Doğrusu 2014 yılında DİTAV Diyarbakır olarak iki yıllık emek sonucu çok kısıtlı bir bütçeyle Albert Louis Gabriel’in “Şarki Türkiye’de Arkeolojik Geziler” kitabını Fransızca’dan çevirtip bir prestij kitabı olarak yayınlatıncaya kadar kent kamuoyunun ezici çoğunluğu Gabriel gerçeğinden / gerçekliğinden habersizdi.
Duyanlar da adeta “kulaktan dolma” bilgilerle en fazla dönemin valisinin sur yıkımı kararını ve Gabriel’in karşı çıkışını duymuştu. Hatta bir bölümü de bu duyumun bir tevatür olduğunu ifade ediyordu.
Kitap 2014’de yayınlanınca bir de TÜYAP Diyarbakır kitap fuarında söyleşi ve İmza lansmanı da yapılınca ve bir de Erdebil köşkünde kahvaltılı bir basın toplantısı ile kent gündemine düşünce kentin bu kez ilgili kamuoyu da Gabriel ve kitabından haberdar olmuş oldu.
Peki, bu yeterli miydi? Değildi elbette. Unesco’nun Diyarbakır surları ve Hevsel bahçelerini tarihi kültürel miras kalıcı listesine dahil edişinin (2015 Temmuz) onuncu yılında şehir bu kez GABRİEL’e VEFA SERGİSİ ile buluştu.
Önce DİTAV kültür sanat mekanında, sonra TÜYAP Diyarbakır kitap fuarında ve daha sonra da Diyarbakır ticaret sanayi odası galerisinde ilgililerle buluştu. Şehir artık Gabriel’i ve çabasını çok iyi biliyor. Sergi sonrası Ditav Diyarbakır olarak valilik makamına yazı yazıldı. GABRİEL’in adı Dağkapı burcuna ya da uygun bir yere verilsin diye. Yaklaşık üç ay oldu, bekliyoruz.
Takdir edilmeli ki Albert Louis Gabriel adı, kadim Diyarbakır Surlarının kurtarıcısı olarak biliniyor. 1932 yılında şehre gelip, dönemin valisinin emriyle dinamitle sur duvarlarının tahribine karşı durarak Ankara’ya rapor yazdığı somut bilgi.
Ankara’nın da hızla karşı talimatıyla sur yıkımını durdurttuğu da tarihi bilgi.İşte o Gabriel bundan tam 94 yıl evvel anılan yıl içinde iki kez şehre gelip ikişer ay şehirde kalarak önemli bir işe imzasını koymuş oldu. Döneme dair çok sayıda fotoğraflar çekerek, çizimler yaptı ve metinler yazdı. Surların tümüyle görsel haritasını çıkardı. Sonra da Fransızca “şarki Türkiye’de arkeolojik geziler” kitabını yazdı. Kitabı 1940 yılında Fransızca olarak yazıldı ama tam 74 yıl sonra 2014’te Türkçeye çevrilip basılabildi.
Şimdi çok sayıda talep üzerine “Gabriel’e vefa” sergisi yeniden DİTAV Diyarbakır Kültür sanat evinde izleyicilerle buluşuyor. Benden haber vermesi…
