Aklımdan şair Lal Laleş'in, yazar Dilawer Zeraq'ın tramvayla seyahat ettiğini geçirdim. Kürtçe bir tramvay şiiri ya da öyküsü harika olmaz mıydı?

Ne vakit tramvay dense, aklıma Cemal Süreya'nın "Laleli'den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız" dizesi gelir. Herkesin aklından çıkaramadığı, ezbere bildiği bir iki şiir ya da dize vardır ya, bu dize de benim aklımdan çıkmaz ve yerli yersiz, kendi kendime okuduğum çok olmuştur.

Tavsiyem şudur, siz Üvercinka şiirinin tamamını okuyun, ben Diyarbakır'ın tramvay hikâyesini anlatayım.

Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesini ziyaret etmiş, dönemin Belediye Başkanı Osman Baydemir ile sohbet etmiş, hatta el ele tutuşmuşlardı. İşte bu sırada Baydemir, Diyarbakır için hazırladıkları tramvay projesinden söz etmiş ve destek istemişti Erdoğan'dan.

Baydemir döneminde hazırlanan proje, yaklaşık 14 kilometre uzunluğundaydı. Zaman içerisinde bu projeyle ilgili çalışmalar başlatıldı ancak belediyeye kayyım atanınca proje rafa kaldırıldı. Kimi kayyımlar tramvay ihtiyacından söz etse de projenin hayata geçirilmesi konusunda ciddi bir çalışma yürütülmedi.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanları Serra Bucak ve Doğan Hatun, göreve başladıklarında göndemlerine aldıkları ilk hizmet, 14 kilometre uzunluğunda ve 20 istasyondan oluşan tramvay projesi oldu.

15 yıldır tramvay projesi için neden ısrar ediliyor? Sahiden hayati bir ihtiyaç mıdır tramvay? Evet, ulaşım aracı olarak tramvay, Diyarbakır için önemli olduğunu her geçen gün biraz daha hissettiriyor. Çünkü Diyarbakır büyüyor, nüfusu artıyor ve trafik bir çile olarak adlandırılıyor artık. 3 gün kar yağdı ve ulaşımda büyük sorunlar yaşandı. Bütün bu sorunları kalıcı olarak gidermenin, en azından yarıya indirmenin imkanlarından biridir tramvay.

*

Şimdi, proje hakkında edindiğim bilgileri ve gelinen aşamayı anlatmaya çalışayım.

Proje, ilk etapta Dağkapı-Gazi Yaşargil Hastanesi'ni güzergâh olarak belirlenmiş ve bu güzergâhta 20 istasyon bulunacak.

Ulaşım süresinin 1 saatten 37 dakikaya düşürülmesi öngörülüyor.

İlk etapta günlük 74 bin yolcunun taşınması hedefleniyor.

Proje hayata geçirildiğinde otobüs duraklarında yığılma ve uzun bekleme sürelerinden kurtulma imkanı sağlayacak. Şehrin genelinde ulaşımı rahatlatacak.

Proje inşaatta binlerce istihdam, ticari canlanma, emlak değer artışı, yatırım çekiciliği gibi ekonomik katkı sağlayacak.

Proje şehre sosyal katkıda da bulunacak, sağlık ve eğitime kolay erişim, uygun fiyatlı hizmet, modern görünüm kazandıracak.

Elektrikli, sürdürülebilir, karbon ayak izi düşük ulaşım, çevrenin korunması için de önemli. Belediye enerji ihtiyacı için ayrıca GES kurulmasını planlıyor.

*

Eşbaşkanlar Bucak ve Hatun, 2024 seçimlerinden sonra 8 yıldır rafta bekleyen projeyi yeniden gündeme getirdi ve son 6-7 ayda yoğun çaba gösterdiler.

Bucak ve Hatun döneminde projenin hayata geçirilmesi için neler yapıldı?Buna da bakalım:

Güzergah temizliği yapıldı. Kamulaştırmalar tamamlandı. Valilik desteğiyle tahsisler gerçekleştirildi. Bu aşamalar, projenin önündeki en büyük engellerdi ve başarıyla aşıldı.

Cumhurbaşkanlığı 2025 Yatırım Programı'na dahil edildi. Merkezi hükümet desteği sağlandı.

