Bir çocuk doktoru olarak ailelerden en sık duyduğum sorulardan biri şudur: “Doktor Bey, çocuğum neden kilo almıyor?” Öncelikle şunu bilmek gerekir ki her zayıf çocuk hasta değildir.
Çocukların büyüme hızı; genetik özellikleri, beslenmesi, fiziksel aktivitesi ve sağlık durumuna göre değişiklik gösterebilir. Önemli olan tek bir kilo ölçümü değil, çocuğun boy ve kilo gelişiminin düzenli olarak büyüme eğrilerinde (persentil eğrileri) takip edilmesidir.
Kilo alımının yetersiz olmasının en sık nedeni yetersiz kalori alımıdır. Seçici beslenme, öğün atlama, uzun süre ekran karşısında yemek yeme, fazla süt tüketimi nedeniyle katı gıdaların azalması veya düzensiz beslenme bu duruma yol açabilir. Özellikle 1-5 yaş arasındaki çocuklarda iştahın dönemsel olarak azalması çoğu zaman normal gelişimin bir parçasıdır.
Bunun yanında bazı hastalıklar da kilo alımını olumsuz etkileyebilir. Demir eksikliği, çölyak hastalığı, kronik ishal, besin alerjileri, kronik enfeksiyonlar, kalp hastalıkları, böbrek hastalıkları, tiroit hastalıkları ve nadiren hormonal veya metabolik hastalıklar değerlendirilmelidir. Sık kusma, uzun süren ishal, dışkıda kan, tekrarlayan ateş, gece terlemesi, kronik öksürük veya belirgin halsizlik gibi belirtiler varsa mutlaka ayrıntılı inceleme gerekir.
Bazı çocuklar ise oldukça hareketlidir. Gün içinde harcadıkları enerji, aldıkları kaloriden fazla olabilir. Bu çocuklarda yeterli ve dengeli beslenme sağlanmasına rağmen kilo artışı beklenenden yavaş olabilir.
Ayrıca anne ve babanın yapısal olarak ince olması da çocuğun büyüme paternini etkileyebilir. Kilo alamayan bir çocuk değerlendirilirken sadece tartıya bakılmaz. Gebelik ve doğum öyküsü, beslenme alışkanlıkları, günlük kalori alımı, gelişim basamakları, aile öyküsü ve ayrıntılı fizik muayene birlikte değerlendirilir. Gereksiz laboratuvar tetkiklerinden kaçınılmalı, testler çocuğun muayene bulgularına göre planlanmalıdır.
Ailelerin sık yaptığı hatalardan biri, iştah açıcı şuruplara veya vitaminlere gereğinden fazla güvenmektir. Bilimsel çalışmalar, altta yatan bir eksiklik veya hastalık yoksa bu ürünlerin çoğunun kalıcı kilo artışı sağlamadığını göstermektedir. Asıl hedef, çocuğun yaşına uygun, enerji ve protein açısından zengin, dengeli bir beslenme düzeni oluşturmak olmalıdır.
Ne zaman çocuk doktoruna başvurmalısınız?
● Kilo artışı birkaç ay boyunca durduysa veya kilo kaybı başladıysa,
● Boy uzaması da yavaşladıysa,
● Çocuk yemek yemeyi belirgin şekilde reddediyorsa,
● İshal, kusma, karın ağrısı veya dışkıda kan gibi ek belirtiler varsa,
● Sürekli enfeksiyon geçiriyor veya gelişim basamaklarında gerilik bulunuyorsa mutlaka çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.
Unutmayın; her zayıf çocuk hasta değildir, her kilolu çocuk da sağlıklı değildir. Çocuklarda sağlıklı büyümenin temel göstergesi, düzenli boy ve kilo artışının yaşına uygun şekilde devam etmesi, gelişim basamaklarının normal ilerlemesi ve genel sağlık durumunun iyi olmasıdır. Gerektiğinde erken değerlendirme, hem gereksiz kaygıyı önler hem de altta yatan önemli hastalıkların zamanında tanınmasını sağlar.
