’a olağanüstü bir rol yükler.
Amedspor’un İstanbul, İzmir, Ankara veya Trabzon gibi kentlerde Kürtçe sloganlarla görünür olması, Kürt kimliğini uzun yıllar kriminalize eden gündelik algıyı dönüştürebilir. Kürtler söz konusu olduğunda “terörist geliyor” biçiminde korku üreten anlayışla insanların yüzleşmesini sağlayabilir. İnsanların hayatında Kürtlüğün de Türklük gibi bir kimlik olduğunu anlayabilmesi için bu kimliği duyması ve görmesi gerekir. “Jin, Jiyan, Azadî” gibi bir Kürtçe ifadenin yüz binlerce, hatta milyonlarca insanın takip ettiği kamusal bir alanda duyulması; hem Kürt kimliği hem de kadın özgürlüğü açısından önemli bir ortaklaşma zemini yaratır.
Amedspor’un kırmızı-yeşil renkleri de aynı şekilde ele alınabilir. Bu renklerin, yan yana geldikleri başka renklerle birlikte görülmesi bir bölücülük göstergesi değil; tarihsel bir kimliğin ve temsilin ifadesi olarak değerlendirilebilir. Tıpkı kırmızı-beyaz renklerin saygıyı hak etmesi gibi, Amedspor’un renkleri de saygıyı hak eder.
Türkiye toplumu ve genel olarak Ortadoğu toplumları, soyut anlatımlardan çok gördükleri üzerinden öğreniyor. Soyut söylemler çoğu zaman ezberlenmiş düşmanlıkları besliyor. Ancak insanların karşısına farklı kimliklerin yan yana ve eşit biçimde durduğu somut örnekler çıktığında, bu ezberleri kırmak mümkün hale geliyor.
Bu nedenle Amedspor, isterse entegrasyon, barış, ortak yaşam ve kimliklerin birbirine saygı duyduğu bir toplum fikri açısından çok önemli bir rol oynayabilir. Bunun için hem kulübün yönetiminin hem de taraftarın taşıdığı tarihsel ve toplumsal sorumluluğun farkında olması gerekiyor.
