İnsanlığın Beşiğinde Bir Yeniden-İnsanlaşma Hamlesi.
“Bir düşünce insanını değerlendirmenin en sağlıklı yolu, onun hakkında söylenenlerden çok, geride bıraktığı eserleri okumaktır.”
Bir insanı anlamak, çoğu zaman onun hakkında konuşmaktan daha zordur. Belki de insan, en çok insanı anlamakta zorlanıyor. Dinlemeden karar veriyor, okumadan hüküm kuruyor, tanımadan tanımlıyoruz. Kitaplardan önce yorumları, metinlerden önce önyargıları okuyor, bir fikri kaynağından öğrenmeden onun hakkında kanaat oluşturabiliyoruz. Bu durum yalnızca bireysel bir alışkanlık değil, aynı zamanda çağımızın düşünme biçimini de yansıtan bir sorun.
Ali Kemal Özcan’ın Yeniden İnsanlaşma adlı yeni çıkan kitabı, tam da bu çelişkinin ortasında okuyucusuna yalın ama sarsıcı bir soru yöneltiyor: İnsan, gerçekten insan kalmayı başarabiliyor mu? Kitap, bu soruya kesin hükümlerle cevap vermekten ziyade okuyucusunu sorgulamaya davet ediyor. Belki de onu dikkat çekici kılan ilk özellik de budur.
Bir düşünce insanını değerlendirmenin en sağlıklı yolu, onun hakkında söylenenler kadar, hatta onlardan daha fazla, geride bıraktığı eserleri okumaktır. Çünkü zamanın gürültüsü geçicidir, kalıcı olan ise metinlerdir. Günlük siyasi polemikler, sosyal medyanın hızlı hükümleri ve dönemsel tartışmalar unutulur. Geriye yazılmış eserler, geliştirilen yöntem ve yıllar içinde oluşan fikri birikim kalır. Ali Kemal Özcan’ı anlamaya çalışırken de öncelikle bu zemine bakmak gerekir.
Uzun yıllardır Türkiye’nin en karmaşık toplumsal meseleleri üzerine çalışan Özcan, özellikle Kürt meselesi, bölgenin toplumsal yapısı, PKK ve Abdullah Öcalan üzerine yürüttüğü akademik çalışmalarıyla tanınıyor. Bu çalışmalar yalnızca teorik kaynaklara dayanmıyor; saha araştırmaları, gözlemler ve doğrudan tanıklıklarla besleniyor. Bu yönüyle metinleri, masa başında üretilmiş soyut değerlendirmelerden çok, uzun yıllara yayılan araştırma ve sorgulamanın ürünü olarak öne çıkıyor.
Bu düşünsel çizgi daha önce yayımladığı eserlerde de açıkça görülebiliyor. “Konuşanların Bilmediği, Bilenlerin Konuşmadığı: İmralı’ya Neden Gittim?”, kamuoyunda en çok tartışılan başlıklardan birini doğrudan tanıklık üzerinden yeniden değerlendirme çabası olarak dikkat çekiyor. “Beka-mız”, Türkiye’nin gelecek ve güvenlik tartışmalarına farklı bir perspektif sunarken; “Kandil’in İntiharı: Türk-Kürt Sosyolojisinde Testi Kırılmadan” ise meseleyi yalnızca siyasal gelişmeler üzerinden değil, tarihsel ve sosyolojik boyutlarıyla ele alıyor. İlk bakışta farklı konulara odaklanan bu kitaplar, aslında aynı düşünsel arayışın farklı durakları niteliğinde. Ortak noktaları ise insanı esas alan bir okuma biçimini savunmaları.
Bu nedenle Yeniden İnsanlaşma, uzun yıllardır örülen fikri hattın doğal devamı olarak okunmalı. Özcan, doğrudan insan meselesine yöneliyor. Çünkü ona göre yaşadığımız birçok toplumsal ve siyasal krizin temelinde insanın kendisiyle kurduğu ilişkinin bozulması yatıyor.
Yazarın yıllardır farklı platformlarda dile getirdiği temel düşünce de bu eksende şekilleniyor. Zihinsel olarak parçalanmış, kendi hakikatinden uzaklaşmış ve yaşamsal bütünlüğünü kaybetmiş bir insan üzerinden özgür birey inşa edilemeyeceğini savunuyor. Aynı şekilde böyle bir zeminde sağlıklı bir siyaset, güçlü bir örgütlenme ya da kalıcı bir toplumsal düzen kurulmasının da mümkün olmadığını ileri sürüyor.
Bu yaklaşımını anlatırken kullandığı benzetmeler oldukça çarpıcı: “Pirinçten bulgur pilavı yapamazsınız. Eski kumaştan yeni elbise dikemezsiniz.” Aslında vermek istediği mesaj son derece açık. Yanlış temeller üzerine doğru sonuçlar inşa edilemez. İnsan kendi özünden uzaklaşmışsa, onun üzerine kurulacak toplumsal yapı da aynı kırılganlığı taşıyacaktır.
Kitabın alt başlığı olan “İnsanlığın Beşiğinde Bir Yeniden-İnsanlaşma Hamlesi” de bu düşüncenin özeti niteliğinde. Buradaki “yeniden” vurgusu, geçmişe duyulan romantik bir özlemden çok, insanın kaybettiği özünü yeniden hatırlama çabasını ifade ediyor. Özcan’a göre mesele yalnızca bireysel değişim değil, insan yeniden düşünülmeden toplumun da yeniden kurulamayacağı gerçeği.
Bugünün dünyasında iletişim araçları gelişiyor. Bilgiye erişim kolaylaşıyor. Buna karşın insanlar birbirlerini anlamakta giderek daha fazla zorlanıyor. Aynı görüntüleri izliyor. Aynı olaylara tanıklık ediyor ama aynı vicdanda buluşamıyoruz. Yeniden İnsanlaşma, tam da bu noktada daha fazla konuşmayı değil, daha dikkatli dinlemeyi, daha hızlı yargılamayı değil, daha derin anlamayı öneriyor.
Sonuç olarak Yeniden İnsanlaşma, Ali Kemal Özcan’ın uzun yıllara yayılan düşünsel sorgulama ve yürüyüşünü temsil ediyor. Toplumsal meseleleri sosyolojik ve siyasal boyutlarıyla ele alan yazar, bu kez tartışmaların merkezindeki insana dönüyor. Kitap, okuyucusuna hazır cevaplar sunmaktan çok, onu kendi düşünceleriyle yüzleşmeye davet ediyor.
Belki de yeniden insanlaşma’nın ilk adımı, insanı yeniden anlamaya cesaret etmektir. Bir başkasını anlamaya çalışırken aslında kendimizi de yeniden keşfedebileceğimizi fark etmek… Bazı kitaplar son sayfası kapandığında tamamlanır. Bazıları ise asıl yolculuğuna tam o anda başlar. Yeniden İnsanlaşma, üzerinde düşünülmeyi hak eden ve okurla diyaloğunu kitabın son sayfasından sonra da sürdüren eserlerden biri olarak öne çıkıyor.
