ÖZEL HABER-Mehmet TÜRK
Kürt dili, edebiyatı ve tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla bir devrin uyanışına öncülük eden duayen yazar Mehmet Emin Bozarslan, 90 yaşında vefat etti.
Mehmet Emin Bozarslan için birçok yerde taziye kurulurken, yeğeni Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Felat Bozarslan ve ağabeyi Mahmut Bozarslan ile ailesi de Diyarbakır’daki Odabaşı-Bal Camisinde taziye kurdu.
Mehmet Emin Bozarslan’ı tanıyan arkadaşları, Güneydoğu Ekspres Gazetesi’ne verdikleri özel demeçte, onu anlattılar. Gazeteci ve yazar Faik Bulut ile Ümit Fırat, nerede ve nasıl tanıştıklarını detaylarıyla anlattı.
DDKO DÖNEMİNDE ANKARA’DA KÜRSÜDE SOHBET
Ortadoğu siyasetinin uzman isimlerinden Kürt yazar Faik Bulut da, Mehmet Emin Bozarslan ile nasıl tanıştığını anlatarak, “1969-70’li yıllarda sanırım darbe döneminde DDKO döneminde Ankara’da tanıştık. Kulp müftüsü olduğu dönemde, arkadaşlar ‘Şerefname çevirmeni’ olarak tanıştırdılar. DDKO merkezinde kürsülerde oturuluyordu o dönem. Kürsülerde oturduk, sohbet edip çay içtik. Mısır’ın Kahire kentindeki kitabı nasıl bulduğunu sorduk, Kahire müzesindeydi, nasıl bulduğunu o kitaba nasıl ulaştığını anlattı. Suriye, Irak, Mısır’daki iletişim kurduğu kurumlarla ve kişilerle nasıl görüştüğünü detaylarıyla anlattı.
DOĞU SORUNU, MEM U ZİN, ŞEREFNAME
Sonradan Doğu Sorunu diye bir kitap yazmıştı üzerinde çok durmamıştım. O kitapla ilgili, ‘Kürdistan’ dememişti ama diyecek hali de yok, Doğu Sorunu diye yazmıştı. O gün yazdığı bugün de geçerliliği olan aşiretlerin birbiriyle olan yapısını anlatmıştı. DDKO Başkanı Fikret Şahin, rahmetli Yümnü Budak yada Zeki Kaya anlatmıştı sanırım. Mem u Zin’i tercüme ettiğini anlatmışlardı. Şerefname de çok etki yaratmıştı Kürt diasporasında. Çünkü Farsça ve Arapça yazılmıştı. Müftü olduğu için kek Mehmet Emin, Arapçayı iyi biliyordu. Bugün fotoğrafını gördüm, toprağı bol olsun. O zaman daha derli topluydu tabi oğlu Hamit’e de benzemiyordu. Çok mütevazı biriydi. Konuşmasıyla, davranışıyla beyefendi kişiliğe sahipti.
AŞİRET YAPISINI ANLATAN İYİ KAYNAK
Doğu sorunu kitabı üzerinde zaman, zaman konuştuğum arkadaşlar; İsmail Beşikçi’nin Doğu Anadolu Düzeni adlı kitabının da aynı konuyu kapsadığını anlatmışlardı. Ama dediler ki Mehmet Emin Bozarslan’ın kitabı aşiretleri en iyi anlatan sağlam bilgilere sahip olduğunu söylemişlerdi.
AHMEDÊ XANİ KİTABINDA ‘KUR’ DETAYI
Ahmedê Xani kitabında Mehmet Emin Bozarslan, Kura çayını anlatırken, Ahmedi Xani cinas yapmış, iki anlama gelen, ‘Kur’ kelimesinin Kürtçe’de iki anlamı var. Ama Mehmet Emin Bozarslan tek anlamını yani ‘derin’ olan anlamını tek yazmıştı. Kitabını beğeni ile okumuştum. Sonradan ona Kürtçe’de ‘Kur’ kelimesinin iki anlamı olduğunu söylemiştim.
KÜRTÇE SÖZLÜK VE ÖZDEYİŞLERİ
Çok sonradan yani vefatından önce de kek Mehmet Emin Bozarslan’ın Kürtlerin en büyük Kürtçe sözlük ve özdeyiş derlemesini yaptığını duydum. Duyduğum sıralarda ‘M’ harfine kadar geldiğini söylemişlerdi. Ama vefatına kadar hangi harfe geldiğini yada bitirip bitirmediğini bilemiyorum. Hayatı boyuncu Kürt kimliğine, edebiyatına ve sanatına çok büyük katkılar sunmuş çok önemli bir kayıp. Yattığı toprak incitmesin.”
