Gecikmeyle Değişen Rota: Çermik’ten Dişlibaşak’a Yeni günün yolculuğu, planlanandan bir buçuk saatlik gecikmeyle başladı. Bu süre otelde beklemekle geçti. Oysa günün programında Çermik’e ayrılmış bir zaman vardı. Yaşanan gecikme nedeniyle Çermik ziyaretinden vazgeçilmek zorunda kalındı. Bunun üzerine güzergâh yeniden düzenlendi ve Karacadağ volkanik sahasının etkilerinin hissedildiği Dişlibaşak köyü ve çevresine yönelindi.
Bazen yolculukların en ilginç tarafı, önceden belirlenen programın dışına çıkıldığında ortaya çıkar. Değişen rota, başka bir coğrafyayı tanıma ve daha önce üzerinde yeterince durulmayan ayrıntıları keşfetme fırsatı sunar. Bu kez yolculuğun odağında, milyonlarca yıl öncesinin volkanik hareketlerinin bugünkü yeryüzünde bıraktığı izler vardı.
Diyarbakır ile Şanlıurfa arasında uzanan Karacadağ, bölgenin jeolojik yapısını derinden etkilemiş önemli volkanik oluşumlardan biridir. Geçmişte meydana gelen lav akıntıları geniş alanlara yayılarak bugünkü topoğrafyanın şekillenmesinde rol oynamıştır. Bu volkanik geçmişin en belirgin tanıklarından biri bazalt taşlarıdır. Koyu renkli, sert ve dayanıklı bu kayaçlar yalnızca jeolojik bir miras değil, bölgenin yerleşim düzeninden mimarisine, tarımsal faaliyetlerinden gündelik yaşamına kadar uzanan kültürel tarihin de bir parçasıdır.
Karacadağ, yürüyüşü yapılan noktanın biraz uzağında kalsa da etkisi çevredeki taşlarda, toprak yapısında ve coğrafyanın genel görünümünde hissediliyordu. Bir dağın hikâyesini anlamak için her zaman zirvesine ulaşmak gerekmez. Bazen o dağdan çok uzaklarda, geçmişte yeryüzüne yayılan lavların bıraktığı izleri takip etmek yeterlidir.
Taşların İçindeki Volkanik Geçmiş
Dişlibaşak çevresinde yürüyüşe geçildiğinde ilk dikkat çeken unsurlardan biri siyah renkli ve gözenekli taşlardı. Yüzeylerinde sayısız küçük boşluk bulunan bu kayaçlar, ilk bakışta donmuş bir köpüğü andırıyordu. Lavın içindeki gazların soğuma sırasında oluşturduğu boşluklar, taşlara bu süngerimsi görünümü kazandırmış olabilir. Jeolojide bu tür dokular veziküler yapı olarak adlandırılır.
Taşların bazıları koyu siyahın farklı tonlarını taşırken bazılarında renk geçişleri ve değişik yüzey dokuları görülüyordu. Her biri geçmişte yaşanan yüksek sıcaklıkların ve volkanik süreçlerin sessiz bir kaydı gibiydi. Bununla birlikte, karşılaştığımız her gözenekli taşındoğrudan Karacadağ’dan gelen lavlara ait olduğunu söylemek için ayrıntılı jeolojik inceleme gerektiğini de göz önünde bulundurmak gerekiyordu.
Çevrenin genel görünümü, taşların koyu ve sert karakteriyle güzel bir karşıtlık oluşturuyordu. Geniş çayırlar, küçük tepeler, aralara serpiştirilmiş meşe ağaçları ve farklı renklerden oluşan doğal örtü, volkanik geçmişin izlerini taşıyan bu coğrafyaya canlılık katıyordu. Bir tarafta milyonlarca yıl öncesinin lavlarından kalan koyu renkli kayaçlar, diğer tarafta bugünün yeşil örtüsü ve yaşamı vardı. Karacadağ’ın etkisi yalnızca dağın kendisinde değil, çevresindeki geniş coğrafi bütünlükte de okunabiliyordu.
Rehberler ve anlatıcı dışında on iki kişiden oluşan grubumuz, farklı coğrafyalar ve kültürler görmüş, gezdiği yerleri yalnızca seyretmekle yetinmeyip anlamaya çalışan insanlardan oluşuyordu. Ortak özelliklerimiz merakımız ve öğrenme isteğimizdi. Yürüyüş boyunca sorular soruluyor, gördüğümüz oluşumlar hakkında bilgi alınıyor ve ayrıntılar üzerinde konuşuluyordu.