Vali Murat Zorluoğlu'nun projeye tam desteği ve tahsislerdeki katkısı kritik önemdeydi.

Aralık 2025'te Eşbaşkanlar, İlbank Genel Müdürü Eyüp Karahan ile kritik bir görüşme yaptı. İlbank'ın "tek muhatap" olarak finansman sağlaması önerisi masada. Bu model, süreci hızlandırabilir.

Belediyenin mali durumu sağlam, uluslararası finansman görüşmeleri devam ediyor. Şu ana kadar 20'den fazla uluslararası kuruluş ile görüşmeler gerçekleştirildi.

Projenin yapım aşamasındaki en büyük zorluk, altyapı deplaseleri ve kurumların bu konuda sorumluluk alması olarak görülüyor.

TEDAŞ, Telekom, Diyar Gaz, Diski gibi kurumlarla resmi olarak AYKOME koordinasyon toplantıları ve saha gezileri yapıldı. Ancak kurumların güçlü destek ve sorumluluk almaları kritik önemde.

Belediyenin tespit ettiği ihtiyaçlar şöyle:

-Her kurumun kendi altyapı deplase bütçesini kendisinin karşılaması gerekiyor

-Kurumların bu konuda güçlü adımlar atması şart.

-Proje uluslararasi kredi ile yapılacağı icin bütçe yükünün belediyeye bırakılmaması gerekiyor.

Bu konuda atılacak güçlü adımlar olmadan, proje gecikebilir. Kurumlar, tramvay hattı güzergâhındaki kendi altyapılarını (elektrik, doğalgaz, telefon hatları vb.) taşıma maliyetlerini üstlenmelidir. Bu, sadece bütçe meselesi değil, aynı zamanda kurumsal sorumluluk ve kamu yararı meselesidir. Özellikle güzergâh üzerinde Tesisler bölgesi ile Araştırma Hastanesi arasında 10 km'lik bölgede imarlı şehirleşme olduğu için nispeten daha az altyapı deplaseleri olacağı öngörülüyor. Tesisler ile Dağkapı arasında özellikle Batıkent-Bayramoğlu ve Ofis bölgesinde deplaseler nispeten yoğunluklu olacak.

*

Diyarbakır halkı bu projeyi 15 yıldır bekliyor. Kentin büyümesi, trafik sıkışıklığı, ulaşım zorlukları, halkın tramvaya olan ihtiyacını her geçen gün artırıyor. Kalabalık, yavaş, düzensiz ulaşımdan kurtulmak; güvenli, konforlu, ekonomik ulaşım, iş ve eğitim için zaman tasarrufu sağlayacak ulaşım aracı olarak tramvayı, Diyarbakır halkının umutla beklediğini ifade etmeliyiz.

Belediye yönetimi, sivil toplum örgütleri ve mahalle halkıyla bilgi alışverişi yapılacağını, şeffaf bir süreç yürütüleceğini açıkladı.

Halkın projeyi sahiplenmesi, İlbank desteği, devlet garantisi ve teknik hazırlık önemli, ama projenin gerçek gücü halkın bu projeye olan inancında yatıyor. Belediye, bu inancı, "Başarının anahtarı" olarak değerlendiriyor.

*

Tramvay, elbette bugünden yarına hayata geçirilecek kolay bir proje değil. Kat edilmesi gereken aşamalar var daha. Fakat belediye bir takvim oluşturmuş bulunuyor.

2026'nın ilk yarısında ihale, 2026 sonu-2028 inşaat başlangıcı ve 2029 hizmete alma. Yani inşaat süresi 3 yıl olarak tespit edilmiş. Demek ki bu zaruri ihtiyaç için kaybedecek vakit yok.

Halkın sahiplenişi projenin sosyal meşruiyetini güçlendirecek. Katılımcı süreç, projeyi sadece bir ulaşım yatırımı olmaktan çıkarıp şehrin ortak mirası haline getirecek.

*

Ben Diyarbakır'ın tramvay hikâyesini özetlerken, umarım siz de Üvercinka şiirini okumuşsunuzdur.

Bu arada aklımdan şair Lal Laleş'in, yazar Dilawer Zeraq'ın tramvayla seyahat ettiğini geçirdim. Kürtçe bir tramvay şiiri ya da öyküsü harika olmaz mıydı?