“ŞEYHLİK VE AĞALIK”
Kürt yazar ve edebiyatçı Mehmet Emin Bozarslan’ın arkadaşı gazeteci yazar Ümit Fırat da, “Mehmet Emin Bozaralan’ı da kaybettik” diyerek başladığı konuşmasında, şunları söyledi;
“Kendisini ilk kez 1964 yılında Kulp Müftüsü olduğu zaman Toplum Yayınları’nda çıkan İslamiyet Açısından Şeyhlik ve Ağalık (1964) ile Doğunun Sorunları (1966) kitapları ile tanımıştım. Ardından müftülükten ayrılarak İstanbul’a yerleştiğinde, bu kez Kürtçe Alfabe’yi (1968) yazıp yayınladı. Hemen aynı günlerde Gün Yayınları’ndan Ehmedé Xani’den Mem u Zin (1968) yayınlandı. Her ikisi de anında toplatıldı. Ant Yayınları’nda Nayif Havatme’den çevirdiği Filistin’de Halk Savaşı ve Ortadoğu (1969), kendisinin yazdığı Hilafet ve Ümmetçilik Sorunu (1969), Jawaharlal Nehru’an çevirdiği Sosyal Devrimler Ulusal Savaşlar (1970) ve Şeref Han’dan çevirdiği Şerefname (1971) kitapları yayınlandı.
“MEVRANİ KÜRTLERİ”
DDKO’ların kuruluşlarına aktif bir destekte bulundu ve bu nedenle 1971-74 yılları arasında 3 yıl Diyarbekir Askeri Cezaevi’nde yattı. 1974 affı sonrasında Koral Yayınları’nda İbn’ül Erzak’tan Mervani Kürtleri Tarihi ile William Aegleton’dan 1946 Mahabad Kürt Cumhuriyeti gibi kitapları ve Çıra Yayınları’nda Yusuf Ziyaeddin Paşa’dan çevirip güncelleştirdiği Kürtçe-Türkçe Sözlük kitaplar yayınlandı.
“1979’DA TÜRKİYE’Yİ TERKETMEK ZORUNDA KALDI”
1979 yılında tasarladığı çalışmalarına imkân bulamadığı için artık Türkiye’yi terk etmek zorunda olduğuna karar vererek ve son nefesine kadar ara vermeksizin, burada yer veremeyeyeceğim sayıda ve binlerce sayfa tutan sayısız eser ürettiği İsveç’e iltica etti. İki kez gittiğim İsveç’te kendisini de Uppsala şehrindeki evinde ziyaret etmiş ve güzel sohbetlerde bulunmuştuk. Ne yazık ki, 3 gün önce 46 yıllık sürgün hayatı da sona erdi.
Kürtler ve insanlık için büyük bir değerdi. Saygı ve özlemle anıyorum. Ruhu şad olsun.”
MEHMET EMİN BOZARSLAN KİMDİR?
Sürgün yıllarında kurduğu Deng Yayınevi aracılığıyla Kürt edebiyatının temel eserlerini modern Latin harflerine aktaran Bozarslan, pek çok çalışmanın yok olmaktan kurtarılmasına öncülük etti.
1934 yılında Diyarbakır’ın Lice ilçesinde doğan Bozarslan, geleneksel medrese eğitimiyle yetişti.
Türkçeyi ve okuma-yazmayı kendi çabasıyla öğrenen Bozarslan, dışarıdan sınavlara girerek 1956 yılında müftü oldu.
Ancak Kürt kimliği, dili ve toplumsal sorunlar üzerine kaleme aldığı eleştirel eserler nedeniyle devlet bürokrasisiyle çatıştı ve müftülük görevinden iki kez uzaklaştırıldı.
KÜRTÇENİN YASAKLI ALFABESİ VE SÜRGÜN YILLARI
Bozarslan, 1968 yılında yayımladığı "Kürtçe Alfabe" (Alfabê) ile modern Türkiye tarihinde bir ilke imza attı.
Ancak bu eser yayımlandığı gün toplatıldı ve Bozarslan "bölücülük" suçlamasıyla hapse atıldı.
1971 muhtırasının ardından askeri rejim tarafından tekrar tutuklanan ve 1974'e kadar cezaevinde kalan yazar, üzerindeki baskıların artması üzerine 1979 yılında İsveç’e iltica etmek zorunda kaldı.
DİLBİLİM VE SÖZLÜK ÇALIŞMALARI
Alfabê (1968): Türkiye'de Latin harfleriyle basılan ilk Kürtçe alfabe.
Kürtçe-Türkçe Sözlük (1978): Alanındaki en kapsamlı başvuru kaynaklarından biri.
İslamiyet Açısından Şeyhlik-Ağalık (1964)
Doğu'nun Sorunları (1966)
Hilafet ve Ümmetçilik Sorunu (1967)
Mem û Zîn (Ahmed-i Hani)
Şerefname (Şeref Han)
Jîn Dergisi ve Kurdistan Gazetesi (5 cilt Latinize yayın)
Mervani Kürtleri Tarihi
Çocuk Edebiyatı ve Folklor
Meyro, Mîr Zoro, Gurê Bilûrvan, Kêz Xatûn, Pepûk
Melayê Meşhûr (Kürtçe fıkralar)
Kemal Paşa Weledê Kê Ye? (siyasal hiciv)