Bu yolculuk vesilesiyle Murat Kaynar dostumuza verdiğimiz küçük armağan da günün anlamlı anlarından biriydi. Kitap “İçsel Dönüşüm ve İçsel Sorgulama -SESSİZLİK-” üzerineydi. İnsanın kendisiyle yüzleşmesini ve binlerce yıldır değişmeyen bazı insani sorunları anlamasını konu alan bir kitaptı. Çünkü bazı yolculuklar coğrafyada başlarken bazıları insanın kendi içinde sürer. Bir kitap da bazen böyle bir yolculuğun başlangıcına eşlik eder.
Tur rehberinin bölgeye ve coğrafyaya hâkimiyeti, yürüyüş boyunca yapılan anlatımları daha anlamlı kılıyordu. Güzergâh üzerinde karşılaşılan doğal oluşumlar, yerleşimler ve çevrenin özellikleri kısa açıklamalarla aktarılıyor, bölgeye ulaşıldığında bu bilgiler daha ayrıntılı bir bütünlüğe kavuşuyordu.
Yağmur, Sis ve Değişen Manzara
Yürüyüşün ilerleyen bölümünde yaklaşık sık aralıklarla süren bir yağmur başladı. Grup üyeleri yürüyüşü sürdürürken yağmur, taşların üzerindeki tozu alıyor ve siyah volkanik yüzeyleri daha belirgin hâle getiriyordu. Islanan otların kokusu, toprağın nemli havası ve meşe ağaçlarının arasından gelen serinlik yürüyüşe farklı bir güzellik kattı.
Yağışın ardından karşı tepeleri sis bulutları kapladı. Biraz önce bütün ayrıntılarıyla görülebilen yamaçlar kısa süre içinde sisin ardında silikleşti. Coğrafyanın görünümü değişmiş, aynı manzara bambaşka bir atmosfere bürünmüştü. Bu kısa yağmur yürüyüşün doğal akışını değiştirmese de, taşların ıslak yüzeyleri, sisin dağların arasına yerleşmesi ve doğanın yağmur sonrasındaki sessizliği günün unutulmayacak görüntüleri arasına girdi.
Burada yapılan yürüyüş, yalnızca volkanik taşları görmekten ibaret değildi. Taşın geçmişine, toprağın oluşumuna, bitki örtüsüne ve insanın bu coğrafyayla kurduğu ilişkiye birlikte bakılıyordu. Üç ayrı zaman aynı manzarada buluşuyordu: Geçmişte akan lavlar, bugün üzerinde yürünen toprak ve yağmur altında yoluna devam eden insanlar.Doğanın İçinde Küçük Bir Havuz: Güzelliğin Yanındaki Çevre Sorunu Zerzevan Kalesi’ne doğru ilerleyen yolculuk sırasında, köyün çıkışından biraz ileride sol tarafta karşılaştığımız küçük bir doğal oluşum günün dikkat çekici duraklarından biri oldu.
Doğal taşların çevrelenmesiyle havuz görünümü kazanmış bir alanda biriken suyun içinde küçücük balıklar görülüyordu. Taşların arasında kendiliğinden oluşmuş gibi duran bu su birikintisi, çevresindeki doğal dokuyla birlikte son derece güzel bir manzara oluşturuyordu. Küçük balıkların suda hareket edişi, taşların ve suyun bir araya geldiği bu sade ortamı daha da etkileyici kılıyordu. Böylesine küçük bir yerde karşılaşılan bu canlılık, doğanın bazen en beklenmedik noktalarda ne kadar zarif bir yaşam alanı oluşturabildiğini gösteriyordu. Ancak güzel manzaranın üzücü bir yanı da vardı. Alana gelen bazı ziyaretçilerin yiyecek ve içecek atıklarını çevreye bırakmış olması, doğal güzelliğin kirletilmesine yol açmıştı. Bu görüntü grubumuzda derin bir üzüntü yarattı. Çünkü doğayı görmek, ondan yararlanmak ve güzelliklerini paylaşmak kadar onu korumak da ziyaret etmenin sorumluluğuydu. Birkaç kişinin dikkatsizce bıraktığı atıklar, böylesine küçük ve hassas bir yaşam alanının görünümünü bozabiliyor, orada yaşayan canlıları da olumsuz etkileyebiliyordu.
Bu durum kendi içinde bir çelişki taşıyordu. İnsanlar doğanın güzelliğini görmek için yola çıkıyor, fakat bazen o güzelliğin korunması gerektiğini unutabiliyordu. Grup içinde bu konu üzerine düşünülmesi de bundandı. Doğal alanları ziyaret etmek yalnızca bir gezi etkinliği değil, aynı zamanda ortak yaşam alanlarına karşı sorumluluk taşımaktı. Küçük havuz ve içindeki balıklar günün en güzel görüntülerinden biri olarak hafızamızda yer ederken çevreye bırakılan atıklar da bu güzelliğin ne kadar kolay zarar görebileceğini hatırlattı